Rig Veda 6.39.3: Mandala 6, Sukta 39, Mantra 3

Sukta 6.39

Rishi: unknown

Devata: Indra with Indu/Soma overlay (syncretic address in the verse)

Chandas: likely Triṣṭubh (not verified from input alone)

Samhita Patha (Devanagari)

अयं द्योतयदद्युतो व्यक्तून्दोषा वस्तोः शरद इन्दुरिन्द्र । इमं केतुमदधुर्नू चिदह्नां शुचिजन्मन उषसश्चकार ॥

Recitation with translationRig Veda 6.39.3

Transliteration

ayám dyótayad ádyuto ví aktū́n dóṣā vástōḥ śaráda índúr indra | imáṃ ketúm adadhuḥ nū́ cid áhnāṃ śúci-janmana uṣásaś cakāra ||

Translation

આ તેજસ્વી (ઇન્દ્ર) રાત્રિઓને પ્રકાશિત કરે છે—રાત અને ઉષા અને ઋતુઓને—હે ઇન્દુ, હે ઇન્દ્ર. આ કેતુ (ધ્વજ/પ્રદીપ) ને દિવસોએ આજેય સ્થાપિત કર્યો છે; અને શુચિ-જન્મા ઉષાએ તેને ઘડી કાઢ્યો છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अयम्: this (one)
• अयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• द्योतयत्: made shine / illumined
• द्योतयत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: द्योतय् (द्योत्/द्यु-प्रकाशने; caus.)

• अद्युतः: unshining, dark
• अद्युतः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अद्युत (न- + द्युत ‘shining’)

• विक्तून्: dark intervals / nights
• विक्तून्: कर्म
• Type: Noun
• Root: विक्तु (प्रातिपदिक; ‘रात्रि-भाग/अन्धकार-काल’ इत्यर्थे)

• दोषाः: nights
• दोषाः: कर्म (विक्तून् इत्यस्य व्याख्यात्मक-समन्वयः)
• Type: Noun
• Root: दोषा (प्रातिपदिक)

• वस्तोषाः: dawns / mornings
• वस्तोषाः: कर्म (दोषाः इत्यस्य द्वन्द्व-समानार्थक-युग्मम्)
• Type: Noun
• Root: वस्तोः (वस्तु/वस्तु- ‘dawn, morning’) + आ (समास/सन्धि) → वस्तोषा

• शरदः: autumns / seasons
• शरदः: कर्म
• Type: Noun
• Root: शरद् (प्रातिपदिक)

• इन्दुः: Soma (the drop)
• इन्दुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (Vocative)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• इमम्: this
• इमम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• केतुम्: banner; sign; light
• केतुम्: कर्म (इमम् इत्यस्य विशेष्यः)
• Type: Noun
• Root: केतु (प्रातिपदिक)

• अदधुः: they have set/placed
• अदधुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धारणे/स्थापने)

• नु: now; indeed
• नु: सम्बन्ध/प्रयोग-निपात
• Type: Indeclinable
• Root: नु (निपात)

• चित्: even
• चित्: सम्बन्ध/प्रयोग-निपात
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)

• अह्नाम्: of the days
• अह्नाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)

• शुचिजन्मनः: of pure birth / pure-born
• शुचिजन्मनः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: शुचि + जन्मन् (बहुव्रीहि-समासः) → शुचिजन्मन्

• उषसः: of Dawn
• उषसः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• चकार: has made / fashioned
• चकार: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (करणे)