Valmiki Ramayana 2.32.2: Ayodhya Kanda, Sarga 32, Shloka 2

द्वात्रिंशस्सर्गः · Gifts to Suyajna and the Brahmins; Trijata’s Petition and Rama’s Charity

Spoken by LakshmanaSetting: अयोध्या/निकटवर्ती आवास-परिसर (अग्न्यागार/यज्ञशाला-समीप)Places named: अग्न्यागार (यज्ञशाला), वेश्म (राम-निवास)

Devanagari script

तं विप्रमग्न्यगारस्थं वन्दित्वा लक्ष्मणोऽब्रवीत् ।

सखेऽभ्यागच्छ पश्य त्वं वेश्म दुष्करकारिणः ॥२॥

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.32.2

Transliteration

taṃ vipram agnyagārasthaṃ vanditvā lakṣmaṇo 'bravīt |

sakhe 'bhyāgaccha paśya tvaṃ veśma duṣkarakāriṇaḥ ||2||

Translation

અગ્ન્યાગારમાં નિવાસ કરતા તે બ્રાહ્મણને વંદન કરીને લક્ષ્મણે કહ્યું: “સખા, આવ; દુષ્કર કાર્યો સિદ્ધ કરનાર શ્રીરામનું ગૃહ જોઈ લે.”

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तम्: him
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; 'him'
• Role: Karma (कर्म)

• विप्रम्: the brahmin
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; apposition to तम्; 'brahmin'
• Role: Karma (कर्म)

• अग्न्यगारस्थम्: staying in the fire-sanctuary
• Type: Adjective
• Root: अग्न्यागार (प्रातिपदिक) + स्थ (स्था धातु, क्त)
• Form: तत्पुरुष: अग्न्यागारे स्थितः; पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; qualifies विप्रम्; 'staying in the fire-sanctuary'
• Role: Karma (कर्म)
• Compound: Tatpurusha

• वन्दित्वा: having saluted
• Type: Indeclinable
• Root: वन्द् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund); धातु: वन्द् (to salute); 'having saluted'
• Role: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)

• लक्ष्मणः: Lakshmana
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; subject
• Role: Karta (कर्ता)

• अब्रवीत्: said
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: ब्रू (to speak); 'said'
• Role: Kriyā (क्रिया)

• सखे: O friend
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन; 'O friend'
• Role: Sambodhana (सम्बोधन)

• अभ्यागच्छ: come near
• Type: Verb
• Root: अभि + आ + गम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; धातु: गम् with उपसर्ग अभि-आ-; 'come near'
• Role: Kriyā (क्रिया)

• पश्य: see
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; धातु: दृश्; 'see/behold'
• Role: Kriyā (क्रिया)

• त्वम्: you
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा एकवचन; subject of पश्य
• Role: Karta (कर्ता)

• वेश्म: the palace
• Type: Noun
• Root: वेश्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; object of पश्य; 'house/palace'
• Role: Karma (कर्म)

• दुष्करकारिणः: of the doer of difficult deeds
• Type: Noun
• Root: दुष्कर (प्रातिपदिक) + कारिन् (कृ धातु, णिनि)
• Form: तत्पुरुष: दुष्करं करोति इति; पुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन; 'of the accomplisher of difficult deeds' (i.e., Rama)
• Role: Sambandha (सम्बन्ध)
• Compound: Tatpurusha

Sandhi Notes

• तं विप्रमग्न्यगारस्थम् = तम् + विप्रम् + अग्न्यगारस्थम्
• लक्ष्मणोऽब्रवीत् = लक्ष्मणः + अब्रवीत्
• सखेऽभ्यागच्छ = सखे + अभ्यागच्छ

Context

Lakshmana paid homage to him who was in the fire-sanctuary, and said O friend, come and see the palace of Rama who is the accomplisher of all difficult tasks.

The teaching

Ethical theme

सामाजिक-धर्म/आचार

Devotion and practice

नित्य-नमस्कार, यज्ञ/अग्नि-स्मरण, गुरु/ब्राह्मण-सम्मान।

Deity praised

अग्नि (यज्ञ-साक्षी) / ब्राह्मण-पूज्यत्व (अप्रत्यक्ष)

Form of praise

Vandana (salutation)

Mood and themes

Rasa

Shanta (peace), with Vira (heroism)

Mood

श्रद्धा, सौहार्द, कर्तव्य-भाव

Themes

• Dharma
• Satya
• Maryada
• Itihasa

Symbolism

Cross references

Meter and recitation

Characters & Entities

• Lakshmana
• Rama
• agnyagara (fire-sanctuary)

FAQs

What dharmic value is shown by Lakshmana in this verse?

He first offers respectful salutation to the brāhmaṇa, reflecting dharma as reverence to the learned and to sacred ritual space before speaking or acting.

How does the verse connect to satya (truth) and Rama’s character?

By calling Rāma “duṣkarakāriṇ” (one who accomplishes difficult deeds), Lakṣmaṇa points to Rāma’s steadfast, truth-aligned resolve—his ability to uphold commitments even when they are hard.