
Sukta 6.1
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.1)
Agni
Triṣṭubh
છઠ્ઠા મંડળનું આ આરંભિક સૂક્ત અગ્નિને પ્રેરિત ધી (પ્રજ્ઞા)ને સૌપ્રથમ જગાડનાર અને યજ્ઞને અસરકારક બનાવનાર અદ્ભુત હોતૃ તરીકે આવાહન કરે છે. તે અગ્નિના અપ્રતિહત બળ અને લોકોને દિવ્ય ઋત તરફ દોરી જતું તેજસ્વી નેતૃત્વ સ્તુતે છે; અને અંતે “રાજસી” અગ્નિને બહુરૂપ, પ્રચુર ધન અને કલ્યાણ આપવા પ્રાર્થના કરે છે.
Mantra 1
त्वं ह्यग्ने प्रथमो मनोतास्या धियो अभवो दस्म होता । त्वं सीं वृषन्नकृणोर्दुष्टरीतु सहो विश्वस्मै सहसे सहध्यै ॥
હે અગ્નિ, તું જ ખરેખર મનનો પ્રથમ રચયિતા છે; આ ધી (દિવ્ય દૃષ્ટિ)નો તું અદ્ભુત હોતૃ બન્યો. હે વૃષણ (બળવાન), તું અદુષ્ટરીતુ—અપરાજેય શક્તિ—ઘડી: સર્વ માટે સહ, સહ માટે સહ, અને અધિપત્ય માટે સહ.
Mantra 2
अधा होता न्यसीदो यजीयानिळस्पद इषयन्नीड्यः सन् । तं त्वा नरः प्रथमं देवयन्तो महो राये चितयन्तो अनु ग्मन् ॥
પછી હોતૃ યજ્ઞયોગ્યતા વધારતો ઇળાના પદ પર બેસ્યો, ઇષા (પોષક પ્રવાહ)ને પ્રેરતો, સ્તુત્ય બની. હે અગ્નિ, દેવયંત પુરુષો તને પ્રથમ અનુસરે—મહાન રાય (સમૃદ્ધિ)ની કામનાથી, અને તેને ચેતનામાં જગાડવા ઇચ્છતા.
Mantra 3
वृतेव यन्तं बहुभिर्वसव्यैस्त्वे रयिं जागृवांसो अनु ग्मन् । रुशन्तमग्निं दर्शतं बृहन्तं वपावन्तं विश्वहा दीदिवांसम् ॥
પસંદ કરેલા લક્ષ્ય તરફ જેમ, તેમ તેઓ અનેક વસુઓ સાથે તને અનુસરે—તારા અંદર રહેલી રયિ (સમૃદ્ધિ)ને પોતાના માં જાગૃત કરતાં. તેઓ તેજસ્વી અગ્નિને અનુસરે—દર્શનીય અને વિશાળ—જ્વલંત શિખા ધારણ કરનાર, સર્વ દિવસો સતત દીપ્તિમાન.
Mantra 4
पदं देवस्य नमसा व्यन्तः श्रवस्यवः श्रव आपन्नमृक्तम् । नामानि चिद्दधिरे यज्ञियानि भद्रायां ते रणयन्त संदृष्टौ ॥
નમસ્કારથી તેમણે દેવના પદને શોધી કાઢ્યું; યશની કામનાથી તેમણે અખંડ કીર્તિ પ્રાપ્ત કરી. યજ્ઞયોગ્ય નામો પણ તેમણે સ્થાપ્યાં; તમારી કલ્યાણકારી દૃષ્ટિમાં તેઓ આનંદિત થાય છે અને હર્ષ પામે છે.
Mantra 5
त्वां वर्धन्ति क्षितयः पृथिव्यां त्वां राय उभयासो जनानाम् । त्वं त्राता तरणे चेत्यो भूः पिता माता सदमिन्मानुषाणाम् ॥
પૃથ્વી પરની પ્રજાઓ તને વધારતી રહે છે; મનુષ્યોમાં રહેલી બંને પ્રકારની સમૃદ્ધિઓ (ધન અને બળ) પણ તને વધારતી રહે છે. પાર ઉતારવામાં તું રક્ષક બને છે, ધ્યાનમાં રાખવા યોગ્ય બને છે; મનુષ્યો માટે તું સદા પિતા અને માતા છે.
Mantra 6
सपर्येण्यः स प्रियो विक्ष्वग्निर्होता मन्द्रो नि षसादा यजीयान् । तं त्वा वयं दम आ दीदिवांसमुप ज्ञुबाधो नमसा सदेम ॥
સેવા-યોગ્ય, કુળોમાં પ્રિય—અગ્નિ, હોતા, આનંદદાતા—યજ્ઞ માટે વધુ યોગ્ય બની બેઠો છે. અમારા ગૃહમાં તેજસ્વી રીતે દીપતો એવા તારા પાસે અમે વાંકડા ઘૂંટણે નજીક આવીએ છીએ; નમસ્કારથી તારી સમીપે બેસીએ છીએ.
Mantra 7
तं त्वा वयं सुध्यो नव्यमग्ने सुम्नायव ईमहे देवयन्तः । त्वं विशो अनयो दीद्यानो दिवो अग्ने बृहता रोचनेन ॥
હે અગ્નિ, તને—નવાં અને સુમાર્ગદર્શક—અમે, તારા સુમ્ન (કૃપા) માટે ઇચ્છુક અને દેવોને ઇચ્છતા, પ્રાર્થીએ છીએ. હે અગ્નિ, તું દીપ્તિમાન બની, દ્યૌના વિશાળ પ્રકાશમય લોક દ્વારા પ્રજાઓને નેવે છે.
Mantra 8
विशां कविं विश्पतिं शश्वतीनां नितोशनं वृषभं चर्षणीनाम् । प्रेतीषणिमिषयन्तं पावकं राजन्तमग्निं यजतं रयीणाम् ॥
પ્રજાઓના કવિ, શાશ્વત કુળોના વિશ્પતિ, પોષક-વર્ધક, માનવવંશોનો વૃષભ—પ્રેરણાને આગળ ધપાવતો, ગતિને ઉદ્દીપિત કરતો, પાવક અને તેજસ્વી; સમૃદ્ધિઓનો યજનીય, રાજસ અગ્નિ.
Mantra 9
सो अग्न ईजे शशमे च मर्तो यस्त आनट् समिधा हव्यदातिम् । य आहुतिं परि वेदा नमोभिर्विश्वेत्स वामा दधते त्वोतः ॥
હે અગ્નિ, તે મર્ત્ય યજન કરે છે અને શમ (શાંત સ્થિરતા) પામે છે, જે સમિધા દ્વારા તારી હવ્યદાતિ—અર્પણનું દાન—સુધી પહોંચે છે. જે નમસ્કારો દ્વારા આહુતિને સર્વત્ર જાણે છે—તે, તારા રક્ષણ હેઠળ, સર્વ વાંછનીય સમૃદ્ધિઓ ધારણ કરે છે.
Mantra 10
अस्मा उ ते महि महे विधेम नमोभिरग्ने समिधोत हव्यैः । वेदी सूनो सहसो गीर्भिरुक्थैरा ते भद्रायां सुमतौ यतेम ॥
હે અગ્નિ, તારી મહાન મહિમા માટે અમે નમસ્કારભર્યા કર્મોથી—સમિધા પ્રજ્વલિત કરીને અને હવિષ્ય અર્પીને—પૂજા-વિધિ રચીએ. હે સહસના સૂનુ (બળના પુત્ર), ગીરો અને ઉક્તોથી અમે તારા માટે વેદી સ્થાપીએ; તારી ભદ્ર, શુભ-સુમતિમાં અમે તારી તરફ યાત્રી બની પહોંચીએ.
Mantra 11
आ यस्ततन्थ रोदसी वि भासा श्रवोभिश्च श्रवस्यस्तरुत्रः । बृहद्भिर्वाजैः स्थविरेभिरस्मे रेवद्भिरग्ने वितरं वि भाहि ॥
હે અગ્નિ, જે તું તેજથી બે લોક (રોદસી) વિસ્તારી દીધાં છે, અને શ્રવોભિઃ—કીર્તિ-શક્તિઓથી—અમને શ્રવસ્ય, સુશ્રવણ-યોગ્ય બનાવે છે, તે તું તારુત્ર (રક્ષક) છે. મહાન અને સ્થિર વાજ-બળોથી, પ્રકાશમય ધનથી, હે અગ્નિ, અમારા માટે વધુ વિસ્તૃત રીતે પ્રકાશિત થા.
Mantra 12
नृवद्वसो सदमिद्धेह्यस्मे भूरि तोकाय तनयाय पश्वः । पूर्वीरिषो बृहतीरारेअघा अस्मे भद्रा सौश्रवसानि सन्तु ॥
હે વસો (ધનના સ્વામી), નૃવત્—પુરુષબળ વધારતું—સમૃદ્ધિ અમામાં સદૈવ સ્થાપ; અમારા તોક (સંતાન) અને તનય (વિકસતી પેઢી) માટે, તથા પશુ-સમૃદ્ધિ માટે બહુ આપ. પૂર્વી ઇષઃ—પ્રાચીન પ્રેરણાની વિશાળ ધારા—અઘથી દૂર રહી અમારાં થાય; અમામાં ભદ્ર, સુશ્રવસાની—શુભ કીર્તિ અને પ્રકાશમય શ્રવણના લાભ—હોવા દો.
Mantra 13
पुरूण्यग्ने पुरुधा त्वाया वसूनि राजन्वसुता ते अश्याम् । पुरूणि हि त्वे पुरुवार सन्त्यग्ने वसु विधते राजनि त्वे ॥
હે અગ્નિ, અનેક રીતે—તારા દ્વારા—અમે અનેક વસુઓ (ધન-સંપત્તિ) પ્રાપ્ત કરીએ; હે રાજન, તારી વસુતા (સમૃદ્ધિની અવસ્થા) સુધી અમે પહોંચીએ. કારણ કે હે અગ્નિ, પુરુવાર (વિસ્તૃત દાતા), તારા અંદર અનેક ખજાના છે; હે વસુ સ્વરૂપ, વિધાતા (યજમાન/ઉપાસક) માટેના ધન તારા અંદર જ છે—હે રાજન, તારા અંદર.
It presents Agni as the fire that awakens inspired understanding (dhī), carries the offering as Hotṛ, and leads people toward the divine order; it asks him for strength and abundant prosperity.
Because the hymn treats sacred fire as the power that kindles insight and right intention—making the mind fit for worship and for alignment with ṛta (cosmic truth/order).
It can be recited at the start of a homa or simple lamp/fire offering to invoke clarity, protection, and auspicious beginnings, ending with a prayer for well-being and resources used in righteous ways.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.