
Sukta 10.103
Indra
Trishtubh (probable for RV 10.103)
આ સૂક્ત યુદ્ધકાળે ઇન્દ્રનું માર્શલ આવાહન છે—તેને ઝડપી, અણમિટ નજરવાળો, એકમાત્ર પરાક્રમી ચેમ્પિયન તરીકે સ્તુતિ કરે છે. ઇન્દ્ર શત્રુસેનાના સમૂહોને ચકનાચૂર કરે છે અને આર્ય સમુદાય માટે અવરોધોથી બંધ થયેલા માર્ગો/સ્થાનો ખોલી આપે છે, એમ તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે. ઇન્દ્રના નેતૃત્વ હેઠળ યુદ્ધવિજય, પોતાની સેનાનું રક્ષણ, અને આગળ વધીને જીતવા માટે જરૂરી સાહસ તથા એકતા પ્રદાન કરવા માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
Mantra 1
आशुः शिशानो वृषभो न भीमो घनाघनः क्षोभणश्चर्षणीनाम् । संक्रन्दनोऽनिमिष एकवीरः शतं सेना अजयत्साकमिन्द्रः ॥
આશુ, સ્વયં પ્રજ્વલિત, ભયંકર વૃષભ સમ—ઘનઘન પ્રહારક, મનુષ્યોનાં કર્મક્ષેત્રોને કંપાવનાર; સંક્રંદન, અનિમેષ, એકવીર—ઇન્દ્રે એકસાથે સો સેનાઓને જીત્યાં.
Mantra 2
संक्रन्दनेनानिमिषेण जिष्णुना युत्कारेण दुश्च्यवनेन धृष्णुना । तदिन्द्रेण जयत तत्सहध्वं युधो नर इषुहस्तेन वृष्णा ॥
સંક્રંદનથી, અનિમેષ જાગૃતિથી, જિષ્ણુ વિજયશક્તિથી, યુત્કાર યુદ્ધઘોષથી, દુશ્ચ્યવન અચલ પ્રેરણાથી, ધૃષ્ણુ સાહસી બળથી—તે ઇન્દ્ર દ્વારા જીતો; તેમાં એકસાથે જોડાઓ, હે યુદ્ધવીરો, ઇષુહસ્ત વૃષણ સાથે (બાણધારી વૃષભ સમ).
Mantra 3
स इषुहस्तैः स निषङ्गिभिर्वशी संस्रष्टा स युध इन्द्रो गणेन । संसृष्टजित्सोमपा बाहुशर्ध्युग्रधन्वा प्रतिहिताभिरस्ता ॥
તે ઇષુહસ્તો સાથે, તે નિષઙ્ગિભિઃ (ખડ્ગધારીઓ) સાથે—વશી, સંસ્રષ્ટા; યુદ્ધમાં ગણ સાથે તે ઇન્દ્ર. સંસૃષ્ટજિત, સોમપા, બાહુશર્ધિ, ઉગ્રધન્વા—પ્રતિહિતાભિઃ અસ્તા, સુલક્ષ્ય પ્રહારો કરનાર ધનુર્ધર.
Mantra 4
बृहस्पते परि दीया रथेन रक्षोहामित्राँ अपबाधमानः । प्रभञ्जन्त्सेनाः प्रमृणो युधा जयन्नस्माकमेध्यविता रथानाम् ॥
હે બૃહસ્પતે, તું રથ લઈને ચારે તરફ પરિભ્રમણ કર; રક્ષોહા (રક્ષસોનો સંહારક) બની શત્રુશક્તિઓને દૂર હંકાળતો. સેનાઓને ભાંગી નાખતો, યુદ્ધમાં બળથી તેમને ચકનાચૂર કરતો, વિજયી બની—અમારા માટે રથો/ગતિઓનો વૃદ્ધિકર્તા અને રક્ષક થા.
Mantra 5
बलविज्ञायः स्थविरः प्रवीरः सहस्वान्वाजी सहमान उग्रः । अभिवीरो अभिसत्वा सहोजा जैत्रमिन्द्र रथमा तिष्ठ गोवित् ॥
બળનો વિજ્ઞાતા, દૃઢ અને સ્થિર, વીરોમાં સમૃદ્ધ; મહાબળવાન, વાજી (વિજયી-શક્તિ) ધરાવનાર, સહનશીલ અને ઉગ્ર. વીર્યમાં પ્રબળ, સત્તામાં પ્રબળ, સહોજા (બળમાંથી જન્મેલો)—હે ઇન્દ્ર, જયરથ પર આરોહણ કર, ગોવિદ્ (કિરણો/પ્રકાશ-ગાયોનો શોધક).
Mantra 6
गोत्रभिदं गोविदं वज्रबाहुं जयन्तमज्म प्रमृणन्तमोजसा । इमं सजाता अनु वीरयध्वमिन्द्रं सखायो अनु सं रभध्वम् ॥
ગોત્રભિદ્ (આવરણોનો ભેદક), ગોવિદ્ (કિરણોનો શોધક), વજ્રબાહુ—વિજયી, આક્રમણમાં બળથી ચકનાચૂર કરનાર. હે સજાતાઓ, તેને અનુસરો; તેના અનુસરણથી વીર્યવાન બનો; હે સખાઓ, ઇન્દ્રને સાથે મળીને દૃઢપણે પકડી રાખો.
Mantra 7
अभि गोत्राणि सहसा गाहमानोऽदयो वीरः शतमन्युरिन्द्रः । दुश्च्यवनः पृतनाषाळयुध्योऽस्माकं सेना अवतु प्र युत्सु ॥
બળપૂર્વક ગોત્રોના વાડામાં ઘૂસી પડતો, નિર્દય વીર—સો ગણી મન્યુ (ક્રોધ-ઉર્જા) ધરાવતો ઇન્દ્ર; હલાવવો કઠિન, યુદ્ધોનો વિજયી, અજય—યુદ્ધના અગ્ર અથડામણોમાં અમારી સેનાઓને તે રક્ષે, સહાય કરે.
Mantra 8
इन्द्र आसां नेता बृहस्पतिर्दक्षिणा यज्ञः पुर एतु सोमः । देवसेनानामभिभञ्जतीनां जयन्तीनां मरुतो यन्त्वग्रम् ॥
ઇન્દ્ર તેમનો નેતા બને; બૃહસ્પતિ તેમનો માર્ગદર્શક બળ બને. દક્ષિણા—યજ્ઞ—આગળ ચાલે; સોમ આગળ વધે. વિરોધીને ભાંગી નાખતી, વિજયી દેવસેનાઓમાં મરુતો અગ્રસ્થાને ગમન કરે.
Mantra 9
इन्द्रस्य वृष्णो वरुणस्य राज्ञ आदित्यानां मरुतां शर्ध उग्रम् । महामनसां भुवनच्यवानां घोषो देवानां जयतामुदस्थात् ॥
વૃષભ ઇન્દ્રનો, રાજા વરુણનો, આદિત્યોનો, મરુતોનો—ઉગ્ર શર્ધ; મહામનસ, ભુવનચ્યવન (જગતને કંપાવનારા) દેવોનો—વિજયઘોષ ઊઠી ઊભો થયો છે.
Mantra 10
उद्धर्षय मघवन्नायुधान्युत्सत्वनां मामकानां मनांसि । उद्वृत्रहन्वाजिनां वाजिनान्युद्रथानां जयतां यन्तु घोषाः ॥
હે મઘવન (ઇન્દ્ર), શસ્ત્રોને ઉદ્દીપિત કર; મારા યુદ્ધવીરોના મનોબળને જગાડ. હે વૃત્રહન, બળવાનોના વાજિનો—વિજયશક્તિઓ—ઉઠાવ; રથોને ઉઠાવ—વિજયી જનના જયઘોષો આગળ વધે.
Mantra 11
अस्माकमिन्द्रः समृतेषु ध्वजेष्वस्माकं या इषवस्ता जयन्तु । अस्माकं वीरा उत्तरे भवन्त्वस्माँ उ देवा अवता हवेषु ॥
સંઘર્ષમાં, ધ્વજોના નીચે, ઇન્દ્ર અમારો જ રહે. અમારી તરફથી છૂટેલી ઇષુઓ (બાણો) જ વિજય મેળવે. અમારા વીરબળો ઊંચા અને પ્રબળ બને; અને હે દેવો, હવેષુ—અમારા આહ્વાનોમાં—અમને રક્ષા આપો.
Mantra 12
अमीषां चित्तं प्रतिलोभयन्ती गृहाणाङ्गान्यप्वे परेहि । अभि प्रेहि निर्दह हृत्सु शोकैरन्धेनामित्रास्तमसा सचन्ताम् ॥
તેમના ચિત્તને પ્રતિ-લોભથી પકડીને ભટકાવતી, હે ઝડપી ગતિશક્તિ, તેમના અંગોને પકડી લે અને તેમને વટાવી આગળ નીકળી જા. તેમની સામે આગળ વધ; તેમના હૃદયોમાં શોકોથી તેમને દહાવી નાખ. અંધકારથી અંધ બનેલા શત્રુઓ તમસામાં જોડાઈ રહે—અંતરનાં અમિત્રો રાત્રિમાં પાછા ખસી જાય.
Mantra 13
प्रेता जयता नर इन्द्रो वः शर्म यच्छतु । उग्रा वः सन्तु बाहवोऽनाधृष्या यथासथ ॥
આગળ વધો, વિજય મેળવો, હે નરો; ઇન્દ્ર તમને રક્ષણસભર વિશાળ શાંતિ (શર્મ) અર્પે. તમારા બાહુઓ ઉગ્ર અને બળવાન રહે, અપરાજેય રહે, જેથી તમે જેમ છો તેમ—ધૈર્યભર્યા આત્મબળમાં—અડગ ઊભા રહો.
It is a call to move forward with courage and unity, invoking Indra to break obstacles, defeat opposing forces, and grant protective peace after victory.
Because the hymn portrays Indra as the force that enters and breaks ‘enclosures’ (blocked spaces/resources) and as the pṛtanāṣāṭ—one who wins battles and protects the host.
Yes. Traditionally it can be applied to any struggle requiring strength and obstacle-removal—such as overcoming fear, conflict, or major challenges—by focusing on Indra as inner resolve and victorious energy.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.