Rig Veda 5.80.1: Mandala 5, Sukta 80, Mantra 1

Sukta 5.80

Rishi: Atri (Ātreya tradition) (traditional attribution for RV 5.80)

Devata: Uṣas (Dawn)

Chandas: Jagatī (probable for many verses in RV 5.80; exact metrical scan may vary by pada)

Samhita Patha (Devanagari)

द्युतद्यामानं बृहतीमृतेन ऋतावरीमरुणप्सुं विभातीम् । देवीमुषसं स्वरावहन्तीं प्रति विप्रासो मतिभिर्जरन्ते ॥

Sanskrit recitationRig Veda 5.80.1

Transliteration

dyutá-dyāmānaṃ bṛhatīm ṛténa ṛtā́varīm aruṇá-psuṃ vibhātīm | devīm uṣásaṃ svàr-āvahantīṃ práti víprāso matíbhir jarante ||

Translation

ઋતથી વિશાળ બનેલી, ઋતની દૃઢ ધારક, અરુણ-કિરણોથી ઝળહળતી અને પ્રકાશમાં ફૂટતી, આ દ્યુતિમય ઉષા—આકાશવ્યાપી તેજથી દીપતી—એવી દેવી ઉષા, જે સ્વર (પ્રકાશમય લોક)ને અમારી સામે લાવે છે; તેની તરફ વિપ્રો પોતાની મતિઓથી આગળ વધે છે અને સ્તુતિથી તેને પ્રજ્વલિત કરે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• द्युतद्या॑मानम्: shining in the sky / having a shining sky-course
• द्युतद्या॑मानम्: कर्म (स्तुत्य-वस्तु/उद्देश्य-रूपेण ‘उषसम्’)
• Type: Adjective (compound)
• Root: द्युतत्- (कृदन्त, √द्युत् ‘दीप्तौ’) + द्यामन्- (प्रातिपदिक ‘आकाश/दिन’)

• बृह॒तीम्: the great, lofty
• बृह॒तीम्: कर्म (उषसम् विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: बृहती- (प्रातिपदिक; ‘महती/विस्तीर्णा’)

• ऋ॒तेन॑: by/with ṛta (cosmic order, truth)
• ऋ॒तेन॑: करण (येन/यथा—‘ऋतेन’ = by/with ṛta)
• Type: Noun
• Root: ऋत- (प्रातिपदिक; ‘ऋत/सत्य-नियम’)

• ऋ॒ताव॑रीम्: the ṛta-guarding / true-ordered
• ऋ॒ताव॑रीम्: कर्म (उषसम् विशेषणम्)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: ऋतावरी- (प्रातिपदिक; ‘ऋतस्य आवरी/पालयित्री’)

• अरु॒णप्सुम्: of ruddy beauty / with ruddy form
• अरु॒णप्सुम्: कर्म (उषसम् विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: अरुण- (प्रातिपदिक ‘रक्त/अरुण’) + प्सु- (प्रातिपदिक; ‘रूप/आकृति/शोभा’—वेदिक)

• विभा॒तीम्: shining forth, dawning
• विभा॒तीम्: कर्म (उषसम् विशेषणम्)
• Type: Adjective (present-participial sense)
• Root: वि-√भा (भा ‘दीप्तौ’) → विभाती (वर्तमान-कृदन्त/विशेषण) अथवा ‘विभाति’ से स्त्री-द्वितीया एकवचन विशेषणरूप

• दे॒वीम्: the goddess
• दे॒वीम्: कर्म (स्तुत्य-वस्तु = उषसम्)
• Type: Noun
• Root: देवी- (प्रातिपदिक; ‘देवी’)

• उ॒षसम्: Uṣas, the Dawn
• उ॒षसम्: कर्म (यां स्तुवन्ति/जपन्ति)
• Type: Noun
• Root: उषस्- (प्रातिपदिक; ‘उषा/प्रभात’)

• स्व॑र-आ॒वह॑न्तीम्: bringing the light/brightness
• स्व॑र-आ॒वह॑न्तीम्: कर्म (उषसम् विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound participle)
• Root: स्वर- (प्रातिपदिक ‘प्रकाश/स्वर/सूर्य-दीप्ति’) + आ-√वह् (वह् ‘वहने/आनयने’) → आवहन्ती (वर्तमान-कृदन्त, स्त्री)

• प्रति: towards, in return
• प्रति: (क्रियाविशेषण/दिशा) ‘towards, in response’
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (उपसर्ग/निपात)

• विप्रा॑सः: the inspired seers/poets
• विप्रा॑सः: कर्तृ (जरन्ते इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: विप्र- (प्रातिपदिक; ‘ऋषि/कवि/प्रज्ञावान्’)

• म॒तिभिः: with thoughts, with hymns/insights
• म॒तिभिः: करण (याभिः—by means of thoughts/hymns)
• Type: Noun
• Root: मति- (प्रातिपदिक; ‘मति/धिया/विचार/स्तोत्र-प्रज्ञा’)

• जरन्ते: they praise/celebrate (her)
• जरन्ते: क्रिया (कर्तृ = विप्रासः; कर्म = उषसम्)
• Type: Verb
• Root: √जर् (जर्/जॄ ‘स्तुतौ/क्षये’; वेदिक प्रयोगे ‘स्तुवन्ति/प्रशंसन्ति’)