Rig Veda Sukta 142
Mandala 1Sukta 14213 Mantras

Sukta 142

Sukta 1.142

Rishi

Dīrghatamas Āucathya (traditional for this adjoining Agni hymn cluster; attribution may vary by tradition)

Devata

Agni

Chandas

Gāyatrī (probable for RV 1.142.1; verify by syllable count)

આ સૂક્ત મુખ્યત્વે યજ્ઞના આરંભે અગ્નિનું આવાહન છે: અગ્નિને પ્રજ્વલિત કરી દેવતાઓને અહીં લાવવા, વિધિનો “પ્રાચીન તંતુ” વિસ્તરાવવા, અને બર્હિષ (યજ્ઞઘાસ) પર દિવ્ય શક્તિઓને આસન આપવા વિનંતી થાય છે. લિતુર્ગી આગળ વધતાં, રાત્રિ-ઉષા જેવી સહાયક દેવતાઓને ઋત (કોસ્મિક વ્યવસ્થા)ના રક્ષક તરીકે આવકારવામાં આવે છે, અને અંતે સ્વાહા દ્વારા અસરકારક બનેલા અર્પણોમાં મુખ્ય અતિથિઓને ભાગ લેવા આમંત્રણ આપવામાં આવે છે.

Mantras

Mantra 1

समिद्धो अग्न आ वह देवाँ अद्य यतस्रुचे । तन्तुं तनुष्व पूर्व्यं सुतसोमाय दाशुषे ॥

સમિદ્ધ, હે અગ્નિ, આજે દેવોને અહીં વહેંચી લાવ; હે યતસ્રુચે—જેણી સ્રુચિ યોગ્ય ગતિમાં સ્થિત છે. સુતસોમ માટે, દાશુષે—અર્પણ કરનાર માટે—પૂર્વ્ય (પ્રાચીન) તંતુને તાણ, યજ્ઞકર્મનો સૂત્ર વિસ્તરાવ.

Mantra 2

घृतवन्तमुप मासि मधुमन्तं तनूनपात् । यज्ञं विप्रस्य मावतः शशमानस्य दाशुषः ॥

હે તનૂનપાત, ઘૃતવંત—ઘૃતથી સમૃદ્ધ—અને મધુમંત—મધુર રસથી ભરપૂર—આ અર્પણ પાસે આવ. વિપ્રના, માવત—બળવાન/સમૃદ્ધ—યજ્ઞને, શશમાન દાશુષઃ—સંયમમાં શાંત થનાર અર્પણકર્તાના—સ્થિર કર, ઉન્નત કર.

Mantra 3

शुचिः पावको अद्भुतो मध्वा यज्ञं मिमिक्षति । नराशंसस्त्रिरा दिवो देवो देवेषु यज्ञियः ॥

શુચિ, પાવક, અદ્ભુત કર્મવાળો, મધ્વા—મધુર રસથી—યજ્ઞને મિશ્રિત કરે છે. નરાશંસ, દેવ, ત્રિરા દિવો—ત્રિવિધ રીતે સ્વર્ગથી આવનાર—દેવોમાં યજ્ઞિય બને છે અને અર્પણને દેવશક્તિઓ માટે યોગ્ય કરે છે.

Mantra 4

ईळितो अग्न आ वहेन्द्रं चित्रमिह प्रियम् । इयं हि त्वा मतिर्ममाच्छा सुजिह्व वच्यते ॥

હે અગ્નિ, સ્તુત અને પ્રબુદ્ધ, અહીં ઇન્દ્રને—ચિત્ર, તેજસ્વી અને પ્રિય—લઈ આવ. કારણ કે, હે સુજિહ્વ (સુંદર જીભવાળા), મારી આ મતિ તને જ આહ્વાન કરે છે, જેથી વાણી યથાર્થ રીતે ઉચ્ચરાય અને વિજય-ઇચ્છા અહીં પ્રગટે.

Mantra 5

स्तृणानासो यतस्रुचो बर्हिर्यज्ञे स्वध्वरे । वृञ्जे देवव्यचस्तममिन्द्राय शर्म सप्रथः ॥

યજ્ઞના સુસંયત અધ્વરમાં, સ્રુચોને યથાવત્ ધારણ કરતાં અને બર્હિ (પવિત્ર આસન) પાથરતાં, અમે ઇન્દ્ર માટે દેવવાચસનું સર્વવિસ્તૃત સ્વરૂપ ગોઠવીએ છીએ—વિશાળ શર્મ (શાંતિ-રક્ષા), જેમાં સત્તા વિસ્તરી શકે.

Mantra 6

वि श्रयन्तामृतावृधः प्रयै देवेभ्यो महीः । पावकासः पुरुस्पृहो द्वारो देवीरसश्चतः ॥

ઋતથી વૃદ્ધ થયેલા, શુદ્ધિકારક અને બહુવિધ સ્પૃહાથી ભરેલા મહાન દેવ દ્વારો વિશાળપણે ખુલો; જેથી દેવો માટે મહી પ્રયા—મહામાર્ગ—બને. તેઓ પાછા ચોંટ્યા ન રહે, પરંતુ અવતરતી શક્તિઓ માટે માર્ગ મુક્ત કરે.

Mantra 7

आ भन्दमाने उपाके नक्तोषासा सुपेशसा । यह्वी ऋतस्य मातरा सीदतां बर्हिरा सुमत् ॥

ભેટસ્થાને, નજીક, સુંદર આકારવાળી રાત્રી અને ઉષા—એકસાથે તેજસ્વી બની—આવો. ઋતની બે મહાન માતાઓ, સુમતિ અને શુભભાવ સાથે, પવિત્ર બર્હિ પર બેસો; અમામાં ઋતની લય અને નવપુનર્જાગૃતિ સ્થાપો.

Mantra 8

मन्द्रजिह्वा जुगुर्वणी होतारा दैव्या कवी । यज्ञं नो यक्षतामिमं सिध्रमद्य दिविस्पृशम् ॥

આનંદભરી જિહ્વાવાળા, સ્તુતિમાં દૃઢ, દેવ્ય કવિ એવા બે હોતાઓ—અમારા માટે આ યજ્ઞને યજન કરો: આજ અસરકારક, દ્યૌને સ્પર્શતો; જેથી અમારી ક્રિયા ઊંચા મન સુધી ઊઠે અને ત્યાંથી પ્રતિઉત્તર ઉતરે.

Mantra 9

शुचिर्देवेष्वर्पिता होत्रा मरुत्सु भारती । इळा सरस्वती मही बर्हिः सीदन्तु यज्ञियाः ॥

દેવોમાં સ્થાપિત શુદ્ધ હોત્રા-વાણી—મરુતોમાં ભારતી—અને મહાન ઇળા તથા સરસ્વતી સાથે, યજ્ઞયોગ્ય આ શક્તિઓ પવિત્ર બર્હિ પર બેસે. તેઓ અમામાં પ્રેરિત વાણી, યોગ્ય પોષણ, અને જ્ઞાનની નદીવત વહેતી ધારા સ્થાપે.

Mantra 10

तन्नस्तुरीपमद्भुतं पुरु वारं पुरु त्मना । त्वष्टा पोषाय वि ष्यतु राये नाभा नो अस्मयुः ॥

અમારા માટે તે અદ્ભુત, ત્વરિત સહાયરૂપ શક્તિ બહુવિધ આશ્રય બની રહે, પોતાના સ્વભાવથી સમૃદ્ધ; ત્વષ્ટા તેને અમારા પોષણ માટે વિસ્તારે, અને પૂર્ણતાના આ નાભિ-બંધન દ્વારા અમને રાય—આધ્યાત્મિક ઐશ્વર્ય—સાથે જોડે, અમથી વિમુખ ન રહે.

Mantra 11

अवसृजन्नुप त्मना देवान्यक्षि वनस्पते । अग्निर्हव्या सुषूदति देवो देवेषु मेधिरः ॥

હે વનસ્પતિ, પોતાના સ્વભાવથી મુક્ત કરી આગળ ધપાવી દેવોને યજ્ઞમાં અર્પણ કર; કારણ કે અગ્નિ—દેવોમાં મેધાવી દેવ—હવ્યોને સુસજ્જ કરે છે, તેમને પકવીને ઉચ્ચ શક્તિઓ માટે યોગ્ય દ્રવ્ય બનાવે છે.

Mantra 12

पूषण्वते मरुत्वते विश्वदेवाय वायवे । स्वाहा गायत्रवेपसे हव्यमिन्द्राय कर्तन ॥

પોષણવંત પૂષનને, મરુત્વંત મરુતોને, વિશ્વદેવોને અને વાયુને ઊર્ધ્વ આહ્વાનમાં હવિ અર્પણ કરો. “સ્વાહા”ના અભિષેક-નાદ સાથે, ગાયત્રી-વેપસ—કંપિત પ્રેરણા—દ્વારા ઇન્દ્ર માટે હવ્યને ઘડો.

Mantra 13

स्वाहाकृतान्या गह्युप हव्यानि वीतये । इन्द्रा गहि श्रुधी हवं त्वां हवन्ते अध्वरे ॥

સ્વાહા દ્વારા તૈયાર કરેલાં હવ્યો પાસે આવો; તેમને ભોગવવા અને આનંદ લેવા માટે નજીક આવો. હે ઇન્દ્ર, આવો; આહ્વાન સાંભળો—અધ્વરમાં યજમાનજન તમને હવન કરે છે, ઉપર ઊઠતી ઇચ્છાને પૂર્ણ કરનાર શક્તિરૂપે.

Frequently Asked Questions

It is an opening-invocation hymn: Agni is kindled and asked to bring the gods, establish the rite’s correct order, and help the offerings reach the divine powers.

Night and Dawn are praised as paired goddesses who embody the daily rhythm of Ṛta (cosmic order). Their presence symbolizes renewal, right timing, and harmony in the sacrifice.

It is a ritual metaphor: the sacrifice is like a woven work. Agni is asked to extend the traditional, time-tested sequence correctly so the yajña proceeds without break or error.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App