Rig Veda 6.49.8: Mandala 6, Sukta 49, Mantra 8

Sukta 6.49

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (assumed for RV 6.49)

Devata: Pūṣan

Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

पथस्पथः परिपतिं वचस्या कामेन कृतो अभ्यानळर्कम् । स नो रासच्छुरुधश्चन्द्राग्रा धियंधियं सीषधाति प्र पूषा ॥

Recitation with translationRig Veda 6.49.8

Transliteration

pathás-pathaḥ pári-patiṃ vacasyā́ kā́mena kṛtó abhí ānaḷ arkam | sá no rāsac churúdhaś candrā́grā dhíyaṃ-dhiyaṃ sīsadhāti prá pūṣā́ ||

Translation

દરેક માર્ગે, માર્ગોના પરિભ્રમણ કરનાર અને રક્ષક એવા પથસ્પતિ પૂષા, આત્માની ઇચ્છાથી પ્રેરિત થઈ, સ્તુતિને નજીક લાવે. તે અમને તેજસ્વી પ્રવાહો આપે—જેનાં અગ્ર ભાગે ચમક છે—અને વિચાર પછી વિચારને આગળની ગતિ તરફ પ્રેરિત કરે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पथः: of the path
• पथः: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पथ (प्रातिपदिक) < PIE *pent(h)-

• पथः: of the path
• पथः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: पथ (प्रातिपदिक)

• परिपतिम्: the lord/guardian (of the ways)
• परिपतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: परि-पति (प्रातिपदिक; ‘lord/guardian going around’)

• वचस्या: to be praised with speech / worthy of invocation
• वचस्या: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: वचस् (प्रातिपदिक) + य (तद्धित/विशेषण-निर्माण) → वचस्य (adj.)

• कामेन: with desire / by wish
• कामेन: करण
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)

• कृतः: made, fashioned
• कृतः: कर्तृ/कर्म-सम्बन्ध (सन्दर्भानुसार)
• Type: Participle
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त; भूतकृदन्त/PPP)

• अभ्यानळर्कम्: (uncertain Vedic form) a hymn/chant of approach (approx.)
• अभ्यानळर्कम्: कर्म (सम्भाव्यं)
• Type: Noun (uncertain) / Kṛdanta (uncertain)
• Root: अभि-आ-नृक्/नर्क्? (पाठभेद/दुर्लभ-रूप); समास/कृदन्त-रूपम्

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: to us / our
• नः: सम्प्रदान (if ‘to us’) / सम्बन्ध (if ‘of us’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• रासत्: may he give
• रासत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: रा (धातु ‘to give’)

• शुरुधः: helps, protections
• शुरुधः: कर्म
• Type: Noun
• Root: शुरुध्/शुरुधस् (प्रातिपदिक; वैदिक ‘aid, help, protection’)

• चन्द्राग्राः: bright-tipped / shining-fronted
• चन्द्राग्राः: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: चन्द्र + अग्र (समास; ‘having bright/gleaming points/fronts’)

• धियम्: thought, insight
• धियम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)

• धियम्: thought (again: each thought)
• धियम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)

• सीषधाति: sets in motion / furthers
• सीषधाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सीषध् (धातु; वैदिक ‘to set in motion, to further, to prosper/strengthen’)

• प्र: forth, forward
• प्र: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• पूषा: Pūṣan (the god)
• पूषा: कर्ता
• Type: Noun (proper)
• Root: पूषन् (देवनाम-प्रातिपदिक)