Rig Veda 5.32.3: Mandala 5, Sukta 32, Mantra 3

Sukta 5.32

Rishi: Atri (traditional)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्यस्य चिन्महतो निर्मृगस्य वधर्जघान तविषीभिरिन्द्रः । य एक इदप्रतिर्मन्यमान आदस्मादन्यो अजनिष्ट तव्यान् ॥

Recitation with translationRig Veda 5.32.3

Transliteration

tyásya cin maható nirmṛgásya vádhar jaghāna táviṣībhir índraḥ | yá éka íd apratír mányamāna ā́d asmā́d anyó ajaniṣṭa távyān ||

Translation

તે મહાન્ નિર્મૃગ—મુક્ત વિહરતો ‘વન્ય’—તેનો સંહારક પ્રહાર ઇન્દ્રે પોતાની પ્રચંડ શક્તિઓથી ચકનાચૂર કર્યો. કારણ કે જે પોતાને એકલો જ, અપ્રતિસ્પર્ધી માની બેઠો હતો—તેમાંથી (અથવા તેના પછી) વધુ તવીષી, વધુ બળવાન બીજો ઉત્પન્ન થયો.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तस्य: of that (one)
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चित्: indeed, even
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)

• महतः: of the great
• महतः: सम्बन्ध (Genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् (विशेषण-प्रातिपदिक)

• निर्मृगस्य: of the ‘Nirmṛga’ (name/epithet of a foe/monster)
• निर्मृगस्य: सम्बन्ध (Genitive: whose slayer/weapon)
• Type: Noun
• Root: निर्मृग (प्रातिपदिक; निḥ+मृग)

• वधः: the slayer; the killing-blow/weapon
• वधः: कर्तृ (agent of ‘जघान’)
• Type: Noun
• Root: वध (प्रातिपदिक)

• जघान: slew, struck down
• जघान: क्रिया
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)

• तविषीभिः: with (his) powers/forces
• तविषीभिः: करण
• Type: Noun
• Root: तविषी (प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ (agent of ‘जघान’)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ (relative subject)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एकः: alone, single
• एकः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: एक (संख्या/विशेषण-प्रातिपदिक)

• इत्: just, indeed
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इद्/इत् (निपात; ‘इद्’ का रूप)

• अप्रतिः: without rival, unmatched
• अप्रतिः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अ-प्रति (प्रातिपदिक; नञ्-समास)

• मन्यमानः: thinking, deeming (himself)
• मन्यमानः: कर्तृ-विशेषण (यः के साथ)
• Type: Participle
• Root: मन् (धातु) → मन्यमान (वर्तमान कृदन्त)

• आत्: from (that), thence
• आत्: अपादान-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: आत् (अव्यय; अपादानार्थक)

• अस्मात्: from this (one)
• अस्मात्: अपादान
• Type: Pronoun
• Root: अयम्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अन्यः: another
• अन्यः: कर्तृ (of ‘अजनिष्ट’)
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• अजनिष्ट: was born, arose
• अजनिष्ट: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)

• तव्यान्: stronger, mightier
• तव्यान्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: तवस्/तवीयस् (तुलनात्मक-प्रातिपदिक; ‘strong’)