Valmiki Ramayana 2.9.58: Ayodhya Kanda, Sarga 9, Shloka 58

मन्थराप्रेरणा—वरद्वय-स्मरणं च

Manthara’s Provocation and the Recalling of Two Boons

Devanagari script

इह वा मां मृतां कुब्जे नृपायावेदयिष्यसि।वनं तु राघवे प्राप्ते भरतः प्राप्स्यति क्षितिम्।।।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.9.58

Transliteration

iha vā māṃ mṛtāṃ kubje nṛpāyāvedayiṣyasi | vanaṃ tu rāghave prāpte bharataḥ prāpsyati kṣitim ||

Translation

હે કુબ્જે! અહીં હું મરી પડેલી હોઉં તો તે રાજાને જઈને કહેજે; નહિ તો રાઘવને વનમાં મોકલ્યા પછી ભરત પૃથ્વીનું રાજ્ય પામશે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इह: here
• इह: अधिकरण (Adhikaraṇa) — location
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम् (स्थानवाचक-अव्ययम्) — indeclinable adverb of place

• वा: or
• वा: सम्बन्ध/निपात (particle; no kāraka)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम् (विकल्पार्थक-निपातः) — disjunctive particle

• माम्: me
• माम्: कर्म (Karman) — object
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; स्त्री/पुं (प्रयोगे); द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् — pronoun, accusative singular

• मृताम्: dead (as if dead)
• मृताम्: कर्म-विशेषण (object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मृत (√मृ धातु, क्त-प्रत्ययः; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-कृदन्त-विशेषणम्; स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् — past passive participle used adjectivally, feminine accusative singular (agreeing with माम्)

• कुब्जे: O hunchback (Kubjā)
• कुब्जे: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: कुब्जा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम् — vocative singular

• नृपाय: to the king (Daśaratha)
• नृपाय: सम्प्रदान (Sampradāna) — recipient
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; चतुर्थी-विभक्तिः, एकवचनम् — dative singular

• आवेदयिष्यसि: you will inform / report
• आवेदयिष्यसि: क्रिया (action)
• Type: Verb
• Root: आ + √विद् (विद् धातु, 10गण/चुरादि-प्रयोगः: वेदयति) / causative base √विद् → वेदय; भविष्यत्
• Form: आ-उपसर्गपूर्वकः; लृट्-लकारः (भविष्यत्कालः), मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् — future, 2nd person singular, active

• वनम्: to the forest / the forest
• वनम्: कर्म (Karman) — object (goal as object with गतिअर्थ)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् — accusative singular

• तु: but / indeed
• तु: सम्बन्ध/निपात (particle; no kāraka)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम् (विरोध/विशेषार्थक-निपातः) — particle meaning 'but/indeed'

• राघवे: when/with Rāghava (Rāma)
• राघवे: अधिकरण (Adhikaraṇa) — locus/condition ('when/while Rāghava...')
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् — locative singular

• प्राप्ते: having gone / having reached
• प्राप्ते: अधिकरण (Adhikaraṇa) — temporal condition (locative absolute sense)
• Type: Adjective
• Root: प्राप्त (प्र + √आप् धातु, क्त-प्रत्ययः; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-कृदन्तम्; पुंलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् — locative absolute/locative participle agreeing with राघवे

• भरतः: Bharata
• भरतः: कर्ता (Kartā) — subject/agent
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् — nominative singular

• प्राप्स्यति: will obtain / will secure
• प्राप्स्यति: क्रिया (action)
• Type: Verb
• Root: प्र + √आप् (धातु) → प्राप्नोति; लृट्
• Form: प्र-उपसर्गपूर्वकः; लृट्-लकारः (भविष्यत्कालः), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् — future, 3rd person singular, active

• क्षितिम्: the earth / kingdom
• क्षितिम्: कर्म (Karman) — object
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् — accusative singular

Context

O hunchback, tell the king, either Bharata shall secure the kingdom on Rama's departure to the forest or else I will die here.

Characters & Entities

• Kaikeyī
• Mantharā (Kubjā)
• Daśaratha (nṛpa)
• Rāghava/Rāma
• Bharata
• Forest (vana)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It illustrates adharma through coercion: using threats of self-harm to force political outcomes violates truthful, compassionate, and righteous conduct.

What is the narrative situation?

Kaikeyī frames an ultimatum to be delivered to Daśaratha: either her death—or Rama’s exile enabling Bharata’s accession.

Which character virtue is emphasized?

No virtue is celebrated; the verse highlights obstinacy and manipulative resolve, contrasting with the Ramayana’s ideal of truthful, dharmic persuasion.