Sukta 114

Mantra 1

घर्मा समन्ता त्रिवृतं व्यापतुस्तयोर्जुष्टिं मातरिश्वा जगाम । दिवस्पयो दिधिषाणा अवेषन्विदुर्देवाः सहसामानमर्कम् ॥

બે ઘર્મપાત્રો સર્વ દિશાઓમાં ત્રિવૃત આવરણને વ્યાપે છે; તેમની પ્રિય તૃપ્તિ માટે માતરિશ્વા આવ્યો. દિવ્ય દૂધને ઇચ્છતાં તેઓએ તેને શોધ્યું; દેવોએ સહસાથી માપાયેલો અર્ક—જ્વલંત સ્તોત્ર—જાણી લીધો.

Mantra 2

तिस्रो देष्ट्राय निॠतीरुपासते दीर्घश्रुतो वि हि जानन्ति वह्नयः । तासां नि चिक्युः कवयो निदानं परेषु या गुह्येषु व्रतेषु ॥

વિધાતા (દેષ્ટા) પાસે ત્રણ નિઋતિઓ ઉપાસના કરે છે; દીર્ઘ-શ્રુત, અગ્નિ-વાહક વહ્નિઓ તેમને સ્પષ્ટ રીતે જાણે છે. કવિ ઋષિઓએ તેમનો નિદાન—મૂળ આધાર—ઓળખ્યો છે: જે પરે, પરલોકીય ક્ષેત્રોમાં, ગુહ્ય વ્રતો (છુપાયેલા નિયમો)માં સ્થિત છે.

Mantra 4

एकः सुपर्णः स समुद्रमा विवेश स इदं विश्वं भुवनं वि चष्टे । तं पाकेन मनसापश्यमन्तितस्तं माता रेळ्हि स उ रेळ्हि मातरम् ॥

એક સુપર્ણ છે; તે સમુદ્રમાં પ્રવેશ્યો છે; તે આ સમગ્ર વિશ્વ અને સર્વ ભવનને નિહાળે છે. પાકેલા મનથી મેં તેને નજીકથી જોયો; માતા તેને પોષે છે, અને તે પણ માતાને પોષે છે.

Mantra 5

सुपर्णं विप्राः कवयो वचोभिरेकं सन्तं बहुधा कल्पयन्ति । छन्दांसि च दधतो अध्वरेषु ग्रहान्त्सोमस्य मिमते द्वादश ॥

વિપ્રો—કવિ ઋષિઓ—વચનો દ્વારા સુપર્ણ એવા એકને, એક જ હોવા છતાં, અનેક રૂપોમાં કલ્પે છે. અધ્વરમાં છંદોને સ્થાપિત કરતાં, તેઓ સોમના બાર ગ્રહો (પ્યાલા)નું માપ કરે છે.

Mantra 6

षट्त्रिंशाँश्च चतुरः कल्पयन्तश्छन्दांसि च दधत आद्वादशम् । यज्ञं विमाय कवयो मनीष ऋक्सामाभ्यां प्र रथं वर्तयन्ति ॥

તેઓ છત્રીસ અને ચારને ગોઠવે છે; છંદોને તેમના સ્થાને સ્થાપે છે, અને દ્વાદશવિધ ક્રમને સ્થિર કરે છે. યજ્ઞને માપી-ગણીને, કવિ-ઋષિઓ પોતાની તેજસ્વી મનીષાથી ઋક્ અને સામનના બળ વડે કર્મના રથને આગળ ચલાવે છે.

Mantra 7

चतुर्दशान्ये महिमानो अस्य तं धीरा वाचा प्र णयन्ति सप्त । आप्नानं तीर्थं क इह प्र वोचद्येन पथा प्रपिबन्ते सुतस्य ॥

આ રહસ્યની વધુ મહિમાઓ ચૌદ છે; વાણી દ્વારા ધીર ઋષિઓ તેને સાત રૂપે આગળ દોરી જાય છે. અહીં કોણ તે પહોંચાડનાર તીર્થ—તે માર્ગ—ઘોષિત કરશે, જેના પંથે તેઓ પિષિત સોમનું ઊંડે સુધી પાન કરે છે?

Mantra 8

सहस्रधा पञ्चदशान्युक्था यावद्द्यावापृथिवी तावदित्तत् । सहस्रधा महिमानः सहस्रं यावद्ब्रह्म विष्ठितं तावती वाक् ॥

સહસ્ર રીતે પંદર યુક્ત (સ્તુતિ)ગીતો છે—જેટલા વ્યાપે દ્યાવા-પૃથિવી, એટલો જ વ્યાપે તે તત્. સહસ્ર રીતે તેની મહિમાઓ, સહસ્રગુણ; જેટલા સુધી બ્રહ્મ સ્થિત છે, એટલા સુધી વાક્ વિસ્તરે છે.

Mantra 9

कश्छन्दसां योगमा वेद धीरः को धिष्ण्यां प्रति वाचं पपाद । कमृत्विजामष्टमं शूरमाहुर्हरी इन्द्रस्य नि चिकाय कः स्वित् ॥

છંદસોના યોગ (સંયોજન)ને કયો ધીર પુરુષ જાણે છે? વાણી સામે રહેલા પવિત્ર આસન (ધિષણ્યા) સુધી કોણ પહોંચ્યો છે? ઋત્વિજોમાં આઠમા શૂરને તેઓ કોને કહે છે? ઇન્દ્રના બે હરિ (તામ્રવર્ણ) અશ્વોને ખરેખર કોણે ઓળખ્યા છે?

Mantra 10

भूम्या अन्तं पर्येके चरन्ति रथस्य धूर्षु युक्तासो अस्थुः । श्रमस्य दायं वि भजन्त्येभ्यो यदा यमो भवति हर्म्ये हितः ॥

કેટલાક ભૂમિના અંત (સીમા)ની આસપાસ ફરતા રહે છે; રથના ધૂરો પર જોડાયેલા (યુક્ત) થઈ તેઓ ઊભા રહે છે. શ્રમનો ભાગ તેઓ એમને વહેંચે છે—જ્યારે યમ ઘર (હર્મ્ય)માં સ્થાપિત થઈ આવે છે, અંદર સ્થિર થાય છે.