Rig Veda 2.1.6: Mandala 2, Sukta 1, Mantra 6

Sukta 2.1

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Agni (as Rudra, Marut-lord, Pūṣan)

Chandas: Gāyatrī

Samhita Patha (Devanagari)

त्वमग्ने रुद्रो असुरो महो दिवस्त्वं शर्धो मारुतं पृक्ष ईशिषे । त्वं वातैररुणैर्यासि शंगयस्त्वं पूषा विधतः पासि नु त्मना ॥

Transliteration

tvám agne rudró ásuro mahó divás tváṃ śárdho mārutáṃ pṛkṣá īśiṣe | tváṃ vātáir aruṇáir yāsi śaṃgayás tváṃ pūṣā́ vidhatáḥ pāsi nú tmanā́ ||

Translation

હે અગ્નિ, તું રુદ્ર છે—મહાન દિવ્ય આકાશનો અસુર, પ્રભુ. તું મારુત શર્ધ (મરુતોના દળ) પર અધિકાર રાખે છે, વૃદ્ધિમાં બળવાન. તું અરુણ (રક્તિમ) પવનોથી ચાલે છે, શંગય—શાંતિ/કલ્યાણ લાવનાર. તું પૂષા છે; વિધાત (કર્મ ગોઠવનાર યજમાન)ને તું પોતાના આત્મબળથી રક્ષે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: thou (you)
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• रुद्रः: Rudra
• रुद्रः: कर्तृ-समानााधिकरण (त्वम्) / विधेय-नाम
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)

• असुरः: Asura (lordly one)
• असुरः: कर्तृ-समानााधिकरण (त्वम्) / विधेय-नाम
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक)

• महः: of the great
• महः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• दिवः: of heaven/sky
• दिवः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)

• त्वम्: thou
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शर्धः: host, troop
• शर्धः: कर्म/विधेय-नाम (त्वम् … शर्धः)
• Type: Noun
• Root: शर्धस् (प्रातिपदिक)

• मारुतम्: Marut-like / of the Maruts
• मारुतम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: मारुत (प्रातिपदिक)

• पृक्षः: the strong/robust one (epithet)
• पृक्षः: कर्तृ-समानााधिकरण (त्वम्) / विधेय-नाम
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: पृक्ष (प्रातिपदिक)

• ईशिषे: thou rulest, hast power
• ईशिषे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ईश् (धातु)

• त्वम्: thou
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• वातैः: with winds
• वातैः: करण
• Type: Noun
• Root: वात (प्रातिपदिक)

• अरुणैः: ruddy, tawny
• अरुणैः: विशेषण (करण)
• Type: Adjective
• Root: अरुण (प्रातिपदिक)

• यासि: thou goest, movest
• यासि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: या (धातु)

• शंगयः: bringer of welfare/auspiciousness
• शंगयः: कर्तृ-समानााधिकरण (त्वम्) / विधेय-नाम
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: शंगय (प्रातिपदिक)

• त्वम्: thou
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• पूषा: Pūṣan
• पूषा: कर्तृ-समानााधिकरण (त्वम्) / विधेय-नाम
• Type: Noun
• Root: पूषन् (प्रातिपदिक)

• विधतः: of the worshipper/ritual-performer
• विधतः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: विधत् (प्रातिपदिक; ‘विधत्’ = worshipper/ordainer)

• पासि: thou protectest
• पासि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)

• नु: now, indeed
• नु: —
• Type: Indeclinable
• Root: नु (निपात)

• त्मना: by thyself, in thine own person
• त्मना: करण/प्रकार (by oneself)
• Type: Noun (instrumental of manner)
• Root: त्मन् (प्रातिपदिक; ‘self, person’)