શિવ in the Rig Veda

હે જરાબોધ, તે વાતને સારી રીતે જાણ; દરેક વિશ માટે, યજ્ઞિય (પૂજનીય) માટે, રુદ્ર માટે દર્શીક—દૃષ્ટિજન્ય સ્તોમને ઘડો.

દૂરદર્શી, અતિ-પ્રજ્ઞાવાન, અતિ-દાતા, મહાબલવાન રુદ્રને અમે કયો વચન કહીએ—જે હૃદયમાં શાંતિ સ્વરૂપ બની જાય?

જેમ અદિતિ અમારા માટે કાર્ય કરે—અમારા પ્રાણબળો અને માનવીય શક્તિઓ માટે કલ્યાણ, અમારી ગાયો/પ્રકાશમય પશુધન માટે કલ્યાણ; તેમ જ અમારા સંતાન માટે પણ રુદ્રનું આરોગ્યદાયક અનુગ્રહ રહે.

જેમ મિત્ર અને વરુણ અમને ઓળખે અને ધારણ કરે તેમ અમારે માટે થાઓ; જેમ રુદ્ર યોગ્ય ચેતનાને જાગૃત કરે તેમ થાઓ; અને જેમ સર્વ દેવશક્તિઓ એકસૂર થઈ સંમતિ આપે અને અંદરથી સહકાર કરે તેમ થાઓ.

ગાથાપતિ, મેધાપતિ—જીવનરસના શીતળ પ્રવાહરૂપ ઔષધ ધરાવનાર વૈદ્ય રુદ્ર પાસેથી અમે શાંતિ અને કલ્યાણ લાવતું તે શુભ અનુગ્રહ (સુમ્ન) માગીએ છીએ.

તે દ્યૌમાંથી જન્મ્યા છે—ઋષ્વ, ઉક્ષ સમાન પ્રબળ; રુદ્રના યુવાન વીર, અસુર-બળના સ્વામી, નિર્દોષ. પાવક અને શુચિ, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી; ઘન સત્વવાળા, બિંદુ સમાન ઝળહળતા, ભયંકર રૂપવાળા.

આ વિચાર-અર્પણો અમે રુદ્રને અર્પીએ છીએ—શક્તિશાળી, કપર્દિન (જટાધારી), ક્ષયદ્વીર (વીર્યવાન પુરુષોથી સમૃદ્ધ નિવાસના સ્વામી)ને—જેથી શાંતિ દ્વિપદ અને ચતુષ્પદ માટે સ્થિર થાય; અને આ વસાહતમાં સર્વ પોષણ પૂર્ણ રહે, નિરામય રહે.

હે રુદ્ર, અમારે પર કૃપા કર; અને અમારે માટે આનંદ-કલ્યાણ રચ. વીરોથી સમૃદ્ધ નિવાસના સ્વામી તને અમે નમસ્કારપૂર્વક સેવા અર્પીએ છીએ. જે શાંતિ અને સુખ-સમૃદ્ધિ અમારા પિતા મનુએ યજ્ઞ દ્વારા ઇચ્છી હતી—હે રુદ્ર, તારી પ્રણીતિઓ (માર્ગદર્શન)માં અમે તે…

હે રુદ્ર, મીઢ્વ (ઉદાર દાતા), દેવયજ્ઞ દ્વારા અમે તારી સુમતિ પ્રાપ્ત કરીએ—વીરોથી સમૃદ્ધ નિવાસના સ્વામી! તારી કૃપા ઇચ્છતા અમે, અમારા કુળોમાં નિશ્ચયે આવ; અરીષ્ટવીર (અક્ષત વીરબળ) રહીને, અમે હવિષ સાથે તને આહ્વાન કરીએ છીએ.

અમે સહાય માટે રુદ્રને—તેજસ્વી, યજ્ઞસાધક, વઙ્કુ (અંતર્મુખ-વળાંકવાળો) કવિને—અંતરમાંથી આહ્વાન કરીએ છીએ. અમારાથી દૂર રહે તેની દૈવી હેળા (ક્રોધ) ફેંકાઈ જાય; અમે તો તેની સુમતિ—તેની પ્રકાશમય શુભેચ્છા—જ પસંદ કરીએ છીએ અને ગ્રહણ કરીએ છીએ.

નમસ્કારપૂર્વક અમે આહ્વાન કરીએ છીએ તે તેજોમય રૂપને—દિવ્ય રુદ્રને, અરુંષ (લાલછાંય) વરાહને, કપર્દિન (જટાધારી) ને—જે પોતાના હાથમાં શ્રેષ્ઠ ઔષધિઓ ધારણ કરે છે; તે અમને શર્મ (આશ્રય), વર્મ (કવચ) અને રક્ષાકવચરૂપ છર્દિ (આવરણ) અર્પે.

આ વચન મરુતોના પિતાને કહેવામાં આવે છે—મીઠાશથી પણ વધુ મીઠું—રુદ્ર માટે વર્ધન (બળવર્ધક) છે. હે અમૃત (અમર) દેવ, અમને પણ મર્ત્યોને પ્રાપ્ત થતું પોષણ આપ; અમારા ત્મન (આત્મ-સ્વ) પર, અમારા ટોક (સંતાન) પર, અને અમારા તનય (વંશ-પ્રવાહ) પર કૃપા કર.

અમારી મહાન શક્તિને ન ઘાત કર, ન અમારી નાની શરૂઆતને; જે વધે છે તેને ન આઘાત કર, અને જે વધીને સ્થિર થયું છે તેને પણ ન. અમારા પિતાને ન માર, ન અમારી માતાને; હે રુદ્ર, અમારી પ્રિય તનુઓ (દેહો) ને ઇજા ન કર.

અમારા ટોકા (નાનકડા બાળક)માં, અમારા તનય (સંતાન)માં અમને હાનિ ન કરશો; અમારા આયુ (જીવન-શ્વાસ/જીવનબળ)માં પણ નહિ. અમારી ગોષુ (ગાયો/પ્રકાશ-કિરણો)માં અને અમારા અશ્વેષુ (અશ્વો/ઝડપશીલ શક્તિઓ)માં પણ અમને ઇજા ન કરશો. હે રુદ્ર, ક્રોધિત થતાં પણ અમારા…

અમે, રક્ષણ ઇચ્છનારાઓ, તેને નમસ્કાર ઉચ્ચાર્યો છે; મરુતવંત રુદ્ર અમારી હાક સાંભળે. તે (સ્તુતિ)ને અમારા માટે મિત્ર અને વરુણ મહિમાવંત કરે; અને અદિતિ, સિંધુ, પૃથ્વી તથા દ્યૌ (આકાશ) પણ એ જ રીતે તેને ધારણ કરે.

હે રઘુમન્યુ (ઝડપી ઉત્સાહવાળા) વઃ, રક્ષિત પાન્ત અર્પણ અને પિષાયેલો આનંદરસ (અંધઃ/સોમ) આગળ લાવો; કૃપાળુ ઉપચારક રુદ્રને યજ્ઞ અર્પો. દિવ્ય તેજસ્વી શક્તિના મહાન સ્વામીનું તેના વીર મરુતો સાથે સ્તવન કરો—જે બે લોક (રોદસી) વચ્ચે બાણતૂણ સમ, શક્તિઓથી…

કારણ કે તું ખરેખર દસ્મ (અદ્ભુત) છે: તું વૃષણ (વૃષ-બળ)ને પ્રેરિત કરે છે; અને કોઈ નબળા મર્ત્યની ત્વચા સુધીને પણ પુષ્ટ કરે છે. હે શૂર! તું મર્ત્યને ચારે તરફથી આવરી લે છે, મર્ત્યને ઢાંકી રાખે છે. હે ઇન્દ્ર! આ હું તારા માટે કહું છું—અને દિવે…

હે અગ્નિ, તું રુદ્ર છે—મહાન દિવ્ય આકાશનો અસુર, પ્રભુ. તું મારુત શર્ધ (મરુતોના દળ) પર અધિકાર રાખે છે, વૃદ્ધિમાં બળવાન. તું અરુણ (રક્તિમ) પવનોથી ચાલે છે, શંગય—શાંતિ/કલ્યાણ લાવનાર. તું પૂષા છે; વિધાત (કર્મ ગોઠવનાર યજમાન)ને તું પોતાના આત્મબળથી…

હે મરુતોના પિતા, તારો સુમ્ન (કૃપા) અમારે સુધી આવે; સૂર્યના દર્શનથી અમને દૂર ન હાંકો. અમામાં વીરબળ સમૃદ્ધ થાય; હે રુદ્ર, પ્રજાઓ સાથે અમે આગળ જન્મીએ—અમારી સાચી વૃદ્ધિ થાય.

હે રુદ્ર, તારા પોતાના દાનરૂપ અતિ શાંતિકારક ભેષજો દ્વારા હું સો હિમ (વર્ષો) સુધી જીવું. અમાથી દ્વેષને દૂર હંકાળી દે; દુઃખ-ક્લેશને દૂર હંકાળી દે; અને સર્વ દિશાઓથી ઘાત કરતી સરકતી વ્યાધિઓને પણ વિખેરી નાંખ.