Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 44, Shloka 7

सुमित्रोपदेशः

Sumitra’s Consolation to Kausalya

Devanagari script

कीर्तिभूतां पताकां यो लोके भ्रमयति प्रभुः।धर्मसत्यव्रतधनः किं न प्राप्तस्तवात्मजः।।।।

Transliteration

kīrtibhūtāṃ patākāṃ yo loke bhramayati prabhuḥ |

dharmasatyavratadhanaḥ kiṃ na prāptas tavātmajaḥ ||

Translation

જે સમર્થ પ્રભુ લોકમાં કીર્તિરૂપ ધ્વજાને ફરકાવે છે, અને જેના માટે ધર્મ, સત્ય અને વ્રત-આચરણ જ ધન છે—એવો તમારો પુત્ર શું અપ્રાપ્ત રાખે?

Word by Word

• व्यक्तम्: clearly
• व्यक्तम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: व्यक्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोग (adverbial neuter accusative); अर्थः ‘clearly/evidently’

• रामस्य: of Rama
• रामस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• विज्ञाय: having known
• विज्ञाय: Kriyā (अनुबन्ध/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: वि+ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (Absolutive), अव्यय; ‘having known’

• शौचम्: purity
• शौचम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शौच (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• माहात्म्यम्: greatness
• माहात्म्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• गात्रम्: body
• गात्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अंशुभिः: with rays
• अंशुभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अंशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• सूर्यः: the sun
• सूर्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सन्तापयितुम्: to torment
• सन्तापयितुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: सम्+तप् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive/तुमन्त), अव्यय; णिच् (causative) ‘to cause to burn/torment’

• अर्हति: is fit/ought
• अर्हति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

Your all-competent son who considers righteousness and truth as wealth, is waving the flag of fame in this world. What is that which your son did not gain ?

Characters & Entities

• Rāma
• Daśaratha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

True wealth is ethical integrity: dharma, satya, and faithful observance of vows are presented as higher than material gain.

What is the narrative situation?

Sumantrā consoles/assures Daśaratha by praising Rāma’s moral stature and worldwide renown even amid exile.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s truthfulness and vow-keeping (satya-vrata) as the foundation of his greatness.