
Sukta 1.186
Savitṛ (with Viśvānara aspect)
આ સૂક્ત આમંત્રણાત્મક લિતાની છે, જેમાં સવિતૃને તેમના વિશ્વાનર (“સર્વવ્યાપી, સર્વમાં-અંતર્વર્તી”) સ્વરૂપે યજ્ઞમાં પ્રવેશવા માટે બોલાવવામાં આવે છે—અર્પણની પ્રકાશિત ધારાઓ સાથે—અને ઉપાસકની પ્રેરિત ઇચ્છાને વિસ્તારી સમગ્ર ગતિમાન જગતને આવરી લે તેવી બનાવવામાં આવે છે. સ્તુતિ આગળ વધે તેમ સહાયક દેવતાઓ—વિશેષ કરીને ત્વષ્ટૃ અને ઇન્દ્ર વૃત્રહન—ને પણ એક સહભાગી “અભિપિત્વ” (અંતરંગ નિવાસ/સંવાદિતા)માં જોડાવા આમંત્રિત કરવામાં આવે છે, જેથી તેઓ બળ, સ્થિર સ્થાયિત્વ અને દીર્ઘકાળ ટકતી સમૃદ્ધિ પ્રદાન કરે. સૂક્તનો પરિપૂર્ણ અંત “દીધિતિ” (તેજસ્વી પ્રજ્વલન/અંતર પ્રકાશ)ની પ્રતિમામાં થાય છે—એ જ પોષક ઉપસ્થિતિ, જેના દ્વારા સાધક દેવતાઓ વચ્ચે પરિશ્રમ કરે છે અને વરદાનોની શક્તિશાળી સમૂહને ઓળખે છે.
Mantra 1
आ न इळाभिर्विदथे सुशस्ति विश्वानरः सविता देव एतु । अपि यथा युवानो मत्सथा नो विश्वं जगदभिपित्वे मनीषा ॥
વિદથ (યજ્ઞસભા)માં પ્રકાશિત અર્પણોની ધારો સાથે અમારી પાસે આવો; હે સર્વાનર, હે દેવ સવિતા, આવો. જેથી યુવાન શક્તિઓ સમા તમે અમામાં આનંદિત થાઓ; અને અમારી મનીષા (પ્રેરિત બુદ્ધિ-ઇચ્છા) પોતાના સાચા નિવાસની આત્મીયતામાં સમગ્ર ચલ જગતને આવરી લે.
Mantra 2
आ नो विश्व आस्क्रा गमन्तु देवा मित्रो अर्यमा वरुणः सजोषाः । भुवन्यथा नो विश्वे वृधासः करन्त्सुषाहा विथुरं न शवः ॥
અમારી પાસે સર્વ દેવો ઝડપી આગમનમાં આવે—મિત્ર, અર્યમા, વરુણ એકસાથે, એકમનથી—જેથી સર્વ વૃધાસ (વર્ધક દેવશક્તિઓ) અમારા માટે સુષાહા (દૃઢ સહનશક્તિ) બને, અને અમારી શક્તિને અચળ રાખે—ન વિથુર, ન વિખેરાયેલી.
Mantra 3
प्रेष्ठं वो अतिथिं गृणीषेऽग्निं शस्तिभिस्तुर्वणिः सजोषाः । असद्यथा नो वरुणः सुकीर्तिरिषश्च पर्षदरिगूर्तः सूरिः ॥
તમારા માટે હું સર્વથી પ્રિય અતિથિનું સ્તવન કરું છું—અગ્નિનું, તુર્વણિ (ઝડપી પ્રેરક)નું—અમારા શસ્તિ (સ્તુતિ-વચનો)થી, એકરસ આનંદની સજોષા (સહસ્વરતા)માં. વરુણ, સુકીર્તિ (પ્રકાશમય યશ)વાળો, અમારાં સાથે એવો જ રહે; અને અરીગૂર્ત સૂરિ (સુયોગ્ય માર્ગદર્શક ઋષિ) અમને ઇષઃ (સમૃદ્ધિના પ્રેરણાઓ) સુધી પાર કરાવે—શત્રુ પ્રતિરોધોને વટાવી.
Mantra 4
उप व एषे नमसा जिगीषोषासानक्ता सुदुघेव धेनुः । समाने अहन्विमिमानो अर्कं विषुरूपे पयसि सस्मिन्नूधन् ॥
હે દેવો, નમસ્કાર સાથે હું તમારી પાસે નજીક આવું છું—વિજય મેળવવાની ઇચ્છાથી. ઉષા અને રાત્રિ, સમૃદ્ધ દૂધ આપતી ગાય જેવી. એક જ દિવસે તેઓ પ્રકાશનું સ્તોત્ર માપે છે; વિવિધ રૂપ ધરાવતા દૂધના પ્રવાહોમાં, એ જ થણમાં.
Mantra 5
उत नोऽहिर्बुध्न्यो मयस्कः शिशुं न पिप्युषीव वेति सिन्धुः । येन नपातमपां जुनाम मनोजुवो वृषणो यं वहन्ति ॥
અને અમારા માટે અહિ બુધ્ન્ય—ઊંડે આધારિત, આનંદમય શક્તિ ધરાવતો સર્પ—નદી-ગાય જેવી ચાલે, જે પોતાના બચ્ચાને પોષે. તેના દ્વારા અમે અપાં નપાતને જગાડીએ, જેને બળવાન અને મનથી ઝડપી શક્તિઓ આગળ વહન કરે છે.
Mantra 6
उत न ईं त्वष्टा गन्त्वच्छा स्मत्सूरिभिरभिपित्वे सजोषाः । आ वृत्रहेन्द्रश्चर्षणिप्रास्तुविष्टमो नरां न इह गम्याः ॥
અને અમારા માટે ત્વષ્ટા અહીં આવે—અમારી તરફથી, પ્રકાશિત નેતાઓ (સૂરિ) સાથે—અમારા આંતરિક નિવાસમાં આનંદની એકતા સાથે. અને વૃત્રહા ઇન્દ્ર, પ્રજાઓનો પોષક-પૂર્ણક, સર્વથી પરાક્રમી, મનુષ્યોમાં અમારી પાસે અહીં આવે.
Mantra 7
उत न ईं मतयोऽश्वयोगाः शिशुं न गावस्तरुणं रिहन्ति । तमीं गिरो जनयो न पत्नीः सुरभिष्टमं नरां नसन्त ॥
અને અમારી મતિઓ—અશ્વોની જેમ જોડાયેલી—ગાયો જેમ પોતાના નાનાં વાછરડાને ચાટે અને પોષે તેમ તેને ચાટે-પોષે. તેને વાણીઓ—પત્નીઓ જેમ પોતાના પતિને—નજીક ખેંચે; મનુષ્યોમાં સર્વાધિક સુગંધિત, સર્વાધિક આનંદદાયક એવા તેને તેઓ પ્રાપ્ત કરે.
Mantra 8
उत न ईं मरुतो वृद्धसेनाः स्मद्रोदसी समनसः सदन्तु । पृषदश्वासोऽवनयो न रथा रिशादसो मित्रयुजो न देवाः ॥
અને વૃદ્ધ સેનાવાળા મરુતો—દ્યો અને પૃથ્વી સાથે—એક મનવાળા બની અમારી સાથે બેસે. ચિતરાં અશ્વોવાળા, વનનાં રથો સમા, શત્રુભક્ષક, મિત્રતામાં જોડાયેલા—આ દેવો આસન ગ્રહણ કરે.
Mantra 9
प्र नु यदेषां महिना चिकित्रे प्र युञ्जते प्रयुजस्ते सुवृक्ति । अध यदेषां सुदिने न शरुर्विश्वमेरिणं प्रुषायन्त सेनाः ॥
હવે ખરેખર તેમની મહિમાથી આ પ્રગટ થાય છે: તેઓ પોતાની યુક્ત શક્તિઓને આગળ જોડે છે, અને સુવણેલી સ્તુતિ તેમની સાથે ચાલે છે. પછી, તેમના શુભ દિવસે, કોઈ શર તેમને ઘાયલ કરી શકતું નથી; તેમની સેનાઓ છાંટા વરસાવી સમગ્ર ક્ષેત્રને ગતિમાન કરે છે.
Mantra 10
प्रो अश्विनाववसे कृणुध्वं प्र पूषणं स्वतवसो हि सन्ति । अद्वेषो विष्णुर्वात ऋभुक्षा अच्छा सुम्नाय ववृतीय देवान् ॥
અમારા સહાય માટે અશ્વિનોને આગળ પ્રેરો; સ્વશક્તિવાળા હોવાથી પૂષણને પણ આગળ પ્રેરો. અદ્વેષી વિષ્ણુ, તથા વાત (પવન-દેવ) અને ઋભુક્ષા—અમારી સુમ્ના (કલ્યાણ) માટે દેવોને અહીં વાળે.
Mantra 11
इयं सा वो अस्मे दीधितिर्यजत्रा अपिप्राणी च सदनी च भूयाः । नि या देवेषु यतते वसूयुर्विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥
હે યજત્ર દેવો, આ જ તે તમારી તેજસ્વી દીધિતિ (પ્રકાશિત પ્રેરણા/જ્યોતિ) છે—અમારા માટે તે શ્વાસભર્યું પૂર્ણત્વ અને સ્થિર આસનરૂપ નિવાસ બને. તેની દ્વારા, વસુ-ઇચ્છુક (ધન-શોધક) દેવોમાં યત્ન કરે ત્યારે, દીર્ઘદાનુ (દીર્ઘકાળ ટકતી દાનશક્તિ) આપનાર આ બળવાન વર્જન (સમૂહ/સેન્ય)ને અમે જાણી શકીએ.
The hymn mainly invokes Savitṛ, the divine Impeller, with a Viśvānara aspect—an all-pervading presence that enters the human assembly and the sacrifice.
The sukta widens the invocation to allied powers: Tvaṣṭṛ represents right formation and shaping, and Indra Vṛtrahan represents breaking obstacles—both supporting the sacrificer’s aim of fullness and prosperity.
Dīdhiti is the bright kindling or inner illumination—both the sacrificial flame and the awakened light of understanding—asked to become ‘breathing fullness’ and ‘seated stability’ for the worshipper.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.