
Sukta 5.32
Indra
Triṣṭubh (probable)
આ સૂક્ત અવરોધો ભેદનાર ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરે છે: તે પર્વતને ચીરી નાખે છે, બંધાયેલી જળધારાઓને મુક્ત કરે છે અને જીવનદાયક પ્રવાહોને અટકાવી રાખનાર દાનવને પાડી દે છે. ઇન્દ્રનું અપ્રતિહત વજ્રબળ ઋત (યોગ્ય વિશ્વવ્યવસ્થા)ને પુનઃસ્થાપિત કરતું એક વૈશ્વિક કર્મ તરીકે ઉજવાય છે; જેના કારણે ઋષિઓ અને તેમના સમુદાયને સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે. અંતે સ્વર વિચારમગ્ન બને છે—બ્રહ્મન્ (પવિત્ર વાણી/વિધિ) પ્રત્યે સમર્પિત લોકો, ઋતુસર યોગ્ય રીતે ઉદાર દાન આપનાર ઇન્દ્રને ક્યારેય રોકવાનો પ્રયત્ન શા માટે કરે?
Mantra 1
अदर्दरुत्समसृजो वि खानि त्वमर्णवान्बद्बधानाँ अरम्णाः । महान्तमिन्द्र पर्वतं वि यद्वः सृजो वि धारा अव दानवं हन् ॥
તું ઉત્સ (ઝરણા)ને ફોડી કાઢ્યો અને નાળાઓને વિસ્તારી દીધા; બંધાયેલા અર્ણવ (પૂર-જળ)ને તું મુક્ત કર્યો. હે ઇન્દ્ર! જ્યારે તું મહાન પર્વતને ચીરી નાખ્યો, ત્યારે ધારા બહાર વહેવા લાગી—તેને અટકાવનાર દાનવને તું ઘાત કર્યો.
Mantra 2
त्वमुत्साँ ऋतुभिर्बद्बधानाँ अरंह ऊधः पर्वतस्य वज्रिन् । अहिं चिदुग्र प्रयुतं शयानं जघन्वाँ इन्द्र तविषीमधत्थाः ॥
હે વજ્રિન! ઋતુઓના ઋત (નિયમ)થી બંધાયેલા ઉત્સોને તું ઉકેલી દીધા; પર્વતના ઊધઃ (દૂધાળું સ્તન સમું ફૂલેલું સ્ત્રોત)ને તું મુક્ત કર્યો. અને અહિ—ઉગ્ર સર્પ—પોતાની સંઘટિત શક્તિમાં લંબાઈને પડેલો હતો; તેને ઘાત કરીને, હે ઇન્દ્ર, તું પોતાની તવિષી (વિજયી પરાક્રમ-શક્તિ) સ્થાપિત કરી.
Mantra 3
त्यस्य चिन्महतो निर्मृगस्य वधर्जघान तविषीभिरिन्द्रः । य एक इदप्रतिर्मन्यमान आदस्मादन्यो अजनिष्ट तव्यान् ॥
તે મહાન્ નિર્મૃગ—મુક્ત વિહરતો ‘વન્ય’—તેનો સંહારક પ્રહાર ઇન્દ્રે પોતાની પ્રચંડ શક્તિઓથી ચકનાચૂર કર્યો. કારણ કે જે પોતાને એકલો જ, અપ્રતિસ્પર્ધી માની બેઠો હતો—તેમાંથી (અથવા તેના પછી) વધુ તવીષી, વધુ બળવાન બીજો ઉત્પન્ન થયો.
Mantra 4
त्यं चिदेषां स्वधया मदन्तं मिहो नपातं सुवृधं तमोगाम् । वृषप्रभर्मा दानवस्य भामं वज्रेण वज्री नि जघान शुष्णम् ॥
એમનેમાંથી એ એકને પણ—પોતાની સ્વધાથી મત્ત, મિહનો નપાત, સુવૃદ્ધ, તમોગામી—દાનવ શુષ್ಣની જ્વલંત ભામને વજ્રધારી, વೃಷપ્રભર્મા ઇન્દ્રે વજ્રથી નીચે પાડી સંહાર્યો.
Mantra 5
त्यं चिदस्य क्रतुभिर्निषत्तममर्मणो विददिदस्य मर्म । यदीं सुक्षत्र प्रभृता मदस्य युयुत्सन्तं तमसि हर्म्ये धाः ॥
એને પણ—પોતાના ક્રતુઓથી બેસાડાયેલાને—ઇન્દ્રે અમર્મણના મર્મને શોધી કાઢ્યો. જ્યારે તે, હે સુક્ષત્ર, મદથી ઉછળતો યુદ્ધ કરવા તત્પર થયો, ત્યારે તું તેને અંધકારમાં, બંધ ગૃહમાં સ્થાપિત કર્યો.
Mantra 6
त्यं चिदित्था कत्पयं शयानमसूर्ये तमसि वावृधानम् । तं चिन्मन्दानो वृषभः सुतस्योच्चैरिन्द्रो अपगूर्या जघान ॥
એવો જ તે કત્પય, સૂર્યવિહિન અંધકારમાં પડેલો, ત્યાં જ વધતો—તેને પણ સોમરસે આનંદિત થયેલો વૃષભ ઇન્દ્ર ઊંચેથી પ્રહાર કરીને, તેને ઉઘાડી પાડતાં, સંહાર્યો.
Mantra 7
उद्यदिन्द्रो महते दानवाय वधर्यमिष्ट सहो अप्रतीतम् । यदीं वज्रस्य प्रभृतौ ददाभ विश्वस्य जन्तोरधमं चकार ॥
ઉદિત થઈ ઇન્દ્રે મહાન દાનવ સામે વધ-શક્તિને પ્રવર્તાવી—અપ્રતિહત, અપરાજેય બળને. જ્યારે તેણે વજ્રના પ્રહાર-પ્રયોગમાં તેને ઘાયલ કર્યો, ત્યારે સર્વ જીવોમાં તેને અધમ બનાવ્યો.
Mantra 8
त्यं चिदर्णं मधुपं शयानमसिन्वं वव्रं मह्याददुग्रः । अपादमत्रं महता वधेन नि दुर्योण आवृणङ्मृध्रवाचम् ॥
એ મીઠાસ પીતા પ્રવાહને પણ, ત્યાં પડેલા—ઉગ્ર ઇન્દ્રે મહાન આવરણરૂપ ગુહાને પકડી લીધી. પગવિહિન, કપટીને તેણે મહાન વધથી પાડી દીધો; વાંકું બોલનાર શક્તિને દુષ્ટ યોનિમાં બંધ કરી દીધી.
Mantra 9
को अस्य शुष्मं तविषीं वरात एको धना भरते अप्रतीतः । इमे चिदस्य ज्रयसो नु देवी इन्द्रस्यौजसो भियसा जिहाते ॥
કોણ તેની ઉગ્ર શૂષ્મા અને પ્રચંડ તવિષીને રોકી શકે? એકલો એ જ—અપ્રતિહત—ધનને ધારણ કરે છે. આ દેવીઓ સમાન દૃઢ શક્તિઓ પણ ઇન્દ્રના ઓજસના ભયથી સંકોચાઈ જાય છે.
Mantra 10
न्यस्मै देवी स्वधितिर्जिहीत इन्द्राय गातुरुशतीव येमे । सं यदोजो युवते विश्वमाभिरनु स्वधाव्ने क्षितयो नमन्त ॥
તેના માટે દેવી સ્વધિતિ (સ્વયં-માર્ગદર્શક કૂહાડી) નમી જાય છે; ઇન્દ્રને માટે તે ઇચ્છાવતી જેવી માર્ગ ગોઠવે છે. જ્યારે તેનું ઓજસ સર્વ શક્તિઓ સાથે જોડાય છે, ત્યારે સ્વધાવાન (સ્વ-અધિકારના સ્વામી) પ્રત્યે વસતિઓ અને પ્રજાઓ અનુગત થઈ નમે છે.
Mantra 11
एकं नु त्वा सत्पतिं पाञ्चजन्यं जातं शृणोमि यशसं जनेषु । तं मे जगृभ्र आशसो नविष्ठं दोषा वस्तोर्हवमानास इन्द्रम् ॥
એકલો જ તું—સત્પતિ, પાંઞ્ચજન્ય (પાંચ જાતિઓનો સ્વામી)—જન્મેલો; હું તને મનુષ્યોમાં યશસ્વી તરીકે સાંભળું છું. રાતે અને પ્રભાતે હવન કરતાં અમે ઇન્દ્રને બોલાવીએ છીએ; મારી આશાઓ તેને—નવિષ્ઠ, અતિનવ અને અતિનિકટ—રૂપે પકડી લે છે.
Mantra 12
एवा हि त्वामृतुथा यातयन्तं मघा विप्रेभ्यो ददतं शृणोमि । किं ते ब्रह्माणो गृहते सखायो ये त्वाया निदधुः काममिन्द्र ॥
એવાં જ, હે ઇન્દ્ર, હું સાંભળું છું કે તું ઋતુ પ્રમાણે—ઋતના યોગ્ય માપ અને કાળમાં—પ્રેરિત થઈ આગળ વધે છે, અને વિપ્રો (ઋષિઓ)ને મઘા, દાન-સમૃદ્ધિ, અર્પે છે. તો પછી બ્રહ્માણો—વાણી/બ્રહ્મને ધારણ કરનારા—તારા સખાઓ શા માટે તને રોકવા ઇચ્છે છે, એ મિત્રો જેઓએ તારા પર કામનાને માંગરૂપે મૂકી છે?
It praises Indra for breaking open the blockage that holds back the waters—splitting the mountain, freeing the streams, and defeating the Dānava who withholds them.
Waters represent life, fertility, and prosperity in the world, and also the flow of inspiration and vitality. Indra’s victory means these benefits can move again instead of being trapped.
It can be recited as an Indra-stuti for courage, removing obstacles, and restoring forward movement in work and life—especially in a morning fire-offering or a focused mantra recitation.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.