
Sukta 5.15
Agni
આ ટૂંકા અગ્નિ સૂક્તમાં અગ્નિદેવની સ્તુતિ થાય છે—તેમને જ્ઞાની, પ્રાચીન ઋષિ તથા સમૃદ્ધિ અને સ્થિરતાના આધારરૂપ તરીકે, ઘીથી પ્રજ્વલિત અને શુદ્ધ કરાયેલા રૂપે વર્ણવવામાં આવ્યા છે. યજ્ઞચક્રોમાં તેઓ સદા નવી રીતે જન્મતા દર્શાય છે; ઉગ્ર રક્ષક તરીકે વૈરભાવને દૂર હાંકે છે; અને ગુફામાં છુપાયેલા “પગલાં” સમાન બની મહાન ઐશ્વર્ય જગાડે છે તથા અત્રિને અંધકાર પાર કરાવે છે.
Mantra 1
प्र वेधसे कवये वेद्याय गिरं भरे यशसे पूर्व्याय । घृतप्रसत्तो असुरः सुशेवो रायो धर्ता धरुणो वस्वो अग्निः ॥
હું પ્રાચીન યશ માટે, જાણકાર એવા વિધાતા ઋષિ-કવિને—જેણે જાણવો યોગ્ય છે—વાણી અર્પું છું. ઘૃતથી પ્રસન્ન થયેલો, અસુર (પ્રબળ ચેતન-શક્તિનો સ્વામી) અને સુશેવ (કલ્યાણકારી) એવો અગ્નિ—રાય (સમૃદ્ધિ)નો ધારક, આધાર અને વસુ (ધન-સત્તા)નો વહનકર્તા છે.
Mantra 2
ऋतेन ऋतं धरुणं धारयन्त यज्ञस्य शाके परमे व्योमन् । दिवो धर्मन्धरुणे सेदुषो नॄञ्जातैरजाताँ अभि ये ननक्षुः ॥
ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) દ્વારા તેઓ ઋતનું ધરુણ—આધાર—ધારે છે, યજ્ઞની તેજસ્વી શક્તિમાં, પરમ વ્યોમમાં. દિવ્ય ધર્મોના ધરુણમાં આસનસ્થ થઈ, તેઓ—બળવાન—પોતામાં જન્મેલા બળથી અજન્મા (અજાત) તત્ત્વને પણ અભિગમ કરી તેને પ્રાપ્ત કરી વશ કરે છે.
Mantra 3
अङ्होयुवस्तन्वस्तन्वते वि वयो महद्दुष्टरं पूर्व्याय । स संवतो नवजातस्तुतुर्यात्सिङ्हं न क्रुद्धमभितः परि ष्ठुः ॥
અંહો (ક્લેશ)નો યુવાન સંહારક પોતાનું તનુ વિસ્તારે છે; પ્રાચીન કાર્ય માટે તે મહાન, દુસ્તર બળને વ્યાપે છે. સંવત્સરોના ચક્રોમાંથી નવજાત થઈ, તે આગળ ધપે છે—ક્રોધિત સિંહ સમાન, જેના ચારે તરફ શત્રુઓ દૂર ઊભા રહે છે.
Mantra 4
मातेव यद्भरसे पप्रथानो जनंजनं धायसे चक्षसे च । वयोवयो जरसे यद्दधानः परि त्मना विषुरूपो जिगासि ॥
માતા સમાન, જ્યારે તું ભાર વહે છે અને પોતાને વિસ્તારે છે, ત્યારે તું જન-જનને પોષે છે અને દૃષ્ટિ આપે છે. અસ્તિત્વના વૃદ્ધિ માટે બળ પર બળ ધારણ કરીને, તું પોતાના સ્વથી સર્વત્ર ગતિ કરે છે, વિવિધ રૂપો ધારણ કરીને.
Mantra 5
वाजो नु ते शवसस्पात्वन्तमुरुं दोघं धरुणं देव रायः । पदं न तायुर्गुहा दधानो महो राये चितयन्नत्रिमस्पः ॥
હે દેવ! તારા શવસ્ (બળ)ની સમૃદ્ધિ તારા પરમ સીમાને રક્ષે; તારી દિવ્ય રાય (સમૃદ્ધિ)નું દોહન વિશાળ છે, અને તે દૃઢ આધારરૂપ છે. જેમ મુસાફર ગુપ્ત સ્થાને પગલાનું નિશાન છુપાવે, તેમ તું ગુહામાં પદ સ્થાપે છે; મહાન રાયને જગાવીને તું અત્રિ ઋષિને (અંધકાર/ગુહામાંથી) પાર ઉતારે છે.
It praises Agni as the wise, ancient seer who is kindled with ghee, protects from distress and enemies, and establishes prosperity and stability.
Because Agni is rekindled in each ritual cycle; the fire is physically re-born in the sacrifice and symbolically re-awakened as fresh divine power.
It points to a hidden place of light or abundance within darkness—Agni reveals that secret ‘footing,’ awakening inner and outer plenitude and guiding the seeker (Atri) across obscurity.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.