Prakarana 36

Verse 736 (चौपाई)

चारि सिंघासन सहज सुहाए। जनु मनोज निज हाथ बनाए।। तिन्ह पर कुअँरि कुअँर बैठारे। सादर पाय पुनित पखारे।। धूप दीप नैबेद बेद बिधि। पूजे बर दुलहिनि मंगलनिधि।। बारहिं बार आरती करहीं। ब्यजन चारु चामर सिर ढरहीं।। बस्तु अनेक निछावर होहीं। भरीं प्रमोद मातु सब सोहीं।। पावा परम तत्व जनु जोगीं। अमृत लहेउ जनु संतत रोगीं।। जनम रंक जनु पारस पावा। अंधहि लोचन लाभु सुहावा।। मूक बदन जनु सारद छाई। मानहुँ समर सूर जय पाई।।

ચાર સિંહાસન સહજ સુંદર શોભતા હતા, જાણે કામદેવે પોતાના હાથે બનાવ્યા હોય. તેના પર રાજકુમારો અને રાજકુમારીઓ બેસાડવામાં આવ્યા; આદરપૂર્વક તેમના ચરણ ધોઈને પવિત્ર કરવામાં આવ્યા. ધૂપ, દીપ, નૈવેદ્ય અને વૈદિક વિધિથી વરરાજાઓ અને વધુઓની, જે મંગળના ભંડાર છે, પૂજા કરવામાં આવી. બાર વાર તેમણે આરતી કરી; સુંદર વ્યજન અને ચામર તેમના મસ્તક પર ડોલાવવામાં આવ્યા. અનેક ભેટો અર્પણ કરવામાં આવી; આનંદથી ભરાઈને માતાઓ પ્રસન્નતાથી જોતી રહ્યા. જાણે યોગીએ પરમ તત્વ પ્રાપ્ત કર્યું હોય, અથવા સદા રોગી વ્યક્તિએ અમૃત મેળવ્યું હોય. જાણે દરિદ્રમાં જન્મેલાએ પારસ મળ્યું હોય, અથવા આંધળાને દૃષ્ટિનું વરદાન મળ્યું હોય. જાણે મૂકને સરસ્વતીનો વરદાન મળ્યો હોય, અથવા યોદ્ધાએ યુદ્ધમાં વિજય મેળવ્યો હોય.

Verse 737 (दोहा/सोरठा)

एहि सुख ते सत कोटि गुन पावहिं मातु अनंदु। भाइन्ह सहित बिआहि घर आए रघुकुलचंदु।।350(क)।। लोक रीत जननी करहिं बर दुलहिनि सकुचाहिं। मोदु बिनोदु बिलोकि बड़ रामु मनहिं मुसकाहिं।।350(ख)।।

આ આનંદથી માતાઓએ સો કોટિ ગણો વધુ પ્રસન્નતા પ્રાપ્ત કરી. ભાઈઓ સહિત રઘુકુળચંદ્ર પોતાની વધુ સાથે ઘરે પાછા ફર્યા. લોકરીતિ મુજબ માતાઓ નવવિવાહિતા વધુઓને હળવા શબ્દોથી ખેંચી પાડી, જેઓ લજ્જિત થયા. મહાન રામને જોઈને તેઓ આનંદિત થયા અને રામે હૃદયમાં સ્મિત કર્યું.

Verse 738 (चौपाई)

देव पितर पूजे बिधि नीकी। पूजीं सकल बासना जी की।। सबहिं बंदि मागहिं बरदाना। भाइन्ह सहित राम कल्याना।। अंतरहित सुर आसिष देहीं। मुदित मातु अंचल भरि लेंहीं।। भूपति बोलि बराती लीन्हे। जान बसन मनि भूषन दीन्हे।। आयसु पाइ राखि उर रामहि। मुदित गए सब निज निज धामहि।। पुर नर नारि सकल पहिराए। घर घर बाजन लगे बधाए।। जाचक जन जाचहि जोइ जोई। प्रमुदित राउ देहिं सोइ सोई।। सेवक सकल बजनिआ नाना। पूरन किए दान सनमाना।।

તેમણે યોગ્ય વિધિથી દેવતાઓ અને પિતૃઓની પૂજા કરી; તેમણે હૃદયની સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરી. સૌને નમન કરીને તેમણે વરદાન માગ્યું: રામ અને તેમના ભાઈઓનું કલ્યાણ થાય. અદૃષ્ટ દેવતાઓએ આશીર્વાદ આપ્યો; પ્રસન્ન માતાઓએ વિનમ્રતાથી સ્વીકાર્યો. રાજાએ વરરાજાઓને બોલાવી લીધા; તેમની જરૂરિયાત જાણીને તેમને વસ્ત્રો, રત્નો અને આભૂષણો અર્પણ કર્યા. આજ્ઞા મેળવીને રામને હૃદયમાં રાખીને સૌ પ્રસન્નતાથી પોતપોતાના ઘરે ગયા. નગરના પુરુષો અને સ્ત્રીઓ સૌએ સુંદર વસ્ત્રો ધારણ કર્યા; દરેક ઘરમાં ઉત્સવના વાદ્યો વાગવા લાગ્યા. યાચકો જે જે માંગતા તે તે પ્રસન્ન રાજાએ આપ્યું. સર્વ સેવકોએ અનેક ભેટો મેળવી; રાજાએ તેમનું દાન અને સન્માન પૂર્ણ કર્યું.

Verse 739 (दोहा/सोरठा)

देंहिं असीस जोहारि सब गावहिं गुन गन गाथ। तब गुर भूसुर सहित गृहँ गवनु कीन्ह नरनाथ।।351।।

સૌએ આશીર્વાદ અને વંદના અર્પણ કરી, અને અનંત ગુણોના ગીતો ગાયા. પછી નરનાથે પોતાના ગુરુ અને બ્રાહ્મણો સહિત ગૃહથી વિદાય લીધી.

Verse 740 (चौपाई)

जो बसिष्ठ अनुसासन दीन्ही। लोक बेद बिधि सादर कीन्ही।। भूसुर भीर देखि सब रानी। सादर उठीं भाग्य बड़ जानी।। पाय पखारि सकल अन्हवाए। पूजि भली बिधि भूप जेवाँए।। आदर दान प्रेम परिपोषे। देत असीस चले मन तोषे।। बहु बिधि कीन्हि गाधिसुत पूजा। नाथ मोहि सम धन्य न दूजा।। कीन्हि प्रसंसा भूपति भूरी। रानिन्ह सहित लीन्हि पग धूरी।। भीतर भवन दीन्ह बर बासु। मन जोगवत रह नृप रनिवासू।। पूजे गुर पद कमल बहोरी। कीन्हि बिनय उर प्रीति न थोरी।।

વસિષ્ઠજીએ જે આદેશ આપ્યો હતો તે રાજાએ વેદ અને યોગ્ય વિધાન મુજબ આદરપૂર્વક પાલન કર્યો. સર્વ રાણીઓ પ્રસન્નતાથી ભરાઈ ગયેલી જોઈને બ્રાહ્મણો આદરપૂર્વક ઊઠ્યા, તેમનું મહાન સૌભાગ્ય જાણીને. તેમણે તેમના ચરણ ધોયા અને સર્વ થાક દૂર કર્યો; તેમનું સારી રીતે સન્માન કર્યું અને રાજાએ તેમને ભોજન કરાવ્યું. આદર, દાન અને પ્રેમપૂર્વક સેવાથી તેમણે આશીર્વાદ આપીને તૃપ્ત મને વિદાય થયા. ગાધિપુત્રે અનેક રીતે પૂજા કરી; હે નાથ, મારી જેવો ધન્ય બીજો કોઈ નથી. રાજાએ તેમની પ્રશંસા પ્રચુરતાથી કરી; રાણીઓ સહિત તેમણે તેમના ચરણરજ લીધો. તેમણે મહેલની અંદર સુંદર નિવાસ આપ્યો; રાજા મુનિની ઉપસ્થિતિમાં હૃદયથી ભક્તિભાવે રહ્યો. ફરીથી તેમણે ગુરુના કમળ ચરણોની પૂજા કરી અને હૃદયમાં અપાર પ્રેમ સાથે વિનંતી કરી.

Verse 741 (दोहा/सोरठा)

बधुन्ह समेत कुमार सब रानिन्ह सहित महीसु। पुनि पुनि बंदत गुर चरन देत असीस मुनीसु।।352।।

વધુઓ સહિત સર્વ રાજકુમારો અને રાણીઓ સાથે રાજા વારંવાર ગુરુના ચરણોને નમન કરે છે, જ્યારે મુનિશ્રેષ્ઠ આશીર્વાદ આપે છે.

Verse 742 (चौपाई)

बिनय कीन्हि उर अति अनुरागें। सुत संपदा राखि सब आगें।। नेगु मागि मुनिनायक लीन्हा। आसिरबादु बहुत बिधि दीन्हा।। उर धरि रामहि सीय समेता। हरषि कीन्ह गुर गवनु निकेता।। बिप्रबधू सब भूप बोलाई। चैल चारु भूषन पहिराई।। बहुरि बोलाइ सुआसिनि लीन्हीं। रुचि बिचारि पहिरावनि दीन्हीं।। नेगी नेग जोग सब लेहीं। रुचि अनुरुप भूपमनि देहीं।। प्रिय पाहुने पूज्य जे जाने। भूपति भली भाँति सनमाने।। देव देखि रघुबीर बिबाहू। बरषि प्रसून प्रसंसि उछाहू।।

તેમણે હૃદયમાં અત્યંત અનુરાગ સાથે વિનંતી કરી, પોતાના પુત્રો અને સંપત્તિ સૌની આગળ રાખીને. તેમણે વિવાહનું વિદાય ભેટ માગ્યું અને મુનિનાયકે સ્વીકાર્યું; તેમણે અનેક રીતે આશીર્વાદ આપ્યો. હૃદયમાં રામ અને સીતાને ધારણ કરીને તેઓ પ્રસન્નતાથી ગુરુની વિદાય લઈને ઘરે પાછા ફર્યા. તેમણે સર્વ બ્રાહ્મણ સ્ત્રીઓને બોલાવી સુંદર વસ્ત્રો અને આભૂષણો પહેરાવ્યા. ફરીથી તેમણે સુહાગિન સ્ત્રીઓને બોલાવી લીધી; તેમની રુચિ જાણીને તેમને વસ્ત્રો પહેરાવ્યા. વિવાહના મહેમાનોએ યોગ્ય ભેટો મેળવી; રાજાએ તેમની રુચિ અનુસાર ભેટો આપી. જે જાણતા કે પ્રિય મહેમાનો પૂજનીય છે, તેમનું રાજાએ સારી રીતે સન્માન કર્યું. રઘુવીરના વિવાહને જોઈને દેવતાઓએ પુષ્પવૃષ્ટિ કરી અને ઉલ્લાસપૂર્વક તેમની પ્રશંસા કરી.

Verse 743 (दोहा/सोरठा)

चले निसान बजाइ सुर निज निज पुर सुख पाइ। कहत परसपर राम जसु प्रेम न हृदयँ समाइ।।353।।

દેવો પોતપોતાં વાદ્યો વગાડતા પોતાના પોતાના નગરમાં આનંદ સાથે પાછા ફર્યા. તેઓ એકબીજા સાથે રામના યશની વાત કરતા, તેમના હૃદયમાં પ્રેમ સમાતો ન હતો.

Verse 744 (चौपाई)

सब बिधि सबहि समदि नरनाहू। रहा हृदयँ भरि पूरि उछाहू।। जहँ रनिवासु तहाँ पगु धारे। सहित बहूटिन्ह कुअँर निहारे।। लिए गोद करि मोद समेता। को कहि सकइ भयउ सुखु जेता।। बधू सप्रेम गोद बैठारीं। बार बार हियँ हरषि दुलारीं।। देखि समाजु मुदित रनिवासू। सब कें उर अनंद कियो बासू।। कहेउ भूप जिमि भयउ बिबाहू। सुनि हरषु होत सब काहू।। जनक राज गुन सीलु बड़ाई। प्रीति रीति संपदा सुहाई।। बहुबिधि भूप भाट जिमि बरनी। रानीं सब प्रमुदित सुनि करनी।।

રાજાએ સર્વ પ્રકારે સૌ કોઈનું સન્માન કર્યું; તેમનું હૃદય આનંદથી ઉભરાઈ રહ્યું હતું. જ્યાં જ્યાં રાણીઓના નિવાસ હતા ત્યાં ત્યાં તેઓ ગયા; વધુઓ સાથે રાજકુમારોને નિહાળ્યા. તેમણે આનંદપૂર્વક તેમને ગોદમાં લીધા; કોણ કહી શકે કે કેટલો સુખ હતો? વધુઓએ પ્રેમથી તેમને ગોદમાં બેસાડ્યા; વારંવાર આનંદથી હૃદય સાથે લગાવ્યા. સભા જોઈને રાણીઓ પ્રસન્ન થયા; સૌના હૃદયમાં આનંદ વસ્યો. રાજાએ વર્ણવ્યું કે લગ્ન કેવી રીતે થયાં; સાંભળીને સૌને આનંદ થયો. રાજા જનકના ગુણ, શીલ અને મહાનતા, તેમના પ્રેમ, રિવાજ અને સંપત્તિ સુંદર હતા. રાજાએ ભાટોની જેમ અનેક રીતે વર્ણન કર્યું; સર્વ રાણીઓએ સાંભળીને પ્રસન્નતા વ્યક્ત કરી.

Verse 745 (दोहा/सोरठा)

सुतन्ह समेत नहाइ नृप बोलि बिप्र गुर ग्याति। भोजन कीन्ह अनेक बिधि घरी पंच गइ राति।।354।।

રાજા પોતાના પુત્રો સાથે સ્નાન કરી, બ્રાહ્મણો, ગુરુજનો અને કુટુંબીજનોને બોલાવી, અનેક પ્રકારે તેમને ભોજન કરાવ્યું; રાત પાંચ પહોર ગઈ.

Verse 746 (चौपाई)

मंगलगान करहिं बर भामिनि। भै सुखमूल मनोहर जामिनि।। अँचइ पान सब काहूँ पाए। स्त्रग सुगंध भूषित छबि छाए।। रामहि देखि रजायसु पाई। निज निज भवन चले सिर नाई।। प्रेम प्रमोद बिनोदु बढ़ाई। समउ समाजु मनोहरताई।। कहि न सकहि सत सारद सेसू। बेद बिरंचि महेस गनेसू।। सो मै कहौं कवन बिधि बरनी। भूमिनागु सिर धरइ कि धरनी।। नृप सब भाँति सबहि सनमानी। कहि मृदु बचन बोलाई रानी।। बधू लरिकनीं पर घर आईं। राखेहु नयन पलक की नाई।।

સુંદર બ્રાહ્મણ સ્ત્રીઓ મંગલગાન ગાતી હતી, અને મનોહર રાત આનંદનું મૂળ બની હતી. સૌ કોઈને પાન મળ્યું; સમગ્ર સ્થળ સુગંધ અને અદ્ભુત શોભાથી ભરેલું હતું. રામને જોઈને સૌ તૃપ્ત થયા; મસ્તક નમાવીને પોતપોતાના ઘરે ગયા. પ્રેમ, આનંદ અને વિનોદ વધ્યો; સમય અને સભા વધુ આકર્ષક બની. શેષજી, બ્રહ્મા, શિવ, ગણેશ, વેદ અને સરસ્વતી પણ તેનું પૂર્ણ વર્ણન કરી શકતા નથી. પછી હું કેવી રીતે વર્ણન કરું? શું પૃથ્વીનો નાગ પૃથ્વીને મસ્તક પર ધારણ કરે છે કે પૃથ્વી તેને? રાજાએ સર્વ પ્રકારે સૌનું સન્માન કર્યું, અને મૃદુ વચનોથી રાણીઓને બોલાવી. વધુઓ બાળકીઓ તરીકે નવા ઘરે આવ્યા હતી; તેમણે તેમને પોતાની આંખની પુતળીઓ જેમ રાખી.

Verse 747 (दोहा/सोरठा)

लरिका श्रमित उनीद बस सयन करावहु जाइ। अस कहि गे बिश्रामगृहँ राम चरन चितु लाइ।।355।।

બાળકો થાક્યા છે અને ઊંઘમાં છે; જાઓ અને તેમને સૂવડાવો. આમ કહીને તે વિશ્રામગૃહમાં ગયા, મન રામના ચરણોમાં લગાવીને.

Verse 748 (चौपाई)

भूप बचन सुनि सहज सुहाए। जरित कनक मनि पलँग डसाए।। सुभग सुरभि पय फेन समाना। कोमल कलित सुपेतीं नाना।। उपबरहन बर बरनि न जाहीं। स्त्रग सुगंध मनिमंदिर माहीं।। रतनदीप सुठि चारु चँदोवा। कहत न बनइ जान जेहिं जोवा।। सेज रुचिर रचि रामु उठाए। प्रेम समेत पलँग पौढ़ाए।। अग्या पुनि पुनि भाइन्ह दीन्ही। निज निज सेज सयन तिन्ह कीन्ही।। देखि स्याम मृदु मंजुल गाता। कहहिं सप्रेम बचन सब माता।। मारग जात भयावनि भारी। केहि बिधि तात ताड़का मारी।।

રાજાના વચનો સાંભળીને તેઓ સ્વાભાવિક રીતે પ્રસન્ન થયા; સોનાના પલંગ રત્નોથી જડિત પાથરવામાં આવ્યા. તે સુંદર અને સુગંધિત હતા, દૂધના ફેન જેવા સફેદ, મુલાયમ અને વિવિધ ડિઝાઇનમાં બનેલા. તેમના આચ્છાદન શ્રેષ્ઠ પ્રકારના હતા, વર્ણનાતીત; રત્નજડિત કક્ષો સુગંધથી ભરેલા હતા. રત્નજડિત દીપક અને સુંદર છત હતા; તેનું વર્ણન થઈ શકતું નથી, કેમ કે કોને તે જાણવાની શક્તિ છે? રામને ઉઠાવીને સુંદર પથારી પર સૂવડાવ્યા; પ્રેમપૂર્વક પલંગ પર સુવડાવ્યા. વારંવાર ભાઈઓને આજ્ઞા આપવામાં આવી; પછી તેઓ પોતપોતાની પથારીએ ગયા. રામનું શ્યામ અને મુલાયમ, મનોહર શરીર જોઈને, સર્વ માતાઓએ પ્રેમભર્યા વચનો કહ્યા. માર્ગે જતાં વન ભયંકર હતું; તાત, તમે તાડકાને કેવી રીતે માર્યા?

Verse 749 (दोहा/सोरठा)

घोर निसाचर बिकट भट समर गनहिं नहिं काहु। मारे सहित सहाय किमि खल मारीच सुबाहु।।356।।

રાત્રિચર દૈત્યો ભયંકર હતા અને વન વિકટ હતું; યુદ્ધમાં સેનાઓનો કોઈ સામનો કરી શકતું ન હતું. તમે દુષ્ટ મારીચ અને સુબાહુને તેમના સહાયકો સાથે કેવી રીતે માર્યા?

Verse 750 (चौपाई)

मुनि प्रसाद बलि तात तुम्हारी। ईस अनेक करवरें टारी।। मख रखवारी करि दुहुँ भाई। गुरु प्रसाद सब बिद्या पाई।। मुनितय तरी लगत पग धूरी। कीरति रही भुवन भरि पूरी।। कमठ पीठि पबि कूट कठोरा। नृप समाज महुँ सिव धनु तोरा।। बिस्व बिजय जसु जानकि पाई। आए भवन ब्याहि सब भाई।। सकल अमानुष करम तुम्हारे। केवल कौसिक कृपाँ सुधारे।। आजु सुफल जग जनमु हमारा। देखि तात बिधुबदन तुम्हारा।। जे दिन गए तुम्हहि बिनु देखें। ते बिरंचि जनि पारहिं लेखें।।

મુનિની કૃપાથી, હે તાત, તમે અનેક ઈશ્વરોને પરાજિત કર્યા. યજ્ઞનું રક્ષણ કરીને બંને ભાઈઓએ તેમનું કાર્ય સંપન્ન કર્યું; ગુરુની કૃપાથી તેમણે સર્વ વિદ્યા પ્રાપ્ત કરી. તેઓ સદા મુનિના ચરણધૂળને લાગી રહ્યા; તેમનું કીર્તિ સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાયું. રાજાઓની સભામાં તેમણે શિવનો વિશાલ ધનુષ તોડ્યો, જેમ કોઈ નરવેલ કે કઠણ કવચ તોડે. વિશ્વવ્યાપી કીર્તિ મેળવીને તેઓ ઘરે પાછા ફર્યા; સર્વ ભાઈઓના વિવાહ થયા. તમારા સર્વ કાર્યો અલૌકિક છે; કેવળ કૌશિકની કૃપાથી તે સંપન્ન થયા. આજે અમારો જન્મ સફળ થયો, હે તાત, તમારું ચંદ્રવદન જોઈને. જે દિવસો તમને જોયા વિના વીત્યા, બ્રહ્મા તેને યુગો ગણે.

Verse 751 (दोहा/सोरठा)

राम प्रतोषीं मातु सब कहि बिनीत बर बैन। सुमिरि संभु गुर बिप्र पद किए नीदबस नैन।।357।।

રામે વિનમ્રતા અને કોમળ વચનોથી સર્વ માતાઓને પ્રસન્ન કર્યા, અને શિવ, ગુરુ અને બ્રાહ્મણોના ચરણોમાં નમન કરીને તેમણે ઊંઘમાં નેત્ર બંધ કર્યા.

Verse 752 (चौपाई)

नीदउँ बदन सोह सुठि लोना। मनहुँ साँझ सरसीरुह सोना।। घर घर करहिं जागरन नारीं। देहिं परसपर मंगल गारीं।। पुरी बिराजति राजति रजनी। रानीं कहहिं बिलोकहु सजनी।। सुंदर बधुन्ह सासु लै सोई। फनिकन्ह जनु सिरमनि उर गोई।। प्रात पुनीत काल प्रभु जागे। अरुनचूड़ बर बोलन लागे।। बंदि मागधन्हि गुनगन गाए। पुरजन द्वार जोहारन आए।। बंदि बिप्र सुर गुर पितु माता। पाइ असीस मुदित सब भ्राता।। जननिन्ह सादर बदन निहारे। भूपति संग द्वार पगु धारे।।

ઊંઘમાં તેમનું મુખ અદ્ભુત શોભાયમાન હતું, જેમ સાંજે કમળ પાંખડાં બંધ કરે. દરેક ઘરમાં સ્ત્રીઓ જાગરણ કરતી હતી, એકબીજાને મંગલગીતો ગાતી હતી. નગરી રાત્રિમાં પ્રકાશમાન હતી; રાણીઓ કહેતી, મિત્રો, સુંદર વરને જુઓ. સાસુએ સુંદર વરને હૃદયમાં લીધો, જેમ શેષનાગ મસ્તક પરના મણિને આલિંગન કરે. પવિત્ર પ્રભાતકાળે પ્રભુ જાગ્યા, અને સુંદર કલગીવાળા પોપટ બોલવા લાગ્યા. ભાટોએ તેમના ગુણગાન ગાયા; નગરજનો દ્વારે આવીને વંદન કર્યું. બ્રાહ્મણો, દેવો, ગુરુ, પિતા અને માતાને વંદન કરી, આશીર્વાદ મેળવીને સર્વ ભાઈઓ પ્રસન્ન થયા. માતાઓએ પ્રેમથી તેમનું મુખ નિહાળ્યું; રાજા સાથે તેઓ દ્વારે ઊભા રહ્યા.

Verse 753 (दोहा/सोरठा)

कीन्ह सौच सब सहज सुचि सरित पुनीत नहाइ। प्रातक्रिया करि तात पहिं आए चारिउ भाइ।।358।।

તેમણે સહજ શુદ્ધિથી સ્નાન કર્યું, પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરીને, અને પોતાના પ્રાતઃકાલિન કર્મો પૂર્ણ કરીને ચારે ભાઈઓ પોતાના પિતાજી પાસે આવ્યા.

Verse 754 (चौपाई)

भूप बिलोकि लिए उर लाई। बैठै हरषि रजायसु पाई।। देखि रामु सब सभा जुड़ानी। लोचन लाभ अवधि अनुमानी।। पुनि बसिष्टु मुनि कौसिक आए। सुभग आसनन्हि मुनि बैठाए।। सुतन्ह समेत पूजि पद लागे। निरखि रामु दोउ गुर अनुरागे।। कहहिं बसिष्टु धरम इतिहासा। सुनहिं महीसु सहित रनिवासा।। मुनि मन अगम गाधिसुत करनी। मुदित बसिष्ट बिपुल बिधि बरनी।। बोले बामदेउ सब साँची। कीरति कलित लोक तिहुँ माची।। सुनि आनंदु भयउ सब काहू। राम लखन उर अधिक उछाहू।।

રાજાએ તેમને જોઈને હૃદયથી લગાવ્યા અને પોતાની મનોકામના પૂર્ણ થતાં આનંદથી બેઠા. રામને જોઈને સમગ્ર સભા પ્રસન્ન થઈ, તે દર્શનને અસીમ લાભ ગણ્યા. પછી વસિષ્ઠ અને મુનિ કૌશિક આવ્યા; મુનિઓને સુંદર આસનો પર બેસાડ્યા. પોતાના પુત્રો સહિત તેમણે ગુરુઓના ચરણોની પૂજા કરી; બંને ગુરુઓ પ્રેમથી રામને નિહાળ્યા. વસિષ્ઠએ ધર્મનો ઇતિહાસ કહ્યો; રાજા અને રાણીઓએ સાંભળ્યો. ગાધિપુત્રના કાર્યો મુનિઓની કલ્પનાથી પર હતા; આનંદિત વસિષ્ઠએ વિસ્તારથી વર્ણન કર્યું. વામદેવે કહ્યું, આ બધું સત્ય છે; તેમની કીર્તિ ત્રણેય લોકોમાં ફેલાઈ છે. આ સાંભળીને સૌ આનંદથી ભરાઈ ગયા; રામ અને લક્ષ્મણના હૃદયમાં અત્યંત ઉલ્લાસ હતો.

Verse 755 (दोहा/सोरठा)

मंगल मोद उछाह नित जाहिं दिवस एहि भाँति। उमगी अवध अनंद भरि अधिक अधिक अधिकाति।।359।।

દિવસ દિવસ આ રીતે મંગલ, આનંદ અને ઉલ્લાસમાં વીતતા ગયા. અયોધ્યા આનંદથી ભરાઈ ગઈ, અને પ્રસન્નતા વધતી ગઈ અને વધતી ગઈ.