દેવી in the Padma Purana

શાલિગ્રામમાં તે ‘મહાદેવી’; શિવલિંગમાં ‘જલપ્રિયા’. માયાપુરીમાં તે ‘કુમારી’ છે, અને સંતાનપ્રાપ્તિમાં તે જ ‘લલિતા’ કહેવાય છે.

હે વરાનને! પુણ્ય નગરોમાં અને આશ્રમોમાં પણ, હે મહાદેવી, તારો વાસ છે; તેમજ વનો અને ઉપવનોમાં પણ છે.

ત્યાં જ બુદ્ધિમાન પુરુષ બ્રહ્મા, શિવ અને વિષ્ણુને સ્થાપિત કરે. તેમજ વિનાયકને વિન્યસ્ત કરીને કમલા અને અંબિકાને પણ સ્થાપિત કરે.

રુદ્રે તે દેવીને કહ્યું— “તને કયું કાર્ય કહેવું છે? હે મહામાયા દેવી, તારા મનમાં જે છે તે કહો.”

“જગદ્વંદ્યા, જગન્માતા” કહી સ્પર્શ કરીને તેણે વંદન કર્યું. પછી તે દેવીએ પોતાના પાદ પાછા ખેંચી પોતાના હાથથી હરિના હાથ પકડી લીધા.

કુંડવાપીમાં તેઓ ‘શુભાંગ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; સારણ્યામાં ‘તક્ષક’। અક્ષોટે ‘પાપહા’ અને અંબિકામાં ‘સુદર્શન’ તરીકે પૂજાય છે.

ત્યારે માયાએ મહામાયાનું સર્જન કર્યું; અને મૌર્વથી ઉત્પન્ન અગ્નિ વડે તે તામસી શક્તિને દહન કરી, યુગાંતમાં તેજસ્વી જ્વાળાની જનનીને પ્રગટ કરી।

હે ભગવતી! સ્થિર ભક્તજનોની આશ્રયા, હું તારા ચરણાશ્રયે આવ્યો છું. અહીં મારી સર્વ ઇન્દ્રિયો તારી દિવ્ય લીલાના પ્રાકટ્યોને સાંભળવા અને પ્રત્યક્ષ અનુભવવા માં જ લાગેલી રહે—એવો વર આપ।

મારા વરથી તારો શિશ્ન મેષના અંડ સમાન થશે. એમ કહી જગન્માતા ત્યાંજ અંતર્ધાન થઈ ગઈ।

હે મહાદેવી, હે ભાગીરથી! અમૃતથી મને પવિત્ર કર। જે આ ત્રણ ઉત્તમ શ્લોકોનું જપ કરતાં જાહ્નવી (ગંગા) જળમાં સ્નાન કરે, તે શુદ્ધ થાય છે।

તે પત્ર પર મહાદેવીએ માર્કંડેયને સ્થાપિત કર્યો. કેશવ સુતા હોય તોય, અહીં તને કોઈ ભય નથી।

પુરાણોમાં તેણીને ‘મહામાયા’ કહેવામાં આવે છે—જે જગતને મોહમાં નાખે છે. એમ કહી દેવી ચાલી ગઈ અને પીપળ (અશ્વત્થ) વૃક્ષ પાસે અંતર્ધાન થઈ ગઈ.

તે મહાદેવી તીર્થમાતા છે, પાપરાશિનો નાશ કરનારી. તેના બંને કાંઠાઓની વચ્ચે જ્યાં ક્યાંય મનુષ્ય વસે, ત્યાં તે સુખી રહે છે.

શ્રીમહાદેવ બોલ્યા—હે મહાદેવી! એમ જ થાઓ. દેવોથી ભરેલું નંદન વન, પવિત્ર અને સિદ્ધો તથા દ્વિજોથી સેવિત, હું તને બતાવીશ.

પછી મહામાયા સ્વરૂપિણી નિદ્રા તેના અંગોમાં પ્રવેશે છે; તે હૃદયમાં, કંઠમાં, મુખમાં અને નાસિકાગ્રે સ્થિર થાય છે.

કામબાણોથી પીડિત તે દુષ્ટ દાનવ, અગાઉ જોઈેલી વિષ્ણુની મહામાયાને ફરી ફરી સ્મરવા લાગ્યો।

ત્યાં વિઘ્નેશનું પૂજન કરવું, તેમજ દેવોની અધિષ્ઠાત્રી શારદા સુરેશ્વરીનું પણ; અને જાતવેદા, મહામાયા, ચંડિકા તથા તે ક્ષેત્રના નાયક (ક્ષેત્રપાલ)નું પણ પૂજન કરવું જોઈએ.

તેણીની પત્ની મહાદેવી હતી; નામથી તે ‘અનૌપમ્યા’ (અતુલ્ય) તરીકે પ્રસિદ્ધ હતી.

દેવે કહ્યું—“હે મહાદેવી, તું સમજી શકતી નથી; આ ક્રોધના વેગથી થયું છે. હું તને યથાર્થ સત્ય બતાવીશ અને તને પ્રિય હોય તે પણ કરીશ.”

ત્યાં, હે મહાદેવી, મહાત્માઓ ભક્તિપૂર્વક મારા વ્રતનું આચરણ કરીને અને પરમ નિયમમાં સ્થિર રહી નિવાસ કરે છે।