Rig Veda 6.49.7 — Mandala 6, Sukta 49, Mantra 7

Sukta 6.49

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional attribution for Mandala 6; hymn-level attribution assumed for 6.49)

Devata: Sarasvatī (with associated feminine powers, gnābhiḥ)

Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable for RV 6.49; verse-level meter not explicitly provided in input)

Samhita Patha (Devanagari)

पावीरवी कन्या चित्रायुः सरस्वती वीरपत्नी धियं धात् । ग्नाभिरच्छिद्रं शरणं सजोषा दुराधर्षं गृणते शर्म यंसत् ॥

Transliteration

pāvī́ravī kanyā́ citrā́yuḥ sárasvatī vī́rapatnī dhíyaṃ dhāt | gnā́bhir ácchidraṃ śaraṇáṃ sajóṣā durā́dharṣaṃ gṛṇaté śárma yaṃsat ||

Translation

પવિત્ર પ્રવાહવાળી, ચિત્રાયુ (વિવિધવર્ણ જીવન) ધરાવતી યુવા કન્યા સરસ્વતી—વીરશક્તિઓની પત્ની—અમામાં પ્રેરિત ધી (બુદ્ધિ) સ્થાપે. દેવીઓ સાથે સજોષા (એકસાથે), ગાયકને અછિદ્ર શરણ—દુરાધર્ષ, અઘાત્ય—અને શર્મ (શાંતિમય આશ્રય) અર્પે.

Word by Word

• पावी॑रवी: Pāvīravī (a purifying goddess/epithet)
• पावी॑रवी: कर्तृ
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: पावी॑रवी (प्रातिपदिक) < पावीर (पवित्र/शुद्धिकारक) + स्त्री-प्रत्यय -वी

• क॒न्या॑: the maiden
• क॒न्या॑: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)

• चि॒त्रायु॒ः: of wondrous life/bright vitality
• चि॒त्रायु॒ः: कर्तृ
• Type: Adjective (epithet)
• Root: चित्रायु (प्रातिपदिक: चित्र + आयु)

• सर॑स्वती: Sarasvatī
• सर॑स्वती: कर्तृ
• Type: Noun (proper)
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)

• वी॒रप॑त्नी: wife/mother of heroes
• वी॒रप॑त्नी: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: वीरपत्नी (प्रातिपदिक: वीर + पत्नी)

• धियं॑: thought, inspiration
• धियं॑: कर्म
• Type: Noun
• Root: धि (प्रातिपदिक)

• धात्: has placed/has bestowed
• धात्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• ग्नाभिः: with (her) divine women/ladies (attendant goddesses)
• ग्नाभिः: करण
• Type: Noun
• Root: ग्ना (प्रातिपदिक)

• अच्छिद्रं: unbroken, flaw-less
• अच्छिद्रं: कर्म
• Type: Adjective
• Root: अ-छिद्र (प्रातिपदिक: नञ् + छिद्र)

• शरणं: refuge, shelter
• शरणं: कर्म
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)

• सजोषाः: in concord, harmoniously
• सजोषाः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: सजोषस् (प्रातिपदिक: स- + जोषस् ‘साथ/अनुकूलता’)

• दुराधर्षं: hard to assail, invincible
• दुराधर्षं: कर्म
• Type: Adjective
• Root: दुराधर्ष (प्रातिपदिक: दुर्- + आधर्ष ‘to assail’)

• गृणते: to the singer/praiser
• गृणते: सम्प्रदान
• Type: Verb (to the praiser)
• Root: गृ (धातु: ‘स्तु’/‘गिर्’)

• शर्म॑: comfort, protection
• शर्म॑: कर्म
• Type: Noun
• Root: शर्मन् (प्रातिपदिक)

• यंसत्: may she grant / she granted
• यंसत्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: यम् (धातु)