
Sukta 7.87
Vasiṣṭha (traditional for RV 7.87)
Varuṇa
Triṣṭubh
વસિષ્ઠ દ્વારા ઉચ્ચારાયેલું આ વરુણસૂક્ત વરુણને ઋતના ધારક તરીકે સ્તુતિ કરે છે—જેણે સૂર્યનો માર્ગ કોતરી દીધો અને નદીઓને નિયમિત પ્રવાહપથોમાં વહેતી કરી. સૂક્ત બ્રહ્માંડના શાસનથી ગૂઢ ઉપદેશ તરફ આગળ વધે છે: વરુણ “અભંગ ગાય”નું રક્ષિત રહસ્ય અને વાણીનું છુપાયેલું પગલું પ્રગટ કરે છે. અંતે અદિતીના નિયમો હેઠળ દયા, નિર્દોષતા અને દીર્ઘકાલીન કલ્યાણ માટેની વિનંતી સાથે તે પૂર્ણ થાય છે.
Mantra 1
रदत्पथो वरुणः सूर्याय प्रार्णांसि समुद्रिया नदीनाम् । सर्गो न सृष्टो अर्वतीॠतायञ्चकार महीरवनीरहभ्यः ॥
વરુણે સૂર્ય માટે માર્ગો કોતરી કાઢ્યા; સમુદ્ર તરફ વહેતી નદીઓના પ્રવાહોને તેણે આગળ ધપાવ્યા. છૂટેલો સ્રોત જેમ વહે, તેમ તેણે ઋતના માર્ગે વહેતા જળોને ગતિ આપી; અને દિવસો માટે મહાન ધરતી-વિસ્તારો રચ્યા—જેથી જીવન વ્યવસ્થિત વિશાળતામાં આગળ વધે.
Mantra 2
आत्मा ते वातो रज आ नवीनोत्पशुर्न भूर्णिर्यवसे ससवान् । अन्तर्मही बृहती रोदसीमे विश्वा ते धाम वरुण प्रियाणि ॥
હે વરુણ, તારો આત્મા જ વાયુ (પ્રાણ) બની મધ્યલોકોને નવેસરથી જગાવે છે; ચરતા-ફરતા બળવાન પશુ જેમ, તે આંતરિક ચરાગાહની વૃદ્ધિ માટે ત્વરિત દોડે છે. આ બે મહાન લોક—પૃથ્વી અને દ્યૌ—ની અંદર તારા સર્વ પ્રિય ધામો સ્થિત છે: ઋતથી સ્થિર થયેલા એવા નિવાસસ્થાનો, જ્યાં આત્મા વસે.
Mantra 3
परि स्पशो वरुणस्य स्मदिष्टा उभे पश्यन्ति रोदसी सुमेके । ऋतावानः कवयो यज्ञधीराः प्रचेतसो य इषयन्त मन्म ॥
વરুণના સર્વત્ર વ્યાપેલા સ્પશ—અતિસચેત—સુવ્યવસ્થિત રીતે ઉભય લોક (રોદસી)ને નિહાળે છે. ઋતથી પરિપૂર્ણ, યજ્ઞમાં ધીર અને પ્રચેતસ એવા કવિઓ અમારા અંતરમાં સત્ય તરફ પ્રેરિત મંત્ર-વિચારને જગાવે છે.
Mantra 4
उवाच मे वरुणो मेधिराय त्रिः सप्त नामाघ्न्या बिभर्ति । विद्वान्पदस्य गुह्या न वोचद्युगाय विप्र उपराय शिक्षन् ॥
વરুণે મને—મેધા શોધનારને—કહ્યું: “અઘ્ન્યા, અવિઓલિત ગાય, ત્રિઃસપ્ત નામો ધારણ કરે છે.” પદના ગુહ્ય રહસ્યને જાણીને તેણે તેને ખુલ્લેઆમ ન કહ્યું; યુગો માટે, પરપારની સમજ માટે, વિપ્રને શિક્ષિત કરતો રહ્યો.
Mantra 5
तिस्रो द्यावो निहिता अन्तरस्मिन्तिस्रो भूमीरुपराः षड्विधानाः । गृत्सो राजा वरुणश्चक्र एतं दिवि प्रेङ्खं हिरण्ययं शुभे कम् ॥
આ સત્તામાં ત્રણ દ્યૌ લોક અંતર્નિહિત છે, અને ત્રણ ભૂમિઓ ઉપરનાં આધારરૂપે—લોકોની ષડ્વિધાન વ્યવસ્થા. ગૃત્સ રાજા, તેજસ્વી શિલ્પી એવા વર્ણુણે, દિવ્યમાં આત્માના શુભ આનંદ માટે સોનાનું ઝૂલતું આસન રચ્યું છે.
Mantra 6
अव सिन्धुं वरुणो द्यौरिव स्थाद्द्रप्सो न श्वेतो मृगस्तुविष्मान् । गम्भीरशंसो रजसो विमानः सुपारक्षत्रः सतो अस्य राजा ॥
વરুণ મહાન સિંધુ ઉપર આકાશ સમે ઊભો રહે છે—શ્વેત બિંદુ સમો, તેજસ્વી અને બળવાન મૃગ સમી તેની ગતિ. તેની વાણી ગહન છે; તે રજસોના વિમાન—મધ્યલોકોના વિસ્તારો—માપે છે. સુપાર રક્ષાક્ષત્રવાળો, સત્યનો રક્ષક, એ જ આ અસ્તિત્વનો રાજા છે.
Mantra 7
यो मृळयाति चक्रुषे चिदागो वयं स्याम वरुणे अनागाः । अनु व्रतान्यदितेॠधन्तो यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
જે અપરાધ કરનાર પર પણ કૃપા કરે છે—હે વરુણ, અમે નિર્દોષ બનીએ. અદિતિના વ્રતોને અનુસરી, ઋદ્ધિ પામતા, તમે અમને સદા સ્વસ્તિભિઃ—કલ્યાણ અને સુગતિથી—રક્ષો.
It presents Varuṇa as the power that keeps the universe and human life in right order (ṛta), and it asks him to forgive faults and protect the worshipper with lasting well-being (svasti).
These are signs of ṛta in nature: Varuṇa is praised as the one who sets stable courses—Sun moving on its track and waters moving in lawful channels—showing his governance of order.
It is an esoteric teaching: the ‘inviolate Cow’ often symbolizes sacred speech, light, or nourishing abundance, and “thrice seven” hints at a structured, hidden set of names/levels that Varuṇa reveals only indirectly to the seer.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.