Rig Veda 3.35.3: Mandala 3, Sukta 35, Mantra 3

Sukta 3.35

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Indra (with address to his steeds)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

उपो नयस्व वृषणा तपुष्पोतेमव त्वं वृषभ स्वधावः । ग्रसेतामश्वा वि मुचेह शोणा दिवेदिवे सदृशीरद्धि धानाः ॥

Transliteration

upó nayasva vṛ́ṣaṇā tapúṣpótem áva tváṃ vṛṣabha svadhāvaḥ | grásētām áśvā ví mucéhá śóṇā divédive sadṛ́śīr addhi dhānā́ḥ ||

Translation

હે બે વૃષણ (બળવાન) તપુષ્પા (તેજ-શક્તિના પાનકર્તા), અમને નજીક લઈ જાઓ; અને તું પણ, હે વૃષભ, સ્વધાવાન (સ્વશક્તિસંપન્ન), રક્ષા કર. અશ્વો ચરે; અહીં લાલિમાવાળી જોડીને છોડી દો. દિવસે દિવસે તને અનુરૂપ એવા ધાન્યો ભક્ષણ કર.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उपो: near, up to (hither)
• उपो: —
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/अव्यय) + आ (उपसर्ग) → उपो (sandhi) = उप + आ

• नयस्व: lead (bring)
• नयस्व: क्रिया (आह्वान/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: नी (नयति) धातु

• वृषणा: the two bulls (two mighty ones)
• वृषणा: कर्म (यौ) / सम्बोधन (हे) (सन्दर्भानुसार)
• Type: Noun
• Root: वृषन् (प्रातिपदिक) / वृष (वर्षण-बल)

• तपुष्पोते: O two ‘tapuṣ-poṭa’ (two ardent/fiery ritual helpers; epithet of the invoked pair)
• तपुष्पोते: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: तपुष् (प्रातिपदिक, ‘तपस्/तेजस्’) + पोत (प्रातिपदिक, ‘पोतृ/पोतः’ ritual helper) → समासः

• उत: and, also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत (अव्यय)

• इमम्: this
• इमम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम)

• अव: down, forth; (as preverb)
• अव: —
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग/अव्यय)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• वृषभ: O bull (mighty one)
• वृषभ: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• स्वधावः: O possessor of svadhā (innate power/ritual potency)
• स्वधावः: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: स्वधा (प्रातिपदिक) + वस्/वत् (प्रत्यय, ‘possessing’) → स्वधावस्

• ग्रसेताम्: let the two devour
• ग्रसेताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ग्रस् (ग्रसति) धातु

• अश्वा: the two horses
• अश्वा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• वि: apart, away
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• मुचे: release (set free)
• मुचे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: मुच् (मुञ्चति) धातु

• इह: here
• इह: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)

• शोणा: the two red (mares/horses)
• शोणा: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: शोण (प्रातिपदिक)

• दिवे-दिवे: day by day
• दिवे-दिवे: अधिकारण (काल)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक ‘day’)

• सदृशीः: like, matching
• सदृशीः: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सदृश (प्रातिपदिक)

• अद्धि: eat
• अद्धि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अद् (अत्ति) धातु

• धानाः: parched grains (offerings)
• धानाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: धान (प्रातिपदिक; ‘parched grains’)