
Sukta 1.41
Varuṇa, Mitra, Aryaman (Ādityas)
આ સૂક્તમાં આદિત્યો—વરુણ, મિત્ર અને અર્યમન—ને ઋત (બ્રહ્માંડિય તથા નૈતિક વ્યવસ્થા)ના દૂરદર્શી રક્ષક તરીકે આવાહન કરી, પરાજય, ભૂલ અને શત્રુતાપૂર્ણ કાવતરાંથી રક્ષણ માગવામાં આવે છે. તેમને એવા માર્ગદર્શક તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે કે જે યજ્ઞને “સીધા માર્ગે” દોરી જાય છે, યોગ્ય વિચાર, સામાજિક સુમેળ અને જોખમોમાંથી સુરક્ષિત પસાર થવું સુનિશ્ચિત કરે છે. અંતે નૈતિક ભાર છે: દેખાવમાં ઉદાર લાગતા લોકો પ્રત્યે પણ વિવેક રાખવો, અને હાનિકારક વાણી તરફ આકર્ષિત ન થવું.
Mantra 1
यं रक्षन्ति प्रचेतसो वरुणो मित्रो अर्यमा । नू चित्स दभ्यते जनः ॥
જેનાં રક્ષણ પ્રચેતા દેવો—વરુણ, મિત્ર, અર્યમા—કરે છે, તે મનુષ્ય આજેય પરાજિત થતો નથી; ઋત (દિવ્ય નિયમ) અને સુસંગતિના આશ્રયે તે અડગ રહે છે, તેને કોઈ ઢાળી શકતું નથી.
Mantra 2
यं बाहुतेव पिप्रति पान्ति मर्त्यं रिषः । अरिष्टः सर्व एधते ॥
જે નશ્વર મનુષ્યને તેઓ બાહુઓ સમે પોષે છે અને ઇજા/હાનિથી રક્ષે છે—તે સર્વ રીતે સમૃદ્ધિ પામે છે; અખંડ, અહિતરહિત બની વધે છે.
Mantra 3
वि दुर्गा वि द्विषः पुरो घ्नन्ति राजान एषाम् । नयन्ति दुरिता तिरः ॥
તેઓ દુર્ગમ માર્ગોને વિસ્તૃત કરે છે; શત્રુઓનાં અવરોધ-દ્વારોને આગળથી ભેદે છે; આ રાજાઓ અમારી દુર્ઘટનાઓને પાર કરાવી, પરે લઈ જાય છે.
Mantra 4
सुगः पन्था अनृक्षर आदित्यास ऋतं यते । नात्रावखादो अस्ति वः ॥
હે આદિત્યો, ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) અનુસાર ચાલનાર માટે માર્ગ સુગમ છે, અખંડ છે; અહીં તમારાં માટે કોઈ ખાડો નથી, કોઈ પડછડ નથી.
Mantra 5
यं यज्ञं नयथा नर आदित्या ऋजुना पथा । प्र वः स धीतये नशत् ॥
હે નરો આદિત્યો, જે યજ્ઞને તમે ઋજુ માર્ગે આગળ દોરો છો—તે અમારી ધી (પ્રેરિત બુદ્ધિ)ના જાગરણ માટે તમારાં તરફ પ્રગટ થઈને પહોંચે.
Mantra 6
स रत्नं मर्त्यो वसु विश्वं तोकमुत त्मना । अच्छा गच्छत्यस्तृतः ॥
એ મર્ત્ય પોતાના આત્મબળની ઋજુ શક્તિથી રત્નને—સમસ્ત વસુને, અને સંતતિના વિસ્તરણને—પ્રાપ્ત કરે છે; તે સીધો તેની તરફ જાય છે, અસ્તૃતો—અવળો ન વળેલો.
Mantra 7
कथा राधाम सखायः स्तोमं मित्रस्यार्यम्णः । महि प्सरो वरुणस्य ॥
હે સખાઓ, મિત્રણ અને આર્યમણ માટે સ્તોત્રને યોગ્ય રીતે આપણે કેવી રીતે ગોઠવીએ? વરુણના મહાન પ્રેરક પ્રકાશોને આપણે કેવી રીતે ઉચ્ચારીએ?
Mantra 8
मा वो घ्नन्तं मा शपन्तं प्रति वोचे देवयन्तम् । सुम्नैरिद्व आ विवासे ॥
હું તમને ઘાતક વાણીથી ન જવાબ આપું, ન શાપવાણીથી; દેવને ઇચ્છતો હું તમારા સુમ્નો—કૃપા અને કલ્યાણ—દ્વારા જ તમારી પાસે આવું, તમારી સેવા કરું.
Mantra 9
चतुरश्चिद्ददमानाद्बिभीयादा निधातोः । न दुरुक्ताय स्पृहयेत् ॥
ઘણું આપનાર પાસેથી પણ ગુપ્ત રીતે હાનિ ગોઠવનારથી ભય રાખવો જોઈએ; અને દુર્વચન—અશુભ બોલ—ની ઇચ્છા ન કરવી.
The hymn chiefly addresses the Ādityas—Varuṇa, Mitra, and Aryaman—seen as far-seeing guardians of truth, law, and social harmony.
It means performing the ritual and living one’s life without deceit—aligned with ṛta—so the offering and the mind (dhī) move forward clearly and safely.
Because ṛta is not only cosmic order but also moral order: the hymn teaches discernment and disciplined speech as part of divine protection and social well-being.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.