Rig Veda 2.24.1: Mandala 2, Sukta 24, Mantra 1

Sukta 2.24

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Bṛhaspati

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

सेमामविड्ढि प्रभृतिं य ईशिषेऽया विधेम नवया महा गिरा । यथा नो मीढ्वान्त्स्तवते सखा तव बृहस्पते सीषधः सोत नो मतिम् ॥

Transliteration

sémām aviḍḍhi prábhṛtiṃ yá ī́śiṣe ’yā́ vidhéma návayā mahā́ girā́ | yáthā no mīḍhvā́n stávate sákhā táva bṛ́haspate sī́ṣadhaḥ sóta no matím ||

Translation

હે બૃહસ્પતિ, તું જે અધિપતિ છે, તે અમારી આ અર્પણ-મૂળ (પ્રભૃતિ)ને જાણી લે. આ નવી અને મહાન વાણીથી અમે તારી ઉપાસના કરીએ, જેથી તારો ઉદાર સખા અમારા માટે તારી સ્તુતિ કરે. હે બૃહસ્પતિ, તેને પ્રેરિત કર અને અમારા માટે પ્રેરિત મતિ (પ્રજ્ઞા)ને નિચોડી આપ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सा: she/that (f.)
• सा: Kartā (अनुवर्तते—‘सा … विधेम’ इत्यर्थे) अथवा विशेषणम्
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इमाम्: this (f., acc. sg.)
• इमाम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अविद्धि: know! understand!
• अविद्धि: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: √विद् (विन्दति/वेद) ‘जानाति’

• प्रभृतिम्: origin, beginning, source
• प्रभृतिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: प्र-√भृ → प्रभृति (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: Kartā (ईशिषे इत्यस्य) / सम्बन्धकः
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ईशिषे: you rule, you are lord
• ईशिषे: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: √ईश् ‘ईष्टे/ईशते’ (स्वामित्वे, शासन)

• अया: with this
• अया: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (एतद्-प्रकारः) / अयम्-प्रातिपदिक (सर्वनाम)

• विधेम: may we serve/ordain; may we perform
• विधेम: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: वि-√धा ‘विधत्ते/विधाति’ (यजन-सेवा-व्यवस्थायाम्)

• नवया: with a new
• नवया: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: नव (प्रातिपदिक)

• महा: great
• महा: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक; वैदिके ‘महा’ रूपम्)

• गिरा: with (our) song/voice
• गिरा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)

• यथा: so that, as
• यथा: (सम्बन्ध/उपपद-निबन्धनम्)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• नः: of us / to us
• नः: Sampradāna/सम्बन्ध (प्रसङ्गानुसारम्)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मीढ्वान्: the bountiful one, giver
• मीढ्वान्: Kartā (स्तवते इत्यस्य) अथवा बृहस्पतेः विशेषणम्
• Type: Noun (agent) / Adjective
• Root: मीढ्वांस् (प्रातिपदिक; √मिह्/√मिह् ‘वर्षणे/सेचने’ → ‘दाता, वर्षिता’)

• स्तवते: praises
• स्तवते: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: √स्तु ‘स्तौति’

• सखा: friend
• सखा: Kartā (स्तवते इत्यस्य) / अप्पोजिशन्
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक)

• तव: your
• तव: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• बृहस्पते: O Bṛhaspati
• बृहस्पते: सम्बोधन
• Type: Noun (deity)
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)

• सीषधः: make (it) succeed; set (it) right
• सीषधः: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: √सिध्/√साध् (वैदिक ‘सीषध्’—सिद्ध्यर्थे/प्रेरणे)

• सोत: and then; and also
• सोत: (समुच्चय/अन्वय)
• Type: Indeclinable phrase
• Root: सः/तद् (सर्वनाम) + उत् (अव्यय) → ‘स उत’

• नः: us
• नः: Karma (सीषधः इत्यस्य) / Sampradāna (अर्थानुसारम्)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मतिम्: thought, intention, prayer
• मतिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक; √मन् ‘चिन्तने’)