Sarga 72

Verse 1

अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये।जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये।।2.72.1।।

રાઘવ તે તેજસ્વી રાજગૃહમાંથી પૂર્વમુખે નીકળી પડ્યા. પછી સુદામા નદીનું દર્શન કરી તે નદી પાર કરી; અને ઇક્ષ્વાકુનંદનએ દૂરપારવાળી હ્લાદિનીને તથા પ્રત્યક્સ્રોતે વહેતી, તરંગોથી શોભિત શ્રીમાન શતદ્રૂ નદીને પણ પાર કરી.

Verse 2

अनुप्राप्तं तु तं दृष्ट्वा कैकेयी प्रोषितं सुतम्।उत्पपात तदा हृष्टा त्यक्त्वा सौवर्णमासनम्।।2.72.2।।

દૂર મોકલાયેલો અને હવે પરત આવેલો પોતાનો પુત્ર જોઈ કૈકેયી હર્ષિત થઈ, સુવર્ણ આસન ત્યજી તરત ઊભી થઈ ગઈ.

Verse 3

स प्रविश्यैव धर्मात्मा स्वगृहं श्रीविवर्जितम्।भरतः प्रतिजग्राह जनन्याश्चरणौ शुभौ।।2.72.3।।

ધર્માત્મા ભરત પોતાના ગૃહમાં પ્રવેશ્યો; તે ઘર પૂર્વ વૈભવથી વિહોણું હતું. તેણે પોતાની જનનીના શુભ ચરણો પકડીને નમસ્કાર કર્યો.

Verse 4

सा तं मूर्धन्युपाघ्राय परिष्वज्य यशस्विनम्।अङ्के भरतमारोप्य प्रष्टुं समुपचक्रमे।।2.72.4।।

તેણે યશસ્વી ભરતના મસ્તક પર ચુંબન કરી તેને આલિંગન આપ્યું; તેને પોતાના અંકમાં બેસાડી, પૂછપરછ શરૂ કરી.

Verse 5

अद्य ते कतिचिद्रात्र्य श्च्युतस्याऽर्यकवेश्मनः।अपि नाध्वश्रमशशीघ्रं रथेनापततस्तव।।2.72.5।।

આજે તને આર્યકના (મહાન પિતામહના) નિવાસથી વિયોગ થયે કેટલીઘણી રાત્રિઓ વીતી? અને રથમાં ઉતાવળે કરેલી યાત્રાએ તને માર્ગશ્રમથી થકવી તો નથી નાખ્યો?

Verse 6

आर्यकस्ते सुकुशली युधाजिन्मातुलस्तव। प्रवासाच्च सुखं पुत्र सर्वं मे वक्तुमर्हसि।।2.72.6।।

તમારા આર્યક (પૂજ્ય પિતામહ) સુખી છે ને? અને તમારા મામા યુધાજિત પણ કુશળ છે ને? પ્રવાસમાં સુખ હતું ને, પુત્ર? બધું મને કહો.

Verse 7

एवं पृष्टस्तु कैकेय्या प्रियं पार्थिवनन्दनः।आचष्ट भरत स्सर्वं मात्रे राजीवलोचनः।।2.72.7।।

કૈકેયીએ પ્રેમથી પૂછતાં, રાજાના આનંદ સમા કમળનેત્ર ભરતે પોતાની માતાને સર્વ વાત કહી સંભળાવી.

Verse 8

अद्य मे सप्तमी रात्रिश्च्युतस्याऽर्यकवेश्मनः।अम्बायाः कुशली तात युधाजिन्मातुलश्च मे।।2.72.8।।

આજે આર્ય પિતામહના ગૃહમાંથી નીકળ્યા પછી મારી સાતમી રાત છે. માતામહ કુશળ છે, અને મારા મામા યુધાજિત પણ કુશળ છે, પિતા.

Verse 9

यन्मे धनं च रत्नं च ददौ राजा परन्तपः।परिश्रान्तं पथ्यभवत्ततोऽहं पूर्वमागतः।।2.72.9।।

પરંતપ રાજાએ મને જે ધન અને રત્નો આપ્યાં, તે માર્ગની પરિશ્રમથી ખર્ચાઈ ગયા; તેથી હું સૌ કરતાં પહેલાં અહીં આવી પહોંચ્યો.

Verse 10

राजवाक्यहरैर्दूतैस्त्वर्यमाणोऽहमागतः।यदहं प्रष्टुमिच्छामि तदम्बा वक्तुमर्हति।।2.72.10।।

પ્રાગ્વટ ખાતે ગંગા પાર કરીને તે કૂટિકોષ્ઠિકા પહોંચ્યા. પછી સૈન્યসহ તે નદી પણ પાર કરી, અને ધર્મવર્ધન નગરમાં આવી પહોંચ્યા.

Verse 11

शून्योऽयं शयनीयस्ते पर्यङ्को हेमभूषितः।न चायमिक्ष्वाकुजनः प्रहृष्टः प्रतिभाति मा।।2.72.11।।

તોરણના દક્ષિણ ભાગે થઈને દશરથનંદન ભરત જાંભૂપ્રસ્થ પહોંચ્યા; ત્યારબાદ તે રમ્ય વરૂથ નામના ગામે ગયા.

Verse 12

राजा भवति भूयिष्ठमिहाम्बाया निवेशने। तमहं नाद्य पश्यामि द्रष्टुमिच्छन्निहाऽगतः।।2.72.12।।

ત્યાંના મનોહર વનમાં નિવાસ કરી તે પૂર્વાભિમુખે આગળ વધ્યા; ઉજ્જિહાનાનું ઉદ્યાન પહોંચ્યા, જ્યાં પ્રિયકા વૃક્ષો શોભતા હતા.

Verse 13

पितुर्ग्रहीष्ये चरणौ तं ममाऽख्याहि पृच्छतः।आहोस्विदम्ब ज्येष्ठायाः कौसल्याया निवेशने।।2.72.13।।

સાલ અને પ્રિયકા વૃક્ષોના વનખંડે પહોંચીને ભરતે ઝડપી ઘોડાઓ જોડ્યા; સેનાને આજ્ઞા આપી તે ત્વરિત ગતિએ આગળ વધ્યા.

Verse 14

तं प्रत्युवाच कैकेयी प्रियवद्घोरमप्रियम्।अजानन्तं प्रजानन्ती राज्यलोभेन मोहिता।।2.72.14।।

સર્વતીર્થમાં નિવાસ કરી, ઉત્તાનિકા નદી તથા અન્ય અનેક વિવિધ નદીઓ પાર્વતીય ઘોડાઓ વડે પાર કરી. પછી હાથી પર આરોહણ કરીને પુરુષસિંહે કુટિકા નદી ઓળંગી; અને લૌહિત્ય પ્રદેશે કપીવતી નદી પણ વટાવી.

Verse 15

या गतिस्सर्वभूतानां तां गतिं ते पिता गतः। राजा महत्मा तेजस्वी यायजूकस्सतां गतिः।।2.72.15।।

સર્વ પ્રાણીઓ જે ગતિને પામે છે, તે જ ગતિને તારા પિતા પામ્યા છે। મહાત્મા, તેજસ્વી, યજ્ઞપરાયણ રાજા સજ્જનોનો આશ્રય હતા.

Verse 16

तच्छ्रुत्वा भरतो वाक्यं धर्माभिजनवाञ्चुचिः।पपात सहसा भूमौ पितृशोकबलार्दितः।।2.72.16।।

એકસાલામાં સ્થાણુમતી નદી અને વિનતામાં ગોમતી નદી પાર કરી; પછી કલિંગનગરમાં સાલવન પહોંચ્યા. વાહનો અત્યંત પરિશ્રાંત હોવા છતાં ભરત ત્વરાથી આગળ વધ્યા.

Verse 17

हा हतोऽस्मीति कृपणां दीनां वाचमुदीरयन्।निपपात महाबाहुर्बाहू विक्षिप्य वीर्यवान्।।2.72.17।।

રાત્રિમાં વનમાં ઝડપથી પસાર થઈ, અરુણોદયે તેણે મનુરાજે નિર્મિત અયોધ્યા નગરીનું દર્શન કર્યું.

Verse 18

ततश्शोकेन संवीतः पितुर्मरणदुःखितः।विललाप महातेजा भ्रान्ताकुलितचेतनः।।2.72.18।।

માર્ગમાં સાત રાત્રિઓ વિતાવી, પુરુષવ્યાઘ્ર તે મહાપુરુષે આગળ અયોધ્યા જોઈને સારથિને વચન કહ્યું.

Verse 19

एतत्सुरुचिरं भाति पितुर्मे शयनं पुरा।शशिनेवामलं रात्रौ गगनं तोयदात्यये।।2.72.19।।

મારા પિતાનું આ શયન પહેલાં અતિ મનોહર તેજથી ઝળહળતું હતું—જેમ વરસાદી વાદળો વિખેરાયા પછી રાત્રે ચંદ્રપ્રકાશે નિર્મળ આકાશ ઝળકે.

Verse 20

तदिदं न विभात्यद्य विहीनं तेन धीमता।व्योमेव शशिना हीनमप्च्छुष्क इव सागरः।।2.72.20।।

આજે તે ધીમાન રાજા વિહોણું આ રાજ્ય તેજહીન લાગે છે—ચંદ્ર વિના આકાશ જેવું, કે જળ સૂકી ગયેલ સાગર જેવું.

Verse 21

बाष्पमुत्सृज्य् कण्ठेन स्वात्मना परमपीडितः। आच्छाद्य वदनं श्रीमद्वस्त्रेण जयतां वरः।।2.72.21।।

આત્મામાં અતિ પીડિત વિજયીઓમાં શ્રેષ્ઠે કણ્ઠમાંથી આંસુ છોડ્યા અને શ્રીમંત વસ્ત્રથી પોતાનું સુંદર મુખ ઢાંકી લીધું.

Verse 22

तमार्तं देवसङ्काशं समीक्ष्य पतितं भुवि।निकृत्तमिव सालस्य स्कन्धं परशुना वने।।2.72.22।।मत्तमातङ्गसङ्काशं चन्द्रार्कसदृशं भुवः।उत्थापयित्वा शोकार्तं वचनं चेदमब्रवीत्।।2.72.23।।

દેવસમાન, વ્યાકુળ થઈ ધરા પર પડેલા તેને જોઈ તેણીએ તેને વનમાં પરશુથી કપાયેલા સાલ વૃક્ષના થડ સમાન નિહાળ્યો.

Verse 23

तमार्तं देवसङ्काशं समीक्ष्य पतितं भुवि।निकृत्तमिव सालस्य स्कन्धं परशुना वने।।2.72.22।।मत्तमातङ्गसङ्काशं चन्द्रार्कसदृशं भुवः।उत्थापयित्वा शोकार्तं वचनं चेदमब्रवीत्।।2.72.23।।

શોકથી વ્યાકુળ ભરતને—મત્ત હાથી સમાન, ચંદ્ર-સૂર્ય સમ તેજસ્વી—ઉઠાવી તેણીએ આ વચન કહ્યું.

Verse 24

न ह्यत्र यानैर्दृश्यन्ते न गजैर्न च वाजिभिः।।2.71.24।। निर्यान्तो वाऽभियान्तो वा नरमुख्या यथापुरम्।

“ઉઠો, ઉઠો—મહાયશસ્વી રાજપુત્ર, આમ શા માટે પડ્યા છો? સભામાં સજ્જનોમાં માન્ય એવા તમારાં જેવા પુરુષો આ રીતે શોક કરતા નથી.”

Verse 25

दानयज्ञाधिकारा हि शीलश्रुतिवचोऽनुगा। बुद्धिस्ते बुद्धिसम्पन्न प्रभेवार्कस्य मन्दिरे।।2.72.25।।

હે બુદ્ધિમાન! સદાચાર, શ્રુતિ-અધ્યયન અને સદ્વચનને અનુસરતી તારી બુદ્ધિ તને દાન અને યજ્ઞના અધિકાર માટે યોગ્ય બનાવે છે; તું તો સૂર્યકિરણો પોતાના ધામમાં ઝળહળે તેમ પ્રકાશિત થશી.

Verse 26

स रुदित्वा चिरं कालं भूमौ विपरिवृत्य च।जननीं प्रत्युवाचेदं शोकैर्बहुभिरावृतः।।2.72.26।।

દીર્ઘ સમય સુધી રડીને અને ધરા પર લોટપોટ થઈને, અનેક શોકોથી ઢંકાયેલો ભરત પોતાની જનનીને આ વચન બોલ્યો.

Verse 27

अभिषेक्ष्यति रामं नु राजा यज्ञं नु यक्ष्यते।इत्यहं कृतसङ्कल्पो हृष्टो यात्रामयासिषम्।।2.72.27।।

‘રાજા કદાચ રામનો અભિષેક કરશે—અથવા કદાચ યજ્ઞ કરશે’ એમ વિચારી, મેં દૃઢ સંકલ્પ કરીને હર્ષિત હૃદયે યાત્રા આરંભી હતી.

Verse 28

तदिदं ह्यन्यथा भूतं व्यवदीर्णं मनो मम।पितरं यो न पश्यामि नित्यं प्रियहिते रतम्।।2.72.28।।

પરંતુ આ બધું તો અન્યથા નીકળ્યું; મારું મન વિખૂટું પડી ગયું છે—કારણ કે હવે હું મારા પિતાને નથી જોતો, જે સદા મારા પ્રિય અને હિતમાં રત રહેતા.

Verse 29

अम्ब केनात्यगाद्राजा व्याघिना मय्यनागते।धन्या रामादयस्सर्वे यैः पिता संस्कृत स्स्वयम्।।2.72.29।।

અંબા, હું પાછો આવું તે પહેલાં રાજા કયા વ્યાધિથી પરલોક પામ્યા? ધન્ય છે રામ વગેરે સૌ, જેમણે સ્વયં પિતાના અંત્યેષ્ટિ સંસ્કાર કર્યા.

Verse 30

न नूनं मां महाराजः प्राप्तं जानाति कीर्तिमान्। उपजिघ्रेद्धि मूर्ध्नि तात स्सन्नम्य सत्वरम्।।2.72.30।।

નિશ્ચયે કીર્તિમાન મહારાજને ખબર નથી કે હું આવી પહોંચ્યો છું; નહિતર પિતા તો તત્કાળ નમીને મારા મસ્તકને ચુંબન કરતાં.

Verse 31

क्व स पाणिस्सुखस्पर्शस्तातस्याक्लिष्टकर्मणः। येन मां रजसा ध्वस्तमभीक्ष्णं परिमार्जति।।2.72.31।।

ક્યાં છે પિતાનો એ હાથ—સ્પર્શે સુખદ, કર્મે અવિરત—જે વડે તે વારંવાર ધૂળથી ઢંકાયેલા મને પરિમાર્જિત કરતો?

Verse 32

यो मे भ्राता पिता बन्धुर्यस्य दासोऽस्मि धीमतः।तस्य मां शीघ्रमाख्याहि रामस्याक्लिष्टकर्मणः।।2.72.32।।

જે રામ—અક્લિષ્ટકર્મા—મારા માટે ભાઈ, પિતા અને બંધુ સમાન છે, અને જે ધીમાનના હું દાસ છું; તેને મારી આવક તત્કાળ જણાવી દેજે.

Verse 33

पिता हि भवति ज्येष्ठो धर्ममार्यस्य जानतः। तस्य पादौ ग्रहीष्यामि स हीदानीं गतिर्मम।।2.72.33।।

આર્યધર્મ જાણનાર માટે જ્યેષ્ઠ ભાઈ પિતાસમાન થાય છે. હું તેના ચરણ પકડીશ; હવે એ જ મારી એકમાત્ર ગતિ છે.

Verse 34

धर्मविद्धर्मनित्यश्च सत्यसन्धो दृढव्रतः। आर्यः किमब्रवीद्राजा पिता मे सत्यविक्रमः।।2.72.34।।

ધર્મવિદ્, ધર્મમાં સદા સ્થિર, સત્યસંકલ્પ અને દૃઢવ્રતી એવા આર્ય, સત્યપરાક્રમી મારા પિતા રાજાએ અંતે શું કહ્યું?

Verse 35

पश्चिमं साधु सन्देशमिच्छामि श्रोतुमात्मनः।इति पृष्टा यथातत्त्वं कैकेयी वाक्यमब्रवीत्।।2.72.35।।

“મારા માટે પિતાનો અંતિમ, યોગ્ય સંદેશો સાંભળવા ઇચ્છું છું.” એમ પૂછાતા, કૈકેયીએ યથાર્થ પ્રમાણે વાત કહી.

Verse 36

रामेति राजा विलपन् हा सीते लक्ष्मणेति च।स महात्मा परं लोकं गतो गतिमतां वरः।।2.72.36।।

“હા રામ! હાય સીતા! હે લક્ષ્મણ!” એમ વિલાપ કરતાં, મહાત્મા રાજા—ઉત્તમ ગતિ પામનારામાં શ્રેષ્ઠ—પરલોકને પધાર્યા.

Verse 37

इमां तु पश्चिमां वाचं व्याजहार पिता तव।कालधर्मपरिक्षिप्तः पाशैरिव महागजः।।2.72.37।।

પણ કાળધર્મથી ઘેરાયેલા—જાણે દોરડાંથી બંધાયેલા મહાગજ સમાન—તમારા પિતાએ આ અંતિમ વાણી ઉચ્ચારી.

Verse 38

सिद्धार्थास्ते नरा राममागतं सह सीतया।लक्ष्मणं च महाबाहुं द्रक्ष्यन्ति पुनरागतम्।।2.72.38।।

“સીતા સહિત પરત આવેલા રામને અને મહાબાહુ લક્ષ્મણને ફરી પાછા આવેલા જોઈને, તે નરોનાં સર્વ પ્રયોજન સિદ્ધ થશે.”

Verse 39

तच्छ्रुत्वा विषसादैव द्वितीयाप्रियशंसनात्।विषण्णवदनो भूत्वा भूयः पप्रच्छ मातरम्।।2.72.39।।

આ બીજી અતિ દુઃખદ વાત સાંભળતાં જ ભરત વધુ વિષાદમાં ડૂબી ગયો; મુખ મલિન કરીને તેણે ફરી માતાને પૂછ્યું.

Verse 40

क्व चेदानीं स धर्मात्मा कौसल्यानन्दवर्धनः। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च समं गतः।।2.72.40।।

હવે તે ધર્માત્મા—કૌસલ્યાના આનંદને વધારનાર—લક્ષ્મણ ભાઈ સાથે અને સીતાસહ ક્યાં ગયો છે?

Verse 41

तथा पृष्टा यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे।मातास्य सुमहद्वाक्यं विप्रियं प्रियशङ्कया।।2.72.41।।

આ રીતે પૂછાતા, તેની માતાએ વાત જેમ હતી તેમ કહેવા માંડી; ભારે વચન—અપ્રિય હોવા છતાં, તે પ્રિય સમાચારની આશંકા રાખે એમ વિચારીને બોલી.

Verse 42

स हि राजसुतः पुत्र चीरवासा महावनम्।दण्डकान्सह वैदेह्या लक्ष्मणानुचरो गतः।।2.72.42।।

હે પુત્ર, તે રાજકુમાર ચીરવસ્ત્ર ધારણ કરીને મહાવનમાં—દંડકારણ્યમાં—વૈદેહી સાથે અને લક્ષ્મણના અનુસરણમાં ગયો છે.

Verse 43

तच्छ्रुत्वा भरतस्त्रस्तो भ्रातुश्चारित्रशङ्कया।स्वस्य वंशस्य महात्म्यात्प्रष्टुं समुपचक्रमे।।2.72.43।।

તે સાંભળીને ભરત ભયભીત થયો—ભાઈના આચરણ વિષે શંકાથી વ્યાકુલ; પોતાના વંશની મહિમા સ્મરીને તેણે વધુ પૂછપરછ આરંભી.

Verse 44

कच्चिन्न ब्राह्मणधनं हृतं रामेण कस्यचित्।कच्चिन्नाढ्यो दरिद्रो वा तेनापापो विहिंसितः।।2.72.44।।

શું રામે કોઈ બ્રાહ્મણનું ધન તો નથી હરણ કર્યું? શું તેના દ્વારા કોઈ નિર્દોષ—ધનવાન હોય કે ગરીબ—હિંસિત તો નથી થયો?

Verse 45

कच्चिन्न परदारान्वा राजपुत्रोऽभिमन्यते।कस्मात्स दण्डकारण्ये भ्रूणहेव विवासितः।।2.72.45।।

શું રાજપુત્રે પરસ્ત્રીની ઇચ્છા તો નથી કરી? તો પછી દંડકારણ્યમાં તેને ભ્રૂણહત્યારા સમાન કેમ નિર્વાસિત કરવામાં આવ્યો?

Verse 46

अथास्य चपला माता तत्स्वकर्म यथातथम्। तेनैव स्त्रीस्वभावेन व्याहर्तुमुपचक्रमे।।2.72.46।।

પછી તેની ચંચળ માતા, એ જ સ્ત્રીસ્વભાવથી, પોતાના કર્તવ્યકર્મ જે રીતે બન્યું હતું તે રીતે જ કહેવા લાગી.

Verse 47

एवमुक्ता तु कैकेयी भरतेन महात्मना।उवाच वचनं हृष्टा मूढा पण्डितमानिनी।।2.72.47।।

મહાત્મા ભરતે એમ કહ્યા પછી, હર્ષિત છતાં મૂઢ અને પોતાને પંડિત માનનારી કૈકેયીએ આ વચનો ઉચ્ચાર્યા.

Verse 48

न ब्राह्मणधनं किञ्चिद्धृतं रामेण कस्यचित्कश्चिन्नाढ्यो दरिद्रो तेनापापो विहिंसितः।न रामः परदारांश्च चक्षुर्भ्यामपि पश्यति।।2.72.48।।

રામે કોઈ બ્રાહ્મણનું ધન અણુમાત્ર પણ હરણ કર્યું નથી; ધનવાન કે દરિદ્ર—કોઈ નિર્દોષને તેણે પાપપૂર્વક હિંસા કરી નથી। અને રામ તો પરસ્ત્રીને આંખે પણ જોઈ લેતા નથી.

Verse 49

मया तु पुत्र श्रुत्वैव रामस्यैवाभिषेचनम्।याचितस्ते पिता राज्यं रामस्य च विवासनम्।।2.72.49।।

પણ, પુત્ર, રામના અભિષેકની વાત સાંભળતાં જ મેં તારા પિતાને વિનંતી કરી કે રાજ્ય તને આપે અને રામને વનવાસે મોકલે.

Verse 50

स स्ववृत्तिं समास्थाय पिता ते तत्तऽथाकरोत्।रामश्च सह सौमित्रिः प्रेषितस्सह सीतया।।2.72.50।।

તારા પિતાએ પોતાની પ્રતિજ્ઞિત મર્યાદા પાળીને એ જ કર્યું; અને રામને સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) તથા સીતા સાથે વિદાય કરવામાં આવ્યો.

Verse 51

तमपश्यन्प्रियंपुत्रं महीपालो महायशाः।पुत्रशोकपरिद्यूनः पञ्चत्वमुपपेदिवान्।।2.72.51।।

પ્રિય પુત્રને ન જોઈ શકતાં, મહાયશસ્વી ધરતીપતિ રાજા પુત્રશોકથી ક્ષીણ થઈ ‘પંચત્વ’ને પામ્યા—અર્થાત્ અવસાન પામ્યા.

Verse 52

त्वयात्विदानीं धर्मज्ञ राजत्वमवलम्ब्यताम्।त्वत्कृते हि मया सर्वमिदमेवं विधं कृतम्।।2.72.52।।

અતએવ હવે, હે ધર્મજ્ઞ, રાજધર્મનો આશ્રય લઈ રાજપદ ગ્રહણ કર; કારણ કે તારા હિતાર્થે જ મેં આ સર્વ કાર્ય આ રીતે કર્યું છે.

Verse 53

मा शोकं मा च सन्तापं धैर्यमाश्रय पुत्रक। त्वदधीना हि नगरी राज्यं चैतदनामयम्।।2.72.53।।

શોક ન કર, સંતાપ પણ ન કર, પુત્ર; ધૈર્યનો આશ્રય લે. આ નગરી અને આ નિરામય રાજ્ય સર્વે તારા અધિકાર હેઠળ છે.

Verse 54

અતએવ, હે પુત્ર! વિધિ જાણનારા વસિષ્ઠપ્રમુખ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોના સહવાસે, વિધાનુસાર રાજાના અંત્યેષ્ટિ કર્મ શીઘ્ર કર; અને મનોબળ ન ખોવાઈ, પૃથ્વી પર તારો રાજ્યાભિષેક કરાવ.

Verse 55

अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये।जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये।।2.72.1।।

પિતાના નિવાસમાં ત્યાં પિતાને ન જોઈ, ભરત માતાના નિવાસમાં માતાને જોવા ગયો.

Verse 56

अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये।जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये।।2.72.1।।

રાજનિવાસમાં પિતાને ન જોઈ, ભરત માતાના અંતઃપુરમાં માતાને જોવા ગયો.

Verse 57

अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये।जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये।।2.72.1।।

પિતાના નિવાસમાં પિતાને ન જોઈ, ભરત ત્યાંથી માતાના નિવાસમાં માતાને દર્શન કરવા ગયો.

Verse 58

अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये।जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये।।2.72.1।।

નિશ્ચયે કીર્તિમાન મહારાજને મારા આગમનની ખબર નથી; નહિતર પિતા તો તરત નમીને મારા મસ્તક પર ચુંબન કરત.

Verse 59

अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये।जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये।।2.72.1।।

પિતાના નિવાસમાં પિતાને ન જોઈ, ભરત ત્યાંથી માતાના નિવાસમાં માતાને દર્શન કરવા ગયો.

Verse 60

अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये।जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये।।2.72.1।।

પિતાના નિવાસમાં પિતાને ન જોઈ, ભરત ત્યાંથી માતાના અંતઃપુરમાં માતાને દર્શન કરવા ગયો.