
Sukta 1.187
A mighty upholder of dharma (likely Indra or a related heroic power; identification requires full hymn context beyond 1.187.1)
Gayatri/Anuṣṭubh uncertain (meter requires syllable verification; short verse suggests non-Trishtubh)
આ સૂક્ત સોમની સ્તુતિ કરે છે—પવિત્ર “પાન” (પિતુ) તરીકે—જે દેવસંકલ્પને સ્થિર કરે છે, દેવોને બળ આપે છે અને વૃત્ર/અહિ દ્વારા પ્રતીકિત અવરોધ પર વિજય માટે શક્તિ આપે છે. તેમાં સોમની યજ્ઞીય ઓળખ (પિષાયેલો, અર્પિત, સધમાદમાં સહભાગે પાન કરાયેલો) સાથે તેની વૈશ્વિક ભૂમિકા પણ ગૂંથાયેલી છે: ઋત/ધર્મરૂપ યોગ્ય વ્યવસ્થાનું પુનઃસ્થાપન કરવું અને દેવો તથા ઉપાસકો માટે શક્તિ અને પ્રકાશને મુક્ત કરવું.
Mantra 1
पितुं नु स्तोषं महो धर्माणं तविषीम् । यस्य त्रितो व्योजसा वृत्रं विपर्वमर्दयत् ॥
હવે હું મહાન ધર્મના ધારક, મહાબળની તવિષી (પરાક્રમ-શક્તિ) ધરાવનાર તે મહાનને સ્તવું છું—જેનાં વિશાળ બળથી ત્રિતાએ વૃત્રને સાંધે-સાંધે ચકનાચૂર કર્યો.
Mantra 2
स्वादो पितो मधो पितो वयं त्वा ववृमहे । अस्माकमविता भव ॥
હે સ્વાદુ પીત, હે મધુર પીત—અમે તારી તરફ વળીએ છીએ, તને જ વરીએ છીએ. અમારા અંતઃસત્તાનો અવિતા (રક્ષક) અને આધાર બન.
Mantra 3
उप नः पितवा चर शिवः शिवाभिरूतिभिः । मयोभुरद्विषेण्यः सखा सुशेवो अद्वयाः ॥
હે પીતવા, અમારા પાસે ઉપસી આવ; શિવ બનીને, શિવ સહાયતાઓ સાથે ચાલ. મયોભુ (આનંદદાતા), અદ્વિષેણ્ય (દ્વેષથી પર), યાત્રાનો સખા—સુશેવ (કૃપાળુ), અદ્વયા (કપટવિહિન)—નજીક આવ.
Mantra 4
तव त्ये पितो रसा रजांस्यनु विष्ठिताः । दिवि वाता इव श्रिताः ॥
હે પીતો, તારા તે રસ પ્રદેશો (રજાંસિ)માં વ્યાપી સ્થિત છે; દ્યૌમાં સ્થાપિત, પવનની જેમ આશ્રિત રહી સર્વત્ર વ્યાપે છે અને આધાર આપે છે.
Mantra 5
तव त्ये पितो ददतस्तव स्वादिष्ठ ते पितो । प्र स्वाद्मानो रसानां तुविग्रीवा इवेरते ॥
હે પીત (પાન), તારા જ છે તે દાતા; હે અતિમધુર પીત, તારો જ અધિકાર. રસોના મધુર સ્વાદો આગળ ધસી આવે છે—બળવાન ગળાવાળાં (વૃષભો) સમા—પ્રચંડ વેગે દબાણ કરતાં.
Mantra 6
त्वे पितो महानां देवानां मनो हितम् । अकारि चारु केतुना तवाहिमवसावधीत् ॥
હે પીત (પાન), તારા અંદર મહાન દેવોનું મન યોગ્ય સ્થાને સ્થાપિત છે. સુંદર કેતુ (પ્રકાશ-ચિહ્ન) વડે તે પ્રગટ કરવામાં આવ્યું છે; તારી સહાયથી અવરોધક અહિ (સર્પ) પરાઝિત થાય છે.
Mantra 7
यददो पितो अजगन्विवस्व पर्वतानाम् । अत्रा चिन्नो मधो पितोऽरं भक्षाय गम्याः ॥
જ્યારે ત્યાં, હે પીત (પાન), તું વિવસ્વાન સમ તેજસ્વી બની પર્વતોમાંથી પસાર થઈ આગળ વધ્યો, ત્યારે અહીં પણ, હે મધુમય પીત, અમારા ભક્ષણ અને આત્મસાત માટે તું સુલભ થવા યોગ્ય છે.
Mantra 8
यदपामोषधीनां परिंशमारिशामहे । वातापे पीव इद्भव ॥
જ્યારે અમે જળો અને ઔષધિઓનો નિર્ધારિત અંશ ભેળવીયે છીએ, ત્યારે, હે વાતાપે (પવનથી ઉષ્મિત), તું અમારા અંદર નિશ્ચયે પોષક અને સમૃદ્ધ બન.
Mantra 9
यत्ते सोम गवाशिरो यवाशिरो भजामहे । वातापे पीव इद्भव ॥
જ્યારે, હે સોમ, અમે તારી ગવાશિર (ગાય-બળવાળી) અને યવાશિર (યવ-બળવાળી) મિશ્રણ-ધારા ગ્રહણ કરીએ છીએ, ત્યારે, હે વાતાપે (પવનથી ઉષ્મિત), તું નિશ્ચયે પ્રચુર અને પોષક બન.
Mantra 10
करम्भ ओषधे भव पीवो वृक्क उदारथिः । वातापे पीव इद्भव ॥
હે ઔષધિ, કરંભ (karambha) બની જા—પોષક, બળવર્ધક, વિશાળ આધારવાળી. હે વાતાપે (પવનથી ઉષ્મિત), તું નિશ્ચયે પ્રચુર અને પોષક બન.
Mantra 11
तं त्वा वयं पितो वचोभिर्गावो न हव्या सुषूदिम । देवेभ्यस्त्वा सधमादमस्मभ्यं त्वा सधमादम् ॥
હે પેય (સોમ), તને અમે પિતૃસમાન ભાવથી વચનો દ્વારા દબાવીને પ્રજ્વલિત કરીએ છીએ—જેમ ગાયો હવ્ય તરફ ધસી આવે તેમ. દેવો માટે તને સધમાદ (સહ-આનંદના સમારંભ) માટે તૈયાર કરીએ છીએ; અમારે માટે પણ તને સધમાદ માટે તૈયાર કરીએ છીએ.
The hymn primarily addresses Soma, called “pitu” (the Drink). Soma is praised as a power that supports dharma/ṛta and helps defeat obstruction symbolized by Vṛtra or Ahi.
In Vedic thought Soma empowers the gods—especially the heroic force that overcomes blockage. So the Vṛtra/Ahi motif shows Soma’s role in turning sacred offering into victorious strength and release.
Offer and cultivate Soma-like clarity: a purified, luminous energy that steadies the mind, strengthens resolve, and helps remove inner and outer obstacles, concluding in shared well-being (sadhamāda).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.