Rig Veda 10.3.6: Mandala 10, Sukta 3, Mantra 6

Sukta 10.3

Devata: Agni

Samhita Patha (Devanagari)

अस्य शुष्मासो ददृशानपवेर्जेहमानस्य स्वनयन्नियुद्भिः । प्रत्नेभिर्यो रुशद्भिर्देवतमो वि रेभद्भिररतिर्भाति विभ्वा ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.3.6

Transliteration

asyá śúṣmāso dadṛśānápaveḥ jéhamānasya svanáyan niyúd-bhiḥ | prátnébhiḥ yó rúśad-bhir devá-tamo ví rébhad-bhir aratír bhā́ti ví-bhvā ||

Translation

અવરોધરહિત એવા તેના શૌર્યબળો દેખાય છે—તીવ્ર તેજથી કંપતા, નિયુદ્ (યોક્ત શક્તિઓ) સાથે ગર્જના કરતા. પ્રાચીન, દીપ્તિમાન શક્તિઓ સાથે, સર્વથી દેવતમ, રેભ (પ્રેરિત સ્તુતિ-વાણી) સાથે—આ સર્વવ્યાપી ગતિમાન શક્તિ (અરતિ) પ્રકાશે ઝળહળી ઊઠે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अस्य: of this (one), his
• अस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शुष्मासः: impulses, powers, mights
• शुष्मासः: कर्तृ (of the verbal idea ‘are seen’)
• Type: Noun
• Root: शुष्म (प्रातिपदिक)

• ददृशान: having appeared/been seen; manifest
• ददृशान: कर्तृ-विशेषण
• Type: Participle (Perfect active)
• Root: √दृश् (दर्शन) → ददृश्वस्/ददृशान (परिपूर्ण/परिप्रत्ययान्त कृदन्त)

• अपवेः: of the outlet/opening (passage)
• अपवेः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अपव (प्रातिपदिक; ‘opening, outlet, passage’)

• जेहमानस्य: of (him) speeding/moving swiftly
• जेहमानस्य: सम्बन्ध (genitive dependent on अपवेः)
• Type: Participle (Present middle/ātmanepada)
• Root: √जिह्/√जिह् (Vedic: ‘to move quickly, hasten, be in motion’) → जेहमान (वर्तमान कृदन्त)

• स्वनयन्: sounding, making resound
• स्वनयन्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Participle (Present active)
• Root: √स्वन् (ध्वनौ) → स्वनयत्/स्वनयन् (वर्तमान कृदन्त)

• नियुद्भिः: with teams/yokings (harnessed forces)
• नियुद्भिः: करण
• Type: Noun
• Root: नियुत् (प्रातिपदिक; ‘yoking, team, rein/trace’; esp. Indra’s teams)

• प्रत्नेभिः: with the ancient (ones)
• प्रत्नेभिः: करण/सह (instrumental of accompaniment)
• Type: Adjective
• Root: प्रत्न (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• रुशद्भिः: with the shining (ones)
• रुशद्भिः: करण/सह
• Type: Adjective
• Root: रुशद् (प्रातिपदिक; ‘shining, bright’)

• देवत॑मः: most divine
• देवत॑मः: कर्तृ (apposition to यः)
• Type: Adjective (superlative)
• Root: देवत॑म (प्रातिपदिक; superlative of देव ‘godly’)

• वि: apart, forth, widely
• वि: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• रेभद्भिः: with the singers/praisers (or roaring ones)
• रेभद्भिः: करण/सह
• Type: Adjective/Noun
• Root: रेभद् (प्रातिपदिक; ‘praising/singing, roaring’; RV epithet)

• अरतिः: the helper/driver
• अरतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अरति (प्रातिपदिक; ‘helper, charioteer/driver; one who reaches’)

• भाति: shines, appears
• भाति: —
• Type: Verb
• Root: √भा (दीप्तौ)

• विभ्वा: mighty, all-pervading
• विभ्वा: कर्तृ-विशेषण (agreeing with अरतिः/यः)
• Type: Adjective
• Root: विभ्वन्/विभ्व (प्रातिपदिक; ‘mighty, all-pervading’)