
Sukta 1.25
Śunaḥśepa Ājīgarti (traditional for this Varuṇa sequence)
Varuṇa
Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables typical in RV 1.25 opening)
આ સૂક્ત વરુણ સમક્ષ સ્વીકારોક્તિ અને વિનંતિ છે: મનુષ્યો વારંવાર તેમના ઋત (બ્રહ્માંડ-નૈતિક વ્યવસ્થા)નું પાલન કરવામાં ચૂક કરે ત્યારે પણ કવિ ક્ષમા અને પુનઃસ્થાપન માગે છે. તેમાં વરુણને સર્વદ્રષ્ટા રક્ષક તરીકે સ્તુતિ કરવામાં આવે છે—જે શું કરવામાં આવ્યું છે અને શું બાકી છે તે બધું જાણે છે—અને અંતે પ્રસિદ્ધ પ્રાર્થના સાથે પરાકાષ્ઠા પામે છે કે વરુણના બાંધનાર ‘પાશ’ (પાશ)માંથી મુક્તિ મળે, જેથી જીવન સ્વતંત્રતા અને સત્યમાં આગળ વધે.
Mantra 1
यच्चिद्धि ते विशो यथा प्र देव वरुण व्रतम् । मिनीमसि द्यविद्यवि ॥
હે દેવ વરુણ, જો કે અમે—તારા લોકો—દિવસે દિવસ તારા વ્રતને ક્ષીણ કરીએ,
Mantra 2
मा नो वधाय हत्नवे जिहीळानस्य रीरधः । मा हृणानस्य मन्यवे ॥
અમને વધ માટે, ક્રોધિત શત્રુના પ્રહાર માટે સોંપી ન દે; અપમાનિત થયેલા (ના) મન્યુ—ક્રોધ—ને પણ અમને ન સોંપ.
Mantra 3
वि मृळीकाय ते मनो रथीरश्वं न संदितम् । गीर्भिर्वरुण सीमहि ॥
હે વરુણ, તારી મૃળીક (કૃપા) માટે અમે મનને જોડીએ છીએ—જેમ રથચાલક સુસંયોજિત અશ્વને જોડે તેમ; અને સ્તુતિભર્યા ગીર્ભિઃ (વાણી-મંત્રો) વડે અમે તને પ્રાર્થીએ છીએ, જેથી તે તારા ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા)ના યોગ્ય ક્રમમાં ગતિ કરે.
Mantra 4
परा हि मे विमन्यवः पतन्ति वस्यइष्टये । वयो न वसतीरुप ॥
હા, મારા વિમન્યવઃ (વિખૂટા ક્રોધો) તો દૂર ઉડી જાય છે, ઉત્તમ વસુ (વધુ કલ્યાણ/સમૃદ્ધિ)ની ઇચ્છા કરતાં; જેમ પક્ષીઓ પોતાના વસતીર્ (નિવાસસ્થાનો) તરફ પાછાં વળે તેમ. આમ ઋતના નિયમ હેઠળ સત્તા ફરી શાંતિમાં વળે છે.
Mantra 5
कदा क्षत्रश्रियं नरमा वरुणं करामहे । मृळीकायोरुचक्षसम् ॥
ક્યારે, હે નર, અમે વરુણને નજીક લાવીએ—ક્ષત્રશ્રિયં (સર્વભૌમ તેજસ્વિતા) ધરાવતી તે બળવાન સત્તાને—તેની મૃળીક (કૃપા) માટે, ઉરુચક્ષસમ્ (વિશાળ દ્રષ્ટિવાળા)ને; જેથી અમારું અસ્તિત્વ ઋતના રાજસ્વમાં સ્થિર થાય.
Mantra 6
तदित्समानमाशाते वेनन्ता न प्र युच्छतः । धृतव्रताय दाशुषे ॥
તે જ પૂર્ણતા તેઓ બન્ને ઇચ્છે છે; અને તેઓ આગળ વધવામાં કદી ચૂકતા નથી—ઇચ્છિતના પ્રેમીઓ જેમ—ધૃતવ્રત (અડગ વ્રતવાળા) દેવ તરફ, યજ્ઞમાં પોતાને અર્પણ કરનાર દાશુષ (દાનશીલ ઉપાસક) તરફ.
Mantra 7
वेदा यो वीनां पदमन्तरिक्षेण पतताम् । वेद नावः समुद्रियः ॥
અંતરિક્ષમાં ઉડતા પક્ષીઓનો માર્ગ તે જાણે છે; સમુદ્ર પરનાં નૌકાઓને પણ તે જાણે છે—વરુણ, સર્વ ગતિઓનો જ્ઞાતા, જે પોતાના વિશાળ ઋત-ક્રમમાં બધું ધારણ કરે છે.
Mantra 8
वेद मासो धृतव्रतो द्वादश प्रजावतः । वेदा य उपजायते ॥
ધૃતવ્રત તે માસોને જાણે છે—પ્રજાવંત એવા બાર; અને પછી જે જન્મે છે તે પણ જાણે છે—વરુણ, જે ઋતના ક્રમમાં કાળ અને પ્રસરતાને માપે છે.
Mantra 9
वेद वातस्य वर्तनिमुरोॠष्वस्य बृहतः । वेदा ये अध्यासते ॥
તે વાયુના માર્ગને જાણે છે—વિસ્તૃત, ઊંચા અને મહાનના; અને જે ઉપર આસનસ્થ છે તેમને પણ જાણે છે—વરુણ, જે ઉચ્ચ આસનોના રહસ્યને અને પ્રાણવાયુની ગતિને સમજે છે।
Mantra 10
नि षसाद धृतव्रतो वरुणः पस्त्यास्वा । साम्राज्याय सुक्रतुः ॥
ધૃતવ્રત વરુણ પસ્ત્યાઓમાં બેસી ગયો છે—સામ્રાજ્ય માટે, સર્વસ્વાધિપત્ય માટે; સુક્રતુ તે, સત્યના રાજ્યને આપણા નિવાસોમાં સ્થાપે છે।
Mantra 11
अतो विश्वान्यद्भुता चिकित्वाँ अभि पश्यति । कृतानि या च कर्त्वा ॥
અતએવ ચિકિત્વાન સર્વ અદ્ભુતોને નિહાળે છે—જે કરાયું છે અને જે કરવાનું બાકી છે; એમ વરુણનું દર્શન પ્રકાશ બને છે, જે આપણા કર્મોને સત્યમાં બાંધે છે।
Mantra 12
स नो विश्वाहा सुक्रतुरादित्यः सुपथा करत् । प्र ण आयूंषि तारिषत् ॥
સુસંકલ્પવાળો આદિત્ય અમારે માટે સર્વદા સુમાર્ગ રચો; અને અમારા પ્રાણ-આયુષ્યોને પાર ઉતારી આગળ દોરી જાય, જેથી અમારા વર્ષો વધુ પૂર્ણતા તરફ વહે.
Mantra 13
बिभ्रद्द्रापिं हिरण्ययं वरुणो वस्त निर्णिजम् । परि स्पशो नि षेदिरे ॥
હિરણ્યમય દ્રાપિ ધારણ કરનાર વરુણ તેજસ્વી નિર્ણિજ વસ્ત્ર ધારણ કરે છે; તેની આસપાસ સ્પશ—જાગૃત નિરીક્ષકો—બેસે છે, જે ઋતને જોવે અને રક્ષે.
Mantra 14
न यं दिप्सन्ति दिप्सवो न द्रुह्वाणो जनानाम् । न देवमभिमातयः ॥
શત્રુભાવથી શોધનારાઓ તેને પકડી શકતા નથી, ન માનવોમાંના દ્રોહીઓ; ન દેવને આક્રમક શક્તિઓ ઘાયલ કરી શકે—જ્યાં ઋત સ્થિર છે ત્યાં અસત્યને આધાર મળતો નથી.
Mantra 15
उत यो मानुषेष्वा यशश्चक्रे असाम्या । अस्माकमुदरेष्वा ॥
અને જે મનુષ્યોમાં અસમ્ય—અતુલ્ય—યશ રચે છે, તે શક્તિ અમારા ઉદરોમાં પણ પ્રવેશે; અમારા અંતઃકક્ષોમાં ઉતરી, અમામાં પણ એ જ વિસ્તૃતિ અને ઋતની યોગ્યતા સ્થાપે.
Mantra 16
परा मे यन्ति धीतयो गावो न गव्यूतीरनु । इच्छन्तीरुरुचक्षसम् ॥
મારી ધીતિઓ આગળ વધે છે—ગાયો જેમ ગોચરપથો પર ચાલે તેમ—અનુસરીને; ઉરુચક્ષસ, વિશાળ-દ્રષ્ટા ને શોધતી, તે મહાવિશનમાં ગતિ કરે છે જ્યાં ઋત સ્પષ્ટ થાય અને મનને પોતાનો સાચો માર્ગ મળે.
Mantra 17
सं नु वोचावहै पुनर्यतो मे मध्वाभृतम् । होतेव क्षदसे प्रियम् ॥
હવે આવો, ફરીથી એકસૂર થઈને બોલીએ—જ્યાંથી મને મધુભૃત, મધુર રસ લાવવામાં આવ્યો છે; હોતા જેમ યજ્ઞમાં પ્રિય રસનો આસ્વાદ લે છે તેમ—દૈવી મધુરતા ફરી વાણી અને હૃદયમાં પરત આવે.
Mantra 18
दर्शं नु विश्वदर्शतं दर्शं रथमधि क्षमि । एता जुषत मे गिरः ॥
હવે સર્વત્ર દૃશ્ય એવો તે પ્રગટ છે; ધરા પર સ્થાપિત રથ પણ પ્રગટ છે. આ મારી ગિરાઓ (સ્તુતિ-વાણી) તેને પ્રિય થાય—દિવ્ય ઉપસ્થિતિ દેહધારી જીવનમાં પ્રગટ બને.
Mantra 19
इमं मे वरुण श्रुधी हवमद्या च मृळय । त्वामवस्युरा चके ॥
હે વરુણ, મારી આ હવ (આહ્વાન) સાંભળ; આજે પણ કૃપાળુ થા. તારી સહાય ઇચ્છતો હું તારી શરણમાં વળું છું—વિશાળ ઋત (ધર્મ-વ્યવસ્થા) મારી સંઘર્ષમય માનવ પ્રકૃતિમાં દયા બની પ્રગટ થાય.
Mantra 20
त्वं विश्वस्य मेधिर दिवश्च ग्मश्च राजसि । स यामनि प्रति श्रुधि ॥
હે મેધિર (જ્ઞાની) વરુણ, તું સર્વ પર રાજ કરે છે—દિવ પર પણ, ભૂ પર પણ. તેથી અમારા ગમનના આ માર્ગ પર અમારો પ્રતિઉત્તર સાંભળ; તારા ઋત-દર્શનથી યાત્રાનું માર્ગદર્શન કર.
Mantra 21
उदुत्तमं मुमुग्धि नो वि पाशं मध्यमं चृत । अवाधमानि जीवसे ॥
હે વરુણ, અમને સર્વોચ્ચ બંધનમાંથી મુક્ત કર; મધ્યમ ફાંસ કાપી નાખ; અને નીચલા બંધનો ઢીલા કર—જેથી અમે જીવીએ. અજ્ઞાન અને ભયની ગાંઠોમાંથી આત્માને છૂટો કર, અને ઋતના વિશાળ માર્ગમાં જીવન ફરી વહેવા દે.
It admits human failure to follow ṛta and asks Varuṇa for forgiveness, protection, and release from the bonds that come from wrongdoing and fear.
The “noose” symbolizes the binding consequences of falsehood and transgression. The hymn prays that Varuṇa will loosen these bonds so the person can return to truthful living.
It can be recited as a prayer of self-correction: acknowledge mistakes, resolve to act truthfully, and ask for inner release from guilt, anxiety, and harmful habits—especially at evening or during reflection.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.