
Sukta 1.143
Agni (including the form Apām Napāt)
Triṣṭubh (probable for RV 1.143; verse length supports triṣṭubh cadence)
આ આઠ ઋચાઓનું સૂક્ત યજ્ઞની સદા નવપલ્લવિત શક્તિ એવા અગ્નિનું સ્તવન કરે છે—પૃથ્વી પર ઋત્વિજ રૂપે આસનસ્થ, વસુઓ દ્વારા ધારિત—જે વિધિ અને ઋત (વ્યવસ્થા) સ્થાપે છે. અગ્નિને તેના જલમય રહસ્યરૂપ અપાં નપાત તરીકે આવાહન કરવામાં આવે છે; અવરોધો દૂર કરનાર ઉગ્ર સ્વરૂપે, જે ‘વનને સાફ કરે છે’; અને અંતે અણમિટ નજરવાળા રક્ષક તરીકે, જેને અચૂક રક્ષણોથી પ્રજાનું પરિરક્ષણ કરવા પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
Mantra 1
प्र तव्यसीं नव्यसीं धीतिमग्नये वाचो मतिं सहसः सूनवे भरे । अपां नपाद्यो वसुभिः सह प्रियो होता पृथिव्यां न्यसीददृत्वियः ॥
હું અગ્નિ માટે—સહસના પુત્ર માટે—વાણીની મતિરૂપ, વધુ બળવાન અને સદા નવી એવી ધીતી આગળ ધરો છું. અપાં નપાત્, વસુઓ સાથે પ્રિય હોતૃ, પૃથ્વી પર ઋતુવિદ્ સત્ય મંત્રીરૂપે બેઠો છે—ઋત અનુસાર યજ્ઞવિધિ સ્થાપિત કરતો.
Mantra 2
स जायमानः परमे व्योमन्याविरग्निरभवन्मातरिश्वने । अस्य क्रत्वा समिधानस्य मज्मना प्र द्यावा शोचिः पृथिवी अरोचयत् ॥
જ્યારે તે પરમ વ્યોમમાં જન્મે છે, ત્યારે અગ્નિ માતરિશ્વન માટે પ્રગટ થાય છે—જ્યોતિ લાવનાર માટે. તેની ક્રતુથી અને પ્રજ્વલિત થવાની મહિમાથી, તે પોતાના શોચિષથી દ્યાવા અને પૃથ્વીને પ્રકાશિત કરે છે—ચેતનાનું ક્ષેત્ર જાગૃત કરતો.
Mantra 3
अस्य त्वेषा अजरा अस्य भानवः सुसंदृशः सुप्रतीकस्य सुद्युतः । भात्वक्षसो अत्यक्तुर्न सिन्धवोऽग्ने रेजन्ते अससन्तो अजराः ॥
આ અગ્નિના તેજો અજર છે; તેની કિરણો સુદૃશ્ય છે—સુપ્રતીક (સુંદર મુખવાળા) અને સુદ્યુત (પ્રભામય). રાત્રિને વટાવી વહેતા સિંધુઓ (નદીઓ) જેમ, હે અગ્નિ, તે કિરણો કંપે છે અને ગતિ કરે છે—અસસંત (અથાક) અને અજર (અવિનાશી).
Mantra 4
यमेरिरे भृगवो विश्ववेदसं नाभा पृथिव्या भुवनस्य मज्मना । अग्निं तं गीर्भिर्हिनुहि स्व आ दमे य एको वस्वो वरुणो न राजति ॥
જે અગ્નિને ભૃગુઓએ જગાડ્યો—વિશ્વવેદસ (સર્વજ્ઞ)—જે પૃથ્વીનો નાભિ છે અને મહિમાથી ભુવનનો મધ્ય છે; તેને ગીર્ભિઃ (સ્તુતિઓ) વડે પ્રેરો, તમારા પોતાના દમે (ગૃહ)માં આવવા માટે. એ એકલો જ વસુઓ (ધન-સંપત્તિ) પર રાજ કરે છે—વરુણ જેમ રાજતિ, ઋત (વ્યવસ્થા)ને ધારણ કરતો.
Mantra 5
न यो वराय मरुतामिव स्वनः सेनेव सृष्टा दिव्या यथाशनिः । अग्निर्जम्भैस्तिगितैरत्ति भर्वति योधो न शत्रून्त्स वना न्यृञ्जते ॥
જે વરાય (પાછો હટવા) માટે નથી—મરુતોના સ્વન (ગર્જના) જેમ, સેનાની જેમ મુક્ત થયેલો, દિવ્ય અશનિ (વજ્ર) જેમ. તીક્ષ્ણ જંભૈઃ (જડબાં) વડે અગ્નિ ભક્ષે છે, ભર્વતિ (સંપૂર્ણ રીતે ગ્રસે) છે; યોધા જેમ શત્રુઓને પાડી દે છે—અંતરમાં રહેલા અવરોધને દૂર કરી વનોને નિઃશેષ કરે છે.
Mantra 6
कुविन्नो अग्निरुचथस्य वीरसद्वसुष्कुविद्वसुभिः काममावरत् । चोदः कुवित्तुतुज्यात्सातये धियः शुचिप्रतीकं तमया धिया गृणे ॥
શું અગ્નિ અમારા માટે સ્તુતિમાં બિરાજમાન એવો વીરસદ્ (વીર) બનશે? શું તે શુભ (વસુ) બની, વસુઓ સાથે મળીને અમારી સત્ય ઇચ્છા પૂર્ણ કરશે? શું તે પ્રેરક (ચોદઃ) અમારી ધિયોને વિજય માટે પ્રેરિત કરશે? શુચિ-પ્રતીક (પવિત્ર તેજમુખ) એવા તેને હું આ અભિલાષાભરી ધિયા વડે સ્તવું છું.
Mantra 7
घृतप्रतीकं व ऋतस्य धूर्षदमग्निं मित्रं न समिधान ऋञ्जते । इन्धानो अक्रो विदथेषु दीद्यच्छुक्रवर्णामुदु नो यंसते धियम् ॥
ઘૃતપ્રતીક, ઋતના આધાર પર ધૂર્ષદ (સ્થિર) બિરાજમાન અગ્નિને—મિત્ર સમાન—સમિધા વડે પ્રજ્વલિત કરી ગોઠવવામાં આવે છે. પ્રજ્વલિત થતાં, અક્ર (અનવળેલો), વિદથોમાં દીપતો, તે અમારા માટે શુક્રવર્ણા (પ્રકાશમય) પ્રેરિત ધિયાને ઊંચે ઉઠાવે છે.
Mantra 8
अप्रयुच्छन्नप्रयुच्छद्भिरग्ने शिवेभिर्नः पायुभिः पाहि शग्मैः । अदब्धेभिरदृपितेभिरिष्टेऽनिमिषद्भिः परि पाहि नो जाः ॥
અપ્રયુચ્છન (અવિરત) અગ્ને, અપ્રયુચ્છદ (અવિરત) રક્ષાઓ સાથે—શિવ (મંગલ) અને શગ્મ (બળવાન) પાયુઓ વડે અમને રક્ષા કર. અદબ्ध (અછેદ્ય/અપ્રતાર્ય) અને અદૃપિત (અનિષ્ફળ) રક્ષાઓથી, ઇષ્ટ (ઇચ્છિત) એવા, અનિમिषद્ (અનિમેષ) જાગૃતિથી અમારી જાઓ—અમારા લોકો અને જન્મોને—ચારે તરફથી ઘેરીને રક્ષા કર.
Agni is praised—especially as the sacrificial fire (Hotṛ) and in the mysterious form Apām Napāt, the “Child of the Waters.”
It asks Agni to establish the rite in right order, destroy obstacles and hostile forces, and protect the people with steady, unfailing guardianship.
It points to a hidden, radiant fire-principle associated with the waters—Agni as a secret source of life and light that can emerge and act powerfully in the world.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.