Rig Veda 10.40.3: Mandala 10, Sukta 40, Mantra 3

Sukta 10.40

Devata: Aśvinau

Samhita Patha (Devanagari)

प्रातर्जरेथे जरणेव कापया वस्तोर्वस्तोर्यजता गच्छथो गृहम् । कस्य ध्वस्रा भवथः कस्य वा नरा राजपुत्रेव सवनाव गच्छथः ॥

Recitation with translationRig Veda 10.40.3

Transliteration

prātár jarethe jaraṇéva kā́payā vástoḥ-vastor yajatā́ gacchatho gṛhám | kásya dhvasrā́ bhavathaḥ kásya vā narā rāja-putréva savánāv áva gacchathaḥ ||

Translation

પ્રભાતે તમે કંપતી વૃદ્ધા જેવી જાગો છો; સાંજ-સાંજ અને પ્રભાત-પ્રભાતે, હે યજનીયો, તમે ગૃહ તરફ જાઓ છો. હે નરો, તમે કોના નજીકના સાથી બનો છો, અને કોના ખરેખર? રાજપુત્રો જેમ તમે સવનાઓ—સોમપિષણના યજ્ઞપ્રસંગો—તરફ જાઓ છો.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• प्रातः: in the morning
• प्रातः: Adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातः (अव्यय-प्रातिपदिक) < प्राति/प्रभात-सम्बन्ध

• जरेथे: you two grow old / become aged
• जरेथे: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: जॄ (धातु) ‘to age, become old’

• जरुणा: with old age / as (one) aged
• जरुणा: Karaṇa (उपमान/साधनभाव: ‘with/like’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: जरुण (प्रातिपदिक) < जॄ

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• कापया: like a monkey
• कापया: Karaṇa (उपमान-तृतीया)
• Type: Noun
• Root: कापि/कापय (प्रातिपदिक) (RV: ‘monkey’)

• वस्तोः: of the day / of the dwelling
• वस्तोः: Adhikaraṇa (काल/पर्याय: ‘of each day’ in repetition)
• Type: Noun
• Root: वस्तु/वस्तु (प्रातिपदिक) ‘dwelling, house; day’ (RV usage) अथवा वस् (धातु) ‘to dwell’ से

• वस्तोः: day by day
• वस्तोः: Adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वस्तु/वस्तु (प्रातिपदिक)

• यजता: worshipful, worthy of sacrifice
• यजता: Karma (गन्तव्य-गृहं विशेषयति: ‘to the worshipful [homes]’)
• Type: Adjective
• Root: यजत (प्रातिपदिक) < यज् ‘to worship’

• गच्छथो: you two go
• गच्छथो: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) ‘to go’

• गृहम्: to the house/home
• गृहम्: Karma
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)

• कस्य: of whom? whose?
• कस्य: सम्बन्ध (षष्ठी: ‘whose’)
• Type: Pronoun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ध्वस्रा: (you two) are the perishing/decaying ones
• ध्वस्रा: Kartā (नामरूपेण: ‘(you two) are …’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: ध्वस्र (प्रातिपदिक) ‘decay, ruin; perishing’

• भवथः: you two are / become
• भवथः: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: भू (धातु) ‘to be, become’

• कस्य: of whom? whose?
• कस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा

• नरा: O two men (heroes)
• नरा: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)

• राजपुत्रा: like two princes
• राजपुत्रा: Kartā (उपमान-प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: राजपुत्र (प्रातिपदिक) ‘king’s son, prince’

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• सवनाव्: to the two Soma-pressings (libation-times)
• सवनाव्: Karma (गन्तव्य-काल/अवसर: ‘to the two pressings’)
• Type: Noun
• Root: सवन (प्रातिपदिक) ‘pressing, Soma-pressing; libation-time’

• गच्छथः: you two go
• गच्छथः: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)