Sukta 102

Mantra 1

प्र ते रथं मिथूकृतमिन्द्रोऽवतु धृष्णुया । अस्मिन्नाजौ पुरुहूत श्रवाय्ये धनभक्षेषु नोऽव ॥

હે પુરુહૂત ઇન્દ્ર! ધૃષ્ણુ શક્તિથી જોડિયા દોડ માટે રચાયેલો તારો રથ આગળ વધે તેમ તેની રક્ષા કર. આ આજમાં, યશ આપનારાં યુદ્ધોમાં અને ધનના ભાગવાટામાં, અમને પણ રક્ષી રાખ.

Mantra 2

उत्स्म वातो वहति वासोऽस्या अधिरथं यदजयत्सहस्रम् । रथीरभून्मुद्गलानी गविष्टौ भरे कृतं व्यचेदिन्द्रसेना ॥

પવન ઊઠ્યો; જ્યારે તેણીએ હજાર જીત્યા ત્યારે તેનું વસ્ત્ર રથ ઉપરથી વહેતો ગયો. ગવિષ્ટિ—ગાયો માટેની શોધમાં—મુદગલાની રથી બની; ભરમાં ઇન્દ્રસેનાએ કરેલું કાર્ય સ્પષ્ટ રીતે ઓળખ્યું.

Mantra 3

अन्तर्यच्छ जिघांसतो वज्रमिन्द्राभिदासतः । दासस्य वा मघवन्नार्यस्य वा सनुतर्यवया वधम् ॥

હે મઘવન ઇન્દ્ર! હિંસા કરવા ધસી આવનારનો વજ્ર તું અંદરથી જ રોકી દે; દાસનો હોય કે આર્યનો—જે કોઈ તરફથી પ્રહાર ઊઠે—તેને દૂર હંકારી દે, જેથી યવયુ (અન્વેષક) પાર ઉતરી સુરક્ષિત રહે.

Mantra 4

उद्नो ह्रदमपिबज्जर्हृषाणः कूटं स्म तृंहदभिमातिमेति । प्र मुष्कभारः श्रव इच्छमानोऽजिरं बाहू अभरत्सिषासन् ॥

હર્ષિત થઈ તેણે જળોના સરોવરનું પાન કર્યું; તેણે કૂટ (શિખર/રિજ)ને ચકનાચૂર કર્યું અને દમનકારી વૈરતા સામે આગળ વધ્યો. બળનો ભાર વહન કરતો, આત્માની કીર્તિ ઇચ્છતો, વિજયની તૃષામાં તેણે ઝડપી બાહુઓ આગળ ધરી.

Mantra 5

न्यक्रन्दयन्नुपयन्त एनममेहयन्वृषभं मध्य आजेः । तेन सूभर्वं शतवत्सहस्रं गवां मुद्गलः प्रधने जिगाय ॥

નજીક આવી તેઓ ચીસો પાડી તેને દોડાવતાં; આજી (સ્પર્ધા)ના મધ્યમાં તેમણે વૃષભને પોતાનું બળ છોડી દેવા પ્રેર્યો. એ જ શક્તિથી મુદગલાએ પ્રધાન (નિર્ણાયક યુદ્ધ)માં સમૃદ્ધ લાભ—સૈંકડો અને હજારો ગાયો—જીત્યા.

Mantra 6

ककर्दवे वृषभो युक्त आसीदवावचीत्सारथिरस्य केशी । दुधेर्युक्तस्य द्रवतः सहानस ऋच्छन्ति ष्मा निष्पदो मुद्गलानीम् ॥

કકર્દવ (કઠિન માર્ગ) પર વૃષભ જોડાયેલો હતો; તેના કેશી (દીર્ઘકેશ) સારથિએ તેને હાકલ કરી. જોડાયેલો દોડતો હોય ત્યારે, રથ સાથે મળીને, નિષ્પદ (પગ વિનાના સહાયક) મુદગલાની સુધી પહોંચે—જોડાણની શક્તિના વેગે ખેંચાતા.

Mantra 7

उत प्रधिमुदहन्नस्य विद्वानुपायुनग्वंसगमत्र शिक्षन् । इन्द्र उदावत्पतिमघ्न्यानामरंहत पद्याभिः ककुद्मान् ॥

અને વિદ્વાન બની તેણે ચક્રની પ્રધિ (કિનારી) પર પ્રહાર કર્યો અને ચલિત ભાગને જોડ્યો—અહીં જ કૌશલ્ય શીખતો. ઇન્દ્રે અઘ્ન્યા (અહિંસ્ય) ગાયોનો સ્વામી ઊંચે ઉઠાવ્યો અને પગલાં વડે તેને વેગવાન કર્યો—ઉચ્ચ-શિખરવાળો પરાક્રમી.

Mantra 8

शुनमष्ट्राव्यचरत्कपर्दी वरत्रायां दार्वानह्यमानः । नृम्णानि कृण्वन्बहवे जनाय गाः पस्पशानस्तविषीरधत्त ॥

શુભ રીતે કપર્દી (જટાધારી/વેણીધારી) આગળ વધ્યો, પટ્ટા વડે લાકડાના દંડ (શાફ્ટ) સાથે બાંધાયેલો. અનેક જન માટે નૃમ્ણ (વીર-પરાક્રમ) રચતો, ગાયો (કિરણો)ને સ્પર્શતો, તેણે પોતાના અંદર તવીષી (બળ) સ્થાપી.

Mantra 9

इमं तं पश्य वृषभस्य युञ्जं काष्ठाया मध्ये द्रुघणं शयानम् । येन जिगाय शतवत्सहस्रं गवां मुद्गलः पृतनाज्येषु ॥

આને જુઓ—વૃષભના યોક્તા (જોડનાર)ને—કાષ્ઠના મધ્યમાં લાકડાના ગદા સમો પડેલો. જેના દ્વારા મુદગલે પૃતનાજ્યેષુ (યુદ્ધ-સ્પર્ધાઓમાં) ગાયો સો-સો અને હજાર-હજાર જીતી.

Mantra 10

आरे अघा को न्वित्था ददर्श यं युञ्जन्ति तम्वा स्थापयन्ति । नास्मै तृणं नोदकमा भरन्त्युत्तरो धुरो वहति प्रदेदिशत् ॥

અરે, અઘા (અપશકુન/દુર્ભાગ્ય) દૂર થાઓ—કોણે ક્યારેય તેને આવું જોયું છે? જેને તેઓ જુએ છે, તેને જ ફરી ઊભો પણ કરે છે. તેને ન તૃણ લાવે છે, ન જળ; ઉપરનો ધુરો/દંડ ભાર વહે છે અને આગળનો માર્ગ દર્શાવે છે.

Mantra 11

परिवृक्तेव पतिविद्यमानट् पीप्याना कूचक्रेणेव सिञ्चन् । एषैष्या चिद्रथ्या जयेम सुमङ्गलं सिनवदस्तु सातम् ॥

પરિવૃત્તા જેવી, ઓળખાતા પતિને શોધતી તે ચીસ પાડી; ફૂલતી જઈ, નાનકડા ચક્રથી છાંટે તેમ છાંટતી રહી. આ જ આવન-જાવનવાળી રથ્યામાં પણ અમે વિજય પામીએ; સિદ્ધિ સુમંગળ રહે—‘સિના’ જેવી સમૃદ્ધિદાયી જીત બને.

Mantra 12

त्वं विश्वस्य जगतश्चक्षुरिन्द्रासि चक्षुषः । वृषा यदाजिं वृषणा सिषाससि चोदयन्वध्रिणा युजा ॥

હે ઇન્દ્ર, તું સર્વ જંગતનું ચક્ષુ છે—દ્રષ્ટાના દર્શનનું પણ ચક્ષુ. જ્યારે તું બળવાન વૃષભ બની, બળવાન જોડીને સાથે લઈ અજિને પ્રેરિત કરે છે, યુક્ત શક્તિથી હાંકતો, તું અમામાં વિજયી ગતિને જગાડે છે.