Rig Veda 6.2.1: Mandala 6, Sukta 2, Mantra 1

Sukta 6.2

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.2)

Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (likely; RV 6.2 is predominantly gāyatrī-style short verses)

Samhita Patha (Devanagari)

त्वं हि क्षैतवद्यशोऽग्ने मित्रो न पत्यसे । त्वं विचर्षणे श्रवो वसो पुष्टिं न पुष्यसि ॥

Sanskrit recitationRig Veda 6.2.1

Transliteration

tváṃ hí kṣáitavád yáśo 'gne mitró ná pátyase | tváṃ vícarṣaṇe śrávo vaso púṣṭiṃ ná púṣyasi ||

Translation

કારણ કે હે અગ્નિ, તું ક્ષૈતવત્ યશ (સ્થિર નિવાસમાં સ્થિત તેજસ્વી યશ) ઉપર મિત્ર સમાન સ્વામી છે; તું જ તે શ્રવ (કીર્તિ/પ્રસિદ્ધિ) ને શાસે છે. હે વિચર્ષણે (વિસ્તૃત દ્રષ્ટાવાળા), તું વસુ (ધન) અને પુષ્ટિ (પોષણ) ને એમ વધારેછે જેમ કોઈ પોષણને જ પોષે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हि: indeed, for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• क्षैतवत्: possessing dominion/settled power
• क्षैतवत्: विशेषण (यशः-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: क्षैति (धातु √क्षि/क्षै ‘to dwell, rule’) → क्षैत (कृदन्त/विशेषण-आधार) + वत्

• यशः: fame, glory
• यशः: कर्म
• Type: Noun
• Root: यशस् (प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• मित्रः: Mitra (the god), a friend
• मित्रः: कर्तृ (उपमान-वाक्ये) / उपमान
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• पत्यसे: you rule, you are lord
• पत्यसे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पत्/पत्‍य (पत् ‘to be master/lord’) → पत्य (आत्मनेपद)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विचर्षणे: O far-seeing one
• विचर्षणे: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: वि-चर्षणि (प्रातिपदिक; ‘widely-seeing/active among men’)

• श्रवः: renown, fame
• श्रवः: कर्म
• Type: Noun
• Root: श्रवस् (प्रातिपदिक)

• वसो: O Vasu (good one/wealth-giver)
• वसो: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• पुष्टिम्: nourishment, prosperity
• पुष्टिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुष्टि (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• पुष्यसि: you cause to prosper, you nourish
• पुष्यसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पुष् (to thrive, make prosper)