Adhyaya 13

Verse 1

शेष उवाच । इति वाक्यं समाकर्ण्य सुमदस्य तपोनिधेः । जगदुः कामसेनास्तं रंभाद्यप्सरसो मुदा

શેષે કહ્યું—તપોનિધિ સુમદના આ વચનો સાંભળી, કામસેનાની રંભા વગેરે અપ્સરાઓ આનંદથી તેને સંબોધવા લાગી।

Verse 2

त्वत्तपोभिर्वयं कांत प्राप्ताः सर्ववरांगनाः । तासां यौवनसर्वस्वं भुंक्ष्व त्यज तपःफलम्

હે કાંત, તારા તપથી અમે—સર્વ શ્રેષ્ઠ ગુણવતી સ્ત્રીઓ—પ્રાપ્ત થઈએ છીએ. અમારા યૌવનનું સર્વસ્વ ભોગવ અને તપનું ફળ ત્યજી દે।

Verse 3

इयं घृताची सुभगा चंपकाभशरीरभृत् । कर्पूरगंधललितं भुनक्तु त्वन्मुखामृतम्

ચંપકપુષ્પ સમ તેજસ્વી દેહ ધરાવતી સుభાગી ઘૃતાચી, કપૂરની સુગંધથી લલિત એવા તારા મુખામૃતનું પાન કરે।

Verse 4

एतां महाभाग सुशोभिविभ्रमां । मनोहरांगीं घनपीनसत्कुचाम् । कांतोपभुंक्ष्वाशु निजोग्रपुण्यतः । प्राप्तां पुनस्त्वं त्यज दुःखजातम्

હે મહાભાગ, શોભાયમાન વિભ્રમથી યુક્ત, મનોહર અંગોવાળી, ઘન અને દૃઢ સ્તનવાળી આ પ્રિયાને—જે તારા પોતાના ઉગ્ર પુણ્યબળથી પ્રાપ્ત થઈ છે—શીઘ્ર ભોગવ; અને ફરી ઊભા થયેલા દુઃખને ત્યજી દે।

Verse 5

मामप्यनर्घ्याभरणोपशोभितां । मंदारमालापरिशोभिवक्षसम् । नानारताख्यानविचारचंचुरां । दृढं यथा स्यात्परिरंभणं कुरु

મને પણ આલિંગન કર—અનર્ઘ્ય આભૂષણોથી વિભૂષિત, મંદારમાળાથી શોભિત વક્ષસ્થળવાળી, અનેક રતિ-કથાઓના વિચારોથી ચંચળ મનવાળી—એવું દૃઢ આલિંગન કર કે આલિંગન અચલ રહે।

Verse 6

पिबामृतं मामकवक्त्रनिर्गतं । विमानमारुह्य वरं मया सह । सुमेरुशृंगं बहुपुण्यसेवितं । संप्राप्य भोगं कुरु सत्तपः फलम्

મારા મુખમાંથી નીકળેલું આ અમૃત પાન કર. પછી મારી સાથે શ્રેષ્ઠ વિમાનમાં આરોહણ કરીને, અનેક પુણ્યવાનની સેવાથી પૂજિત સુમેરુ-શિખર પર પહોંચી ત્યાં ભોગ કર—તારા સત્ય તપનું ફળ પ્રગટ થાઓ.

Verse 7

तिलोत्तमा यौवनरूपशोभिता । गृह्णातु ते मूर्धनि तापवारणम् । सुचामरौ संततधारयांकितौ । गंगाप्रवाहाविव सुंदरोत्तम

હે પરમ સુંદર! યૌવન-રૂપની શોભાથી વિભૂષિત તિલોત્તમા તારા મસ્તક પર તાપ-નિવારક વસ્તુ મૂકે. અને સતત હલતાં સુંદર ચામર ગંગા-પ્રવાહની જેમ તને શીતળ કરે.

Verse 8

शृणुष्व भोः कामकथां मनोहरां । पिबामृतं देवगणादिवांछितम् । उद्यानमासाद्य च नंदनाभिधं । वरांगनाभिर्विहरं कुरु प्रभो

હે મહાશય! આ મનોહર કામકથા સાંભળ. દેવગણો પણ જે અમૃત ઇચ્છે છે તે પાન કર. અને નંદન નામના ઉદ્યાનમાં પહોંચી, હે પ્રભુ, સુંદર વરાંગનાઓ સાથે વિહાર કર.

Verse 9

इत्युक्तमाकर्ण्य महामतिर्नृपो । विचारयामास कुतो ह्युपस्थिताः । मया सुसृष्टास्तपसा सुरांगनाः । प्रत्यूह एवात्र विधेयमेष किम्

આ વચન સાંભળી મહામતિ રાજા વિચારવા લાગ્યો—“આ દેવાંગનાઓ ક્યાંથી ઉપસ્થિત થઈ? મારા તપથી જ તો એ સુસૃષ્ટ થઈ છે; તો અહીં શું કરવું? શું આ તપમાં વિઘ્ન પાડવા આવેલો પ્રતિઉહ છે?”

Verse 10

इति चिंतातुरो राजा स्वांते संचिंतयन्सुधीः । जगाद मतिमान्वीरः सुमदो देवताङ्गनाः

આ રીતે ચિંતાથી વ્યાકુળ થયેલો તે પ્રાજ્ઞ રાજા પોતાના અંતરમાં વિચારતો બોલ્યો. બુદ્ધિમાન વીરસ્વરૂપ રાજા સુમદ દેવાંગનાઓને સંબોધી કહ્યો.

Verse 11

यूयं तु ममचित्तस्था जगन्मातृस्वरूपकाः । मया संचिंत्यते या हि सापि त्वद्रूपिणी मता

પરંતુ તમે મારા ચિત્તમાં નિવાસ કરો છો, જગન્માતાના સ્વરૂપ છો. હું જે કંઈ ચિંતન કરું છું, તે પણ તમારાં જ રૂપવાળી ગણાય છે.

Verse 12

इदं तुच्छं स्वर्गसुखं त्वयोक्तं सविकल्पकम् । मत्स्वामिनी मया भक्त्या सेविता दास्यते वरम्

તમારે કહેલું સ્વર્ગસુખ તુચ્છ અને વિકલ્પયુક્ત (અનિશ્ચિત) છે. મારી સ્વામિની, જેને મેં ભક્તિથી સેવા કરી છે, તે મને વર આપશે.

Verse 13

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे । शत्रुघ्नाहिच्छत्रापुरीप्रवेशोनाम त्रयोदशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના પાતાળખંડમાં, શેષ-વાત્સ્યાયન સંવાદ તથા રામાશ્વમેધ પ્રસંગમાં, ‘શત્રુઘ્નનો અહિચ્છત્રાપુરીમાં પ્રવેશ’ નામનો તેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થાય છે.

Verse 14

किं नंदनं किं तु गिरिः कनकेन सुमण्डितः । किं सुधा स्वल्पपुण्येन प्राप्या दानवदुःखदा

નંદનવન શું, અને સોનાથી સુશોભિત પર્વત શું? અલ્પ પુણ્યથી પ્રાપ્ત થતી તે સુધા શું—જો તે દાનવોને દુઃખ આપનારી બને?

Verse 15

इति वाक्यं समाकर्ण्य कामस्तु विविधैः शरैः । प्राहरन्नरदेवस्य कर्तुं किंचिन्न वै प्रभुः

આ વચન સાંભળી કામદેવે વિવિધ બાણોથી નરદેવ રાજા પર પ્રહાર કર્યો; છતાં તેને કશું પણ કરાવવા તે સર્વથા અસમર્થ રહ્યો।

Verse 16

कटाक्षैर्नूपुरारावैः परिरंभैर्विलोकनैः । न तस्य चित्तं विभ्रांतं कर्तुं शक्ता वरांगनाः

કટાક્ષ, નૂપુરની ઝંકાર, આલિંગન અને મોહક નજરોથી પણ તે સુન્દરીઓ તેનું ચિત્ત વિચલિત કરી શકી નહિ।

Verse 17

गत्वा यथागतं शक्रं जगदुर्धीरधीर्नृपः । तच्छ्रुत्वा मघवा भीतः सेवामारभतात्मनः

શક્ર જેમ આવ્યો હતો તેમ જ તેને વિદાય આપી, ધીર-સ્થિર રાજાએ એમ કહ્યું. તે સાંભળી ભયભીત મઘવા (ઇન્દ્ર) સ્વયં સેવા કરવા લાગ્યો।

Verse 18

अथ निश्चितमालोक्य पादपद्मे स्वकेंऽबिका । जितेंद्रियं महाराजं प्रत्यक्षाभूत्सुतोषिता

પછી જિતેન્દ્રિય મહારાજ પોતાના કમળચરણોમાં દૃઢ નિશ્ચયથી સ્થિત છે એમ જોઈ, સ્વકીયા અંબિકા અતિ પ્રસન્ન થઈને પ્રત્યક્ષ પ્રગટ થઈ।

Verse 19

पंचास्यपृष्ठललिता पाशांकुशधरावरा । धनुर्बाणधरा माता जगत्पावनपावनी

પંચાસ્ય (શિવ)ની પીઠ પર લલિત રીતે વિરાજમાન, પાશ-અંકુશ ધારણ કરનારી શ્રેષ્ઠા, ધનુષ-બાણ ધારણ કરનારી માતા—જગતને પાવન કરનારી પરમ પાવની છે।

Verse 20

तां वीक्ष्य मातरं धीमान्सूर्यकोटिसमप्रभाम् । धनुर्बाणसृणीपाशान्दधानां हर्षमाप्तवान्

પોતાની માતાને જોઈ—જે કરોડ સૂર્ય સમ તેજસ્વી હતી અને ધનુષ્ય, બાણ, પરશુ તથા પાશ ધારણ કરતી હતી—તે ધીમાન આનંદથી પરિપૂર્ણ થયો।

Verse 21

शिरसा बहुशो नत्वा मातरं भक्तिभाविताम् । हसंतीं निजदेहेषु स्पृशंतीं पाणिना मुहुः

ભક્તિભાવથી પરિપૂર્ણ માતાને તેઓ વારંવાર મસ્તક નમાવી પ્રણામ કરતા રહ્યા; અને માતા હસતી હતી ત્યારે તેઓ હાથથી ફરી ફરી પોતાના દેહને સ્પર્શ કરતા રહ્યા।

Verse 22

तुष्टाव भक्त्युत्कलितचित्तवृत्तिर्महामतिः । गद्गदस्वरसंयुक्तः कंटकांगोपशोभितः

ભક્તિથી ઉન્નત ચિત્તવૃત્તિવાળા તે મહામતિએ સ્તુતિ કરી; તેનો સ્વર ગદગદ થયો અને રોમાંચથી દેહ શોભિત થયો।

Verse 23

जय देवि महादेवि भक्तवृंदैकसेविते । ब्रह्मरुद्रादिदेवेंद्र सेवितांघ्रियुगेऽनघे

જય હો, હે દેવી, હે મહાદેવી! તમે ભક્તવૃંદ દ્વારા એકનિષ્ઠ સેવિત છો. હે અનઘે! તમારા ચરણયુગલની બ્રહ્મા, રુદ્ર, ઇન્દ્ર વગેરે દેવેશ્વરો પણ આરાધના કરે છે।

Verse 24

मातस्तव कलाविद्धमेतद्भाति चराचरम् । त्वदृते नास्ति सर्वं तन्मातर्भद्रे नमोस्तु ते

હે માતા! તમારી કલાથી વ્યાપ્ત થઈ આ સમગ્ર ચરાચર જગત પ્રકાશિત થાય છે. તમારા વિના કશું જ નથી. હે ભદ્રે માતા! તમને નમસ્કાર।

Verse 25

मही त्वयाऽधारशक्त्या स्थापिता चलतीह न । सपर्वतवनोद्यान दिग्गजैरुपशोभिता

હે દેવી! તારી આધારશક્તિથી સ્થાપિત આ પૃથ્વી અહીં જરાય કંપતી નથી. પર્વતો, વનો, ઉપવનો અને દિગ્ગજોથી તે વધુ શોભિત છે.

Verse 26

सूर्यस्तपति खे तीक्ष्णैरंशुभिः प्रतपन्महीम् । त्वच्छक्त्या वसुधासंस्थं रसं गृह्णन्विमुंचति

આકાશમાં સૂર્ય તીક્ષ્ણ કિરણોથી પૃથ્વીને તપાવે છે; તારી શક્તિથી તે વસુધાનો રસ (આર્દ્રતા) ખેંચી લઈને ફરી છોડે છે.

Verse 27

अंतर्बहिः स्थितो वह्निर्लोकानां प्रकरोतु शम् । त्वत्प्रतापान्महादेवि सुरासुरनमस्कृते

હે મહાદેવી, સુરાસુરનમસ્કૃતે! અંદર અને બહાર સ્થિત અગ્નિ તારા પ્રતિાપથી સર્વ લોકોમાં શાંતિ અને કલ્યાણ કરે.

Verse 28

त्वं विद्या त्वं महामाया विष्णोर्लोकैकपालिनः । स्वशक्त्या सृजसीदं त्वं पालयस्यपि मोहिनि

તું જ વિદ્યા છે, અને લોકૈકપાલક વિષ્ણુની મહામાયા પણ તું જ છે. પોતાની શક્તિથી તું આ વિશ્વ સર્જે છે, હે મોહિની, અને તેનું પાલન પણ કરે છે.

Verse 29

त्वत्तः सर्वे सुराः प्राप्य सिद्धिं सुखमयंति वै । मां पालय कृपानाथे वंदिते भक्तवल्लभे

તારા પરથી જ સર્વ દેવો સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરીને નિશ્ચયે સુખથી પરિપૂર્ણ થાય છે. હે કૃપાનાથે, હે વંદિતે, હે ભક્તવત્સલે—મારું રક્ષણ કર.

Verse 30

रक्ष मां सेवकं मातस्त्वदीयचरणारणम् । कुरु मे वांछितां सिद्धिं महापुरुषपूर्वजे

હે માતા! તારા ચરણોમાં શરણ લીધેલા આ સેવકનું રક્ષણ કર. હે મહાપુરુષની પૂર્વજા! મારી વાંછિત સિદ્ધિ પૂર્ણ કર.

Verse 31

सुमतिरुवाच । एवं तुष्टा जगन्माता वृणीष्व वरमुत्तमम् । उवाच भक्तं सुमदं तपसा कृशदेहिनम्

સુમતિએ કહ્યું—આ રીતે પ્રસન્ન થયેલી જગન્માતાએ તપથી કૃશદેહ થયેલા પોતાના ભક્ત સુમદને કહ્યું: ‘ઉત્તમ વર પસંદ કર.’

Verse 32

इत्येतद्वाक्यमाकर्ण्य प्रहृष्टः सुमदो नृपः । वव्रे निजं हृतं राज्यं हतदुर्जनकंटकम्

આ વચન સાંભળી રાજા સુમદ અત્યંત હર્ષિત થયો. તેણે પોતાનું છીનવાયેલું રાજ્ય માગ્યું, જે દુર્જનોના કાંટાથી મુક્ત હતું.

Verse 33

महेशीचरणद्वंद्वे भक्तिमव्यभिचारिणीम् । प्रांते मुक्तिं तु संसारवारिधेस्तारिणीं पुनः

મહેશીના ચરણયુગલમાં મને અચળ ભક્તિ પ્રાપ્ત થાઓ; અને જીવનના અંતે સંસાર-સમુદ્રથી તારનારી મુક્તિ ફરી મને મળે.

Verse 34

कामाक्षोवाच । राज्यं प्राप्नुहि सुमद सर्वत्रहतकंटकम् । महिलारत्नसंजुष्टपादपद्मद्वयो भव

કામાક્ષાએ કહ્યું—હે સુમદ! સર્વત્ર નાશ પામેલા કાંટા (શત્રુ-અડચણો)વાળું રાજ્ય પ્રાપ્ત કર. રત્નસમાન સ્ત્રીઓથી સેવિત તારા કમળપાદયુગલવાળો થા.

Verse 35

ततवैरिपराभूतिर्माभूयात्सुमदाभिध । यदा तु रावणं हत्वा रघुनाथो महायशाः

હે સુમદા નામે પ્રસિદ્ધ! શત્રુઓના હાથે તારો ફરી અપમાન ન થાય. જ્યારે મહાયશસ્વી રઘુનાથ શ્રીરામ રાવણને વધ કરીને…

Verse 36

करिष्यत्यश्वमेधं हि सर्वसंभारशोभितम् । तस्य भ्राता महावीरः शत्रुघ्नः परवीरहा

તે સર્વ સામગ્રીથી શોભિત અશ્વમેધ યજ્ઞ નિશ્ચયે કરશે. તેના ભ્રાતા મહાવીર શત્રુઘ્ન—શત્રુ-વીરહંતા—(ત્યાં રહેશે).

Verse 37

पालयन्हयमायास्यत्यत्र वीरादिभिर्वृतः । तस्मै सर्वं समर्प्य त्वं राज्यमृद्धं धनादिकम्

અશ્વનું પાલન કરતાં તે વીરોથી ઘેરાઈને અહીં આવશે. તું તેને બધું અર્પણ કર—સમૃદ્ધ રાજ્ય, ધન વગેરે.

Verse 38

पालयिष्यसि योधैः स्वैर्धनुर्धारिभिरुद्भटैः । ततः पृथिव्यां सर्वत्र भ्रमिष्यसि महामते

તું તારા ધનુર્ધારી પ્રચંડ યોદ્ધાઓના રક્ષણમાં રાજ્યનું પાલન કરશ. ત્યારબાદ, હે મહામતિ, તું પૃથ્વી પર સર્વત્ર ભ્રમણ કરશ.

Verse 39

ततो रामं नमस्कृत्य ब्रह्मेंद्रेशादिसेवितम् । मुक्तिं प्राप्स्यसि दुष्प्रापां योगिभिर्यमसाधनैः

પછી બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર વગેરે દેવેશો દ્વારા સેવિત શ્રીરામને નમસ્કાર કરીને, કઠિન યમસાધન કરનારા યોગીઓને પણ દુર્લભ એવી મુક્તિ તું પ્રાપ્ત કરશ.

Verse 40

तावत्कालमिहस्थास्ये यावद्रामहयागमः । पश्चात्त्वां तु समुद्धृत्य गंतास्मि परमं पदम्

જ્યાં સુધી શ્રીરામનો અશ્વમેધ યજ્ઞ ચાલે છે ત્યાં સુધી હું અહીં જ રહીશ. ત્યારબાદ તને ઉદ્ધરીને પરમ પદે લઈ જઈશ.

Verse 41

इत्युक्त्वांतर्दधे देवी सुरासुरनमस्कृता । सुमदोऽप्यहिच्छत्रायां शत्रून्हत्वा नृपोऽभवत्

આમ કહી દેવો અને અસુરો દ્વારા વંદિત દેવી અંતર્ધાન થઈ ગઈ. અને સુમદ પણ અહિચ્છત્રામાં શત્રુઓને મારીને રાજા બન્યો.

Verse 42

एष राजा समर्थोऽपि बलवाहनसंयुतः । न ग्रहीष्यति ते वाहं महामायासुशिक्षितः

આ રાજા સમર્થ છે અને બળ તથા વાહનો વડે યુક્ત છે; પરંતુ મહામાયાના માર્ગમાં સુશિક્ષિત હોવાથી તે તારો વાહન હરણ નહીં કરે.

Verse 43

श्रुत्वा प्राप्तं पुरी पार्श्वे हयमेधहयोत्तमम् । त्वां च सर्वैर्महाराजैः सेवितांघ्रिं महामतिम्

અશ્વમેધનો શ્રેષ્ઠ અશ્વ નગરની પાસે આવ્યો છે અને હે મહામતિ, તારા ચરણો સર્વ મહારાજાઓ દ્વારા સેવિત છે—એવું સાંભળી તેઓ નજીક આવ્યા.

Verse 44

सर्वं दास्यति सर्वज्ञ राजा सुमदनामधृक् । अधुनातन्महाराज रामचंद्र प्रतापतः

હે સર્વજ્ઞ! સુમદ નામ ધરાવતો રાજા હવે સર્વ કંઈ અર્પણ કરશે, હે મહારાજ—આ બધું શ્રીરામચંદ્રના પ્રતાપથી છે.

Verse 45

शेष उवाच । इति वृत्तं समाकर्ण्य सुमदस्य महायशाः । साधुसाध्विति चोवाच जहर्ष मतिमान्बली

શેષે કહ્યું—આ વર્તાંત સાંભળી સુમદનો મહાયશસ્વી પુરુષ “સાધુ, સાધુ!” એમ બોલી ઊઠ્યો; અને તે બુદ્ધિમાન્, બલવાન્ હર્ષિત થયો।

Verse 46

अहिच्छत्रापतिः सर्वैः स्वगणैः परिवारितः । सभायां सुखमास्ते यो बहुराजन्यसेवितः

અહિચ્છત્રનો અધિપતિ પોતાના સર્વ સેવકવર્ગથી ઘેરાયેલો સભામાં સુખથી બેઠો છે; અને અનેક રાજપુરુષો તથા સામંતો તેની સેવા કરે છે।

Verse 47

ब्राह्मणा वेदविदुषो वैश्या धनसमृद्धयः । राजानं पर्युपासंते सुमदंशो भयान्वितम्

વેદવિદ્ બ્રાહ્મણો અને ધનસમૃદ્ધ વૈશ્યો તે રાજાની ઉપાસના-સેવા કરે છે, જે મદના વશમાં અને ભયથી યુક્ત છે।

Verse 48

वेदविद्याविनोदेन न्यायिनो ब्राह्मणा वराः । आशीर्वदंति तं भूपं सर्वलोकैकरक्षकम्

વેદવિદ્યાના આનંદમાં અને ન્યાયધર્મમાં સ્થિત શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો તે ભૂપને—જે સર્વ લોકનો એકમાત્ર રક્ષક છે—આશીર્વાદ આપે છે।

Verse 49

एतस्मिन्समये कश्चिदागत्य नृपतिं जगौ । स्वामिन्न जाने कस्यास्ति हयः पत्रधरोंऽतिके

એ સમયે કોઈ એક આવીને નૃપતિને બોલ્યો—“સ્વામિન, આ ઘોડો કોનો છે તે મને ખબર નથી; પરંતુ તે નજીક જ છે અને પત્ર (લખિત સંદેશ) ધારણ કરેલો છે.”

Verse 50

तच्छ्रुत्वा सेवकं श्रेष्ठं प्रेषयामास सत्वरः । जानीहि कस्य राज्ञोऽयमश्वो मम पुरांतिके

એ સાંભળીને તેણે તત્કાળ પોતાના શ્રેષ્ઠ સેવકને મોકલ્યો— “મારા નગરની નજીક આવેલો આ અશ્વ કયા રાજાનો છે? શીઘ્ર જાણી આવ.”

Verse 51

गत्वाथ सेवकस्तत्र ज्ञात्वा वृत्तांतमादितः । निवेदयामास नृपं महाराजन्यसेवितम्

પછી સેવક ત્યાં ગયો; આરંભથી સમગ્ર વૃત્તાંત જાણી, મહારાજકુલના મહાનુભાવોથી સેવિત એવા રાજાને બધું નિવેદન કર્યું।

Verse 52

स श्रुत्वा रघुनाथस्य हयं नित्यमनुस्मरन् । आज्ञापयामास जनं सर्वं राजाविशारदः

આ સાંભળીને રાજ્યકાર્યમાં નિપુણ રાજા, રઘુનાથના અશ્વને નિત્ય સ્મરીને, સર્વ પ્રજાને આદેશ આપ્યો।

Verse 53

लोका मदीयाः सर्वे ये धनधान्यसमाकुलाः । तोरणादीनि गेहेषु मंगलानि सृजंत्विह

મારા સર્વ લોકો ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ છે; તેઓ અહીં પોતાના ઘરોમાં તોરણ વગેરે મંગલચિહ્નો રચી શોભાવે।

Verse 54

कन्याः सहस्रशो रम्याः सर्वाभरणभूषिताः । गजोपरिसमारूढा यांतु शत्रुघ्नसंमुखम्

હજારો મનોહર કન્યાઓ સર્વ આભૂષણોથી શોભિત થઈ, ગજરૂઢ બની, શત્રુઘ્નના સમક્ષ જાય।

Verse 55

इत्यादिसर्वमाज्ञाप्य ययौ राजा स्वयं ततः । पुत्रपौत्रमहिष्यादिपरिवारसमावृतः

આ રીતે સર્વ જરૂરી આજ્ઞાઓ આપી રાજા પછી સ્વયં પ્રસ્થાન કર્યો; પુત્રો, પૌત્રો, મહિષીઓ વગેરે પરિવાર-પરિજનોથી ઘેરાયેલો હતો।

Verse 56

शत्रुघ्नः सुमहामात्यैः सुभटैः पुष्कलादिभिः । संयुतो भूपतिं वीरं ददर्श सुमदाभिधम्

શત્રુઘ્ન મહામંત્રીઓ તથા પુષ્કલ વગેરે શૂર ભટો સાથે સંયુક્ત થઈ ‘સુમદા’ નામના પરાક્રમી ભુપતિને જોયો।

Verse 57

हस्तिभिः सादिसंयुक्तैः पत्तिभिः परतापनैः । वाजिभिर्भूषितैर्वीरैः संयुतं वीरशोभितम्

તે સેના સવારોથી યુક્ત હાથીઓ, શત્રુને તપાવનારા પદાતિઓ, અને વીરોથી શોભિત અશ્વોથી સંયુક્ત હતી—વીરશોભાથી દીપ્ત।

Verse 58

अथागत्य महाराजः शत्रुघ्नं नतवान्मुदा । धन्योऽस्मि कृतकृत्योऽस्मि सत्कृतं च कृतं वपुः

પછી ત્યાં આવી મહારાજે આનંદપૂર્વક શત્રુઘ્નને નમસ્કાર કર્યો અને કહ્યું—“હું ધન્ય છું, હું કૃતકૃત્ય છું; મારું આ શરીર ખરેખર સન્માનિત થયું છે।”

Verse 59

इदं राज्यं गृहाणाशु महाराजोपशोभितम् । महामाणिक्यमुक्तादि महाधनसुपूरितम्

આ રાજ્ય તત્કાળ સ્વીકારો—મહારાજને યોગ્ય અને શોભિત; મહામાણિક્ય, મુક્તા વગેરે અપરિમિત ધનથી સુપૂરિત છે।

Verse 60

स्वामिंश्चिरं प्रतीक्षेऽहं हयस्यागमनं प्रति । कामाक्षाकथितं पूर्वं जातं संप्रति तत्तथा

હે સ્વામી, હયાના આગમન માટે હું લાંબા સમયથી રાહ જોઈ રહ્યો છું. કામાક્ષાએ અગાઉ જે કહ્યું હતું, તે હવે બરાબર તેમ જ બની ગયું છે.

Verse 61

विलोकय पुरं मह्यं कृतार्थान्कुरु मानवान् । पावयास्मत्कुलं सर्वं रामानुज महीपते

હે રાજન, મારી નગરીનું દર્શન કરો અને આ માનવોને કૃતાર્થ કરો. હે રામાનુજ, હે ભૂપતિ, અમારા સમગ્ર કુળને પાવન કરો.

Verse 62

इत्युक्त्वारोहयामास कुंजरं चंद्रसुप्रभम् । पुष्कलं च महावीरं तथा स्वयमथारुहत्

આવું કહી તેણે ચન્દ્રસુપ્રભ નામના હાથી પર ચઢાણ કર્યું; મહાવીર પુષ્કલને પણ તેના પર બેસાડીને, પછી તે પોતે પણ ચઢ્યો.

Verse 63

भेरीपणवतूर्याणां वीणादीनां स्वनस्तदा । व्याप्नोति स्म महाराज सुमदेन प्रणोदितः

ત્યારે, હે મહારાજ, સુમદના પ્રેરણાથી ભેરી, પણવ, તૂર્ય, વીણા વગેરે વાદ્યોનો નાદ સર્વત્ર વ્યાપી ગયો.

Verse 64

कन्याः समागत्य महानरेंद्रं । शत्रुघ्नमिंद्रादिकसेवितांघ्रिम् । करिस्थिता मौक्तिकवृंदसंघै । र्वर्धापयामासुरिनप्रयुक्ताः

પછી કન્યાઓ એકત્ર થઈ મહાનરેન્દ્ર શત્રુઘ્ન પાસે આવી—જેનાં ચરણ ઇન્દ્રાદિ દેવો પણ સેવે છે—અને હાથીઓ પર બેસીને, ઇન (પ્રભુ)ની પ્રેરણાથી મોતીના ગોચા-ગોચા ઢગલાં વડે તેમનું વર્ધાપન તથા સન્માન કર્યું.

Verse 65

शनैःशनैः समागत्य पुरीमध्ये जनैर्मुदा । वर्धापितो गृहं प्राप तोरणादिकभूषितम्

તે ધીમે ધીમે નગરના મધ્યમાં આવી પહોંચ્યો. નગરજનો આનંદથી તેને સન્માનપૂર્વક સાથે લઈ ગયા. પછી તે તોરણ વગેરે શુભ શણગારોથી શોભિત પોતાના ગૃહે પહોંચ્યો.

Verse 66

हयरत्नेन संयुक्तस्तथा वीरैः सुशोभितः । राज्ञा पुरस्कृतो राजा शत्रुघ्नः प्राप मंदिरम्

હયરત્નથી યુક્ત અને વીરોથી શોભિત, તેમજ રાજા દ્વારા પૂર્વે સન્માનિત, રાજા શત્રુઘ્ન મહેલમાં પહોંચ્યો.

Verse 67

अर्घादिभिः पूजयित्वा रघुनाथानुजं तदा । सर्वं समर्पयामास रामचंद्राय धीमते

ત્યારે રઘુનાથના અનુજને અર્ઘ્ય વગેરે અર્પણ કરીને પૂજા કરી, સર્વસ્વ ધીમાન રામચંદ્રને પૂર્ણ સમર્પણભાવથી અર્પણ કર્યું.