Adhyaya 21

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पो नाम विंशतितमो ऽध्यायः // २०// समाप्तश्चायं श्राद्धकल्पः / वसिष्ठ उवाच इत्थं प्रवर्त्तमानस्य जमदग्नेर्महात्मनः / वर्षाणि कतिचिद्राजन्व्यतीयुरमितौजसः

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના મધ્યભાગના તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદમાં વાયુપ્રોક્ત ‘શ્રાદ્ધકલ્પ’ નામનો વિંશતિતમ અધ્યાય સમાપ્ત થયો। વસિષ્ઠ બોલ્યા—હે રાજન, આ રીતે પ્રવર્તમાન અમિત તેજવાળા મહાત્મા જમદગ્નિના કેટલાંક વર્ષો વીતી ગયા।

Verse 2

रामो ऽपि नृपशार्दूल सर्वधर्मभृतां वरः / वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः

હે નૃપશાર્દૂલ, રામ પણ સર્વ ધર્મધારકોમાં શ્રેષ્ઠ હતા; તેઓ વેદ-વેદાંગના તત્ત્વજ્ઞ અને સર્વ શાસ્ત્રોમાં વિશારદ હતા।

Verse 3

पित्रोश्चकार शुश्रूषां विनीतात्मा महामतिः / प्रीतिं च निजचेष्टाभिरन्वहं पर्यवर्त्तयत्

વિનયી મહામતિએ માતા-પિતાની શুশ્રૂષા કરી અને પોતાની સદ્ક્રિયાઓથી દરરોજ તેમની પ્રીતિ વધારી।

Verse 4

इत्थं प्रवर्त्तमानस्य वर्षाणि कतिचिन्नृप / पित्रोः शुश्रूषयानैषीद्रामो मतिमतां वरः

હે નૃપ! આ રીતે વર્તતા કેટલાંક વર્ષો વીતી ગયા; બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ રામે માતા-પિતાની શুশ્રૂષામાં જ સમય વિતાવ્યો।

Verse 5

स कदाचिन्महातेजाः पितामह गुहं प्रति / गन्तुं व्यवसितो राजन्दैवेन च नियोजितः

હે રાજન! તે મહાતેજસ્વી ક્યારેક પિતામહની ગુફા તરફ જવા નિશ્ચયી થયો; અને દૈવે પણ તેને એ કાર્યે નિયોજિત કર્યો।

Verse 6

निपीड्य शिरसा पित्रोश्चरणौ भृगुपुङ्गवः / उवाच प्राञ्जलिर्भूतवा सप्रश्रयमिदं वचः

ભૃગુવંશના શ્રેષ્ઠે પિતાના ચરણોને મસ્તકથી સ્પર્શ કરી, હાથ જોડીને, વિનયપૂર્વક આ વચન કહ્યું।

Verse 7

कञ्चिदर्थमहं तात मातरं त्वां च साम्प्रतम् / विज्ञापयितुमिच्छामि मम तच्छ्रोतुमर्हथः

હે તાત! હું હાલમાં માતાને અને તમને એક વાત નિવેદિત કરવા ઇચ્છું છું; કૃપા કરીને તે સાંભળવા યોગ્ય માનો।

Verse 8

पितामहमहं द्रष्टुमुत्कण्ठितमनाश्चिरम् / तस्मात्तत्पार्श्वमधुना गमिष्ये वामनुज्ञया

હું લાંબા સમયથી પિતામહને દર્શવા ઉત્કંઠિત હતો; તેથી હવે વામનના અનુમતિથી તેમના સાન્નિધ્યે જઈશ.

Verse 9

आहूतश्चासकृत्तात सोत्कण्ठं प्रीयमाणया / पितामह्या बहुमुखैरिच्छन्त्या मम दर्शनम्

હે તાત, પિતામહી આનંદિત થઈ મારી દર્શન ઇચ્છતી, ઉત્કંઠાથી મને અનેક વાર બોલાવી છે.

Verse 10

पितॄन्पितामहस्यापि प्रियमेव प्रदर्शनम् / सदीयं तेन तत्पार्श्वं गन्तुं मामनुजानत

પિતૃઓને અને પિતામહને પણ મારું દર્શન પ્રિય છે; તેથી તેમણે મને તેમના સાન્નિધ્યે જવાની અનુમતિ આપી.

Verse 11

वसिष्ठ उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा संभ्रान्तं समुदीरितम् / हर्षेण महता युक्तौ साश्रुनेत्रौ बभूवतुः

વસિષ્ઠ બોલ્યા—તેના ઉતાવળભર્યા વચન સાંભળી, તે બંને મહાન હર્ષથી યુક્ત થયા અને તેમની આંખોમાં આંસુ ભરાયા.

Verse 12

तमालिङ्ग्य महाभागं मूर्ध्न्युपाघ्राय सादरम् / अभिनन्द्याशिषा तात ह्युभौ ताविदमाहतुः

તે મહાભાગને આલિંગન કરીને, આદરથી તેના મસ્તકને સુઘીને, આશીર્વાદ સાથે અભિનંદન કરી, હે તાત, તે બંનેએ આ કહ્યું.

Verse 13

पितामहगृहं तात प्रयाहि त्वं यथासुखम् / पितामहपितामह्योः प्रीतये दर्शनाय च

હે તાત, તું સુખપૂર્વક પિતામહના ગૃહે જા; પિતામહ અને પ્રપિતામહના દર્શન તથા પ્રીતિ માટે.

Verse 14

तत्र गत्वा यथान्यायं तं शुश्रूषा परायणः / कञ्चित्कालं तयोर्वत्स प्रीतये वस तद्गृहे

ત્યાં જઈ યથાન્યાય તેમની સેવા પરાયણ રહેજે; હે વત્સ, તેમની પ્રીતિ માટે થોડો સમય તે ગૃહે વસજે.

Verse 15

स्थित्वा नातिचिरं कालं तयोर्भूयो ऽप्यनुशय / अत्रागच्छ महाभाग क्षेमेणास्मद्दिदृक्षया

તેમની પાસે બહુ લાંબો સમય ન રહી ફરી પાછો આવજે; હે મહાભાગ, અમને તને જોવા ઇચ્છા છે, તેથી ક્ષેમથી અહીં આવજે.

Verse 16

क्षणार्द्धमपि शक्ताः स्थो न विना पुत्रदर्शनम् / तस्मात्पितामह गृहे न चिरात्स्थातुमर्हसि

પુત્રના દર્શન વિના અમે અર્ધ ક્ષણ પણ રહી શકતા નથી; તેથી પિતામહના ગૃહે લાંબો સમય રહેવું તને યોગ્ય નથી.

Verse 17

तदाज्ञयाथ वा पुत्र प्रपितामहसन्निधिम् / गतो ऽपि शीघ्रमागच्छ क्रमेण तदनुज्ञया

તેમની આજ્ઞાથી, હે પુત્ર, પ્રપિતામહના સાન્નિધ્યમાં પણ જા; પરંતુ ક્રમે તેમની અનુજ્ઞા લઈને શીઘ્ર પાછો આવજે.

Verse 18

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तौ परिक्रम्य प्रणम्य च महामतिः / पितरावप्यनुज्ञाप्य पितामहगृहं ततः

વસિષ્ઠે કહ્યું—એવું સાંભળીને તે મહામતિ તેમની પરિક્રમા કરીને પ્રણામ કર્યો; માતા-પિતાની પણ અનુમતિ લઈને પછી પિતામહના ગૃહે ગયો।

Verse 19

स गत्वा भृगुवर्यस्य ऋचीकस्य महात्मनः / प्रविवेशाश्रमं रामो मुनिशिष्योपशोभितम्

પછી રામ ભૃગુવંશના શ્રેષ્ઠ મહાત્મા ઋચીક પાસે જઈ, મુનિના શિષ્યોથી શોભિત આશ્રમમાં પ્રવેશ્યો।

Verse 20

स्वाध्यायघोषैर्विपुलैः सर्वतः प्रतिनादितम् / प्रशान्तवैर सत्त्वाढ्यं सर्वसत्त्वमनोहरम्

આ આશ્રમ સર્વત્ર પ્રચુર સ્વાધ્યાયઘોષોથી ગુંજતો હતો; વૈર શાંત, સત્ત્વથી સમૃદ્ધ અને સર્વ પ્રાણીઓને મનોહર હતો।

Verse 21

स प्रविश्यश्रमं रम्यमृचीकं स्थितमासने / ददर्श रामो राजेन्द्र स पितामहमग्रतः

હે રાજેન્દ્ર! તે રમ્ય આશ્રમમાં પ્રવેશ કરીને આસન પર બેઠેલા ઋચીકને જોયો; અને તેમના સમક્ષ પોતાના પિતામહને પણ હાજર જોયો।

Verse 22

जाज्वल्यमानं तपसा धिष्ण्यस्थमिव पावकम् / उपासितं सत्यवत्या यथा दक्षिणायऽध्वरम्

તપસ્યાથી તેઓ પ્રજ્વલિત હતા, જાણે વેદી પર સ્થિત અગ્નિ; સત્યવતી તેમની એવી ઉપાસના કરતી હતી જેમ યજ્ઞમાં દક્ષિણાનું સન્માન થાય છે।

Verse 23

स्वसमीपमुपायान्तं राममालोक्य तौ नृप / सुचिरं तं विमर्शेतां समाज्ञापूर्वदर्शनौ

પોતાની નજીક આવતાં રામને જોઈ, અગાઉ માત્ર આજ્ઞાથી જ દર્શન કરેલા તે બે રાજપુરુષોએ લાંબા સમય સુધી તેને નિહાળી મનમાં વિચાર કર્યો।

Verse 24

को ऽयमेष तपोराशिः सर्वलत्रणपूजितः / बालो ऽयं बलवान्भातिगांभीर्यात्प्रश्रयेण च

આ કોણ છે—તપનો પુંજ, સર્વ લક્ષણોથી પૂજ્ય? આ તો બાળક છે છતાં બળવાન દેખાય છે; તેની ગંભીરતા અને વિનય પણ અદભુત છે।

Verse 25

एवं तयोश्चिन्तयतोः सहर्षं हृदि कौतुकात् / आससाद शनै रामः समीपे विनयान्वितः

તે બંને હર્ષ અને હૃદયના કૌતુકથી આમ વિચારતા હતા, એટલામાં વિનયથી યુક્ત રામ ધીમે ધીમે તેમની નજીક આવી પહોંચ્યો।

Verse 26

स्वनामगोत्रे मतिमानुक्त्वा पित्रोर्मुदान्वितः / संस्पृशंश्चरणौ मूर्ध्ना हस्ताभ्यां चाभ्यवादयत्

બુદ્ધિમાન રામે આનંદપૂર્વક માતા-પિતાને પોતાનું નામ અને ગોત્ર કહ્યું; પછી મસ્તકથી તેમના ચરણ સ્પર્શ કરીને, બંને હાથ જોડીને અભિવાદન કર્યું।

Verse 27

ततस्तौ प्रीतमनसौ समुथाप्य च सत्तमम् / आशीर्भिरभिनन्देतां पृथक् पृथगुभावपि

પછી પ્રસન્ન મનવાળા તે બંનેએ તે શ્રેષ્ઠ પુરુષને ઊભો કરાવી, બંનેએ અલગ અલગ આશીર્વચનો વડે તેનું અભિનંદન કર્યું।

Verse 28

तमाश्लिष्याङ्कमारोप्य हर्णाश्रुप्लुतलोचनौ / वीक्षन्तौ तन्मुखांभोजं परं हर्षमवापतुः

તેણેને આલિંગન કરીને ગોદમાં બેસાડ્યા; હર્ષાશ્રુથી ભીંજાયેલી આંખોથી બંનેએ તેના મુખકમળને નિહાળી પરમ આનંદ મેળવ્યો.

Verse 29

ततः सुखोपविष्टं तमात्मवंशसमुद्वहम् / अनामयमपृच्छेतां तावुभौ दंपती तदा

પછી સુખથી બેઠેલા પોતાના વંશના ઉદ્ધારકને, તે સમયે તે બંને દંપતીએ તેની કુશળતા પૂછીછી.

Verse 30

पितरौ ते कुशलिनो वत्स किंभ्रातरस्तथा / अनायासेन ते वृत्तिर्वर्तते चाथ कर्हिचित्

વત્સ, તારા માતા-પિતા કુશળ છે ને? અને તારા ભાઈઓ પણ? તેમજ તારી જીવિકા કષ્ટ વિના ચાલે છે કે કેમ?

Verse 31

समस्ताभ्यां ततो राजन्नाचचक्षे यथोदितः / तथा स्वानुगतं पित्रोर्भ्रातॄणां चैव चेष्टितम्

પછી, હે રાજન, તેણે તે બંનેને જેમ બન્યું તેમ બધું કહી સંભળાવ્યું; તેમજ માતા-પિતા અને ભાઈઓનું વર્તન પણ જેમ હતું તેમ વર્ણવ્યું.

Verse 32

एवं तयोर्महाराज सत्प्रीतिजनितैगुणैः / प्रीयमाणो ऽवसद्रामः पितुः पित्रोर्न्निवेशने

હે મહારાજ, આ રીતે તેમની સચ્ચી પ્રીતિથી ઉત્પન્ન ગુણોથી પ્રસન્ન થઈ રામ પિતા અને પિતામહના નિવાસમાં વસવા લાગ્યો.

Verse 33

स तस्मिन्सर्वभूतानां मनोनयननन्दनः / उवास कतिचिन्मासांस्तच्छुश्रूषापरायणः

તે સર્વ પ્રાણીઓના મન અને નેત્રોને આનંદ આપનાર; કેટલાંક મહિના ત્યાં જ રહ્યો અને તેમની સેવા કરવામાં પરાયણ રહ્યો।

Verse 34

अथानुज्ञाप्य तौ राजन्भृगुवर्यो महामनाः / पितामहगुरोर्गन्तुमियेषाश्रयमाश्रमम्

પછી, હે રાજન, તે બંનેની અનુમતિ લઈને મહામન ભૃગુશ્રેષ્ઠ પિતામહ-ગુરુના આશ્રયરૂપ આશ્રમમાં જવા ઇચ્છ્યા।

Verse 35

स ताभ्यां प्रीतियुक्ताभ्यामाशीर्भिरभिनन्दितः / यथा चाभ्यां प्रदिष्टेन यया वौर्वाश्रमं प्रति

તે બંનેના પ્રેમભર્યા આશીર્વાદોથી અભિનંદિત થઈ, તેમણે બતાવેલા માર્ગે વૌર્વ-આશ્રમ તરફ ગયો।

Verse 36

तं नमस्कृत्य विधिवच्च्यवनं च महातपाः / सप्रहर्षं तदाज्ञातः प्रययावाश्रमं भृगोः

મહાતપસ્વીએ વિધિપૂર્વક તેમને તથા ચ્યવનને નમસ્કાર કર્યો; તેમની આજ્ઞા મળતાં હર્ષથી ભૃગુના આશ્રમ તરફ પ્રયાણ કર્યું।

Verse 37

स गत्वामुनिमुख्यस्य भृगोराश्रममण्डलम् / ददर्श शान्तचेतोभिर्मुनिभिः सर्वतो वृतम्

તે મુનિમુખ્ય ભૃગુના આશ્રમ-પરિસરમાં ગયો અને તેને શાંતચિત્ત મુનિઓથી સર્વત્ર ઘેરાયેલું જોયું।

Verse 38

सुस्निग्धशीतलच्छायैः सर्वर्तुकगुणान्वितैः / तरुभिः संवृतं प्रीतः फलपुष्पोत्तरान्वितैः

મૃદુ અને શીતળ છાયા આપનાર, સર્વ ઋતુના ગુણોથી યુક્ત, ફળ-ફૂલથી સમૃદ્ધ વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું તે વન અત્યંત પ્રીતિકર હતું।

Verse 39

नानाखगकुलारावैर्मनःश्रोत्रसुखावहैः / ब्रह्मघोषैश्च विविधैः सर्वतः प्रतिनादितम्

મન અને કાનને સુખ આપતા વિવિધ પક્ષી-સમૂહોના કલરવથી તથા નાનાવિધ બ્રહ્મઘોષોથી તે સ્થાન સર્વત્ર ગુંજતું હતું।

Verse 40

समन्त्राहुतिहोमोत्थधूमगन्धेन सर्वतः / निरस्तनिखिलाघौघं वनान्तरविसर्पिणा

મંત્રસહિત આહુતિ આપીને કરાયેલા હોમમાંથી ઊઠેલા ધૂમની સુગંધ સર્વત્ર ફેલાઈ, વનાંતરમાં પ્રસરીને સર્વ પાપસમૂહોને દૂર કરતી હતી।

Verse 41

समित्कुशाहरैर्दण्डमेखलाजिनमण्डितैः / अभितः शोभितं राजन्रम्यैर्मुनिकुमारकैः

હે રાજન! સમિધા અને કુશ ધારણ કરનાર, દંડ-મેખલા અને અજિનથી અલંકૃત રમ્ય મુનિકુમારો દ્વારા તે વન સર્વત્ર શોભિત હતું।

Verse 42

प्रसूनजलसंपूर्मपात्रहस्ताभिरन्तरा / शोभितं मुनिकल्याभिश्चरन्तीभिरितस्ततः

ફૂલ અને જળથી ભરેલા પાત્રો હાથમાં લઈને મુનિકન્યાઓ અહીં-ત્યાં ફરતી હતી; તેમના કારણે તે સ્થાન અંદરથી પણ શોભિત હતું।

Verse 43

सपोतहरिणीयूथैर्विस्रंभादविशङ्किभिः / उटजाङ्गणपर्यन्ततरुच्छायास्वधिष्ठितम्

બચ્ચાંসহ હરિણીના નિર્ભય, વિશ્વાસભર્યા ઝુંડોથી, ઝૂંપડીના આંગણાં સુધી વિસ્તરેલી વૃક્ષછાયાઓમાં તે સ્થાન શોભિત હતું।

Verse 44

रोमन्थतः परामृष्टियूथ साक्षिकमुत्प्रदैः / प्रारब्धताण्डवं केकीमयूरैर्मधुरस्वरैः

જાબર ચાવતા ઝુંડ, સ્નેહભર્યા સ્પર્શના સાક્ષી બની, અને મધુર સ્વરવાળા કેકી મોરોના આરંભેલા તાંડવથી આશ્રમ મનોહર બન્યો।

Verse 45

प्रविकीर्णकणोद्देशं मृगशब्दैः समीपगैः / अनालीढातपच्छायाशुष्यन्नीवारराशिभिः

નજીકના મૃગોના શબ્દોથી ગુંજતું, છૂટા પડેલા ધાન્યકણોથી ભરેલું તે પ્રદેશ, અને ધુપછાંયાથી અસ્પર્શિત રીતે સૂકાતા નીવારના ઢગલાંથી યુક્ત હતું।

Verse 46

हूयमानानलं काले पूज्यमानातिथिव्रजम् / अभ्यस्यमानच्छन्दौघं चिन्त्यमानगमोदितम्

સમયે સમયે હોમાગ્નિમાં આહુતિઓ અર્પાતી, અતિથિઓના સમૂહનું પૂજન થતું; છંદોના પ્રવાહનો અભ્યાસ ચાલતો, અને ગમન-આગમન વિષે વિચાર થતો।

Verse 47

पठ्यमानाखिलस्मार्त्तं श्रौतार्थप्रविचारणम् / प्रारब्धपितृदेवेज्यं सर्वभूतमनोहरम्

સમસ્ત સ્માર્ત વિધિઓનું પાઠન થતું, શ્રૌત અર્થનું વિચારમંથન ચાલતું; પિતૃ અને દેવોની પૂજા આરંભાઈ—તે સર્વ પ્રાણીઓને મનોહર લાગતું।

Verse 48

तपस्विजनभूयिष्ठमाकापुरुषसेवितम् / तपोवृद्धिकरं पुण्यं सर्वसत्त्वसुखास्पदम्

તે આશ્રમ તપસ્વીઓથી ભરપૂર, દેવપુરુષો દ્વારા સેવિત; તપ વધારનારું પુણ્યસ્થાન અને સર્વ પ્રાણીઓના સુખનું આશ્રય હતું.

Verse 49

तपोधनानन्दकरं ब्रह्मलोकमिवापरम् / प्रसूनसौरभभ्राम्यन्मधुपारावनादितम्

તે તપોધન મુનિઓને આનંદ આપનારું, જાણે બીજું બ્રહ્મલોક; પુષ્પસૌરભમાં ભમતા મધુકરોના ગુંજનથી ગુંજતું હતું.

Verse 50

सर्वतो वीज्यमानेन विविधेन नभस्वता / एवंविधगुणोपेतं पश्यन्नाश्रममुत्तमम्

ચારે તરફથી વહેતી વિવિધ પવનોથી શીતળ થયેલ, આવા ગુણોથી યુક્ત તે ઉત્તમ આશ્રમને જોઈ (તે આગળ વધ્યો).

Verse 51

प्रविवेश विनीतात्मा सुकृतीवामरालयम् / संप्रविश्यश्रमोपान्तं रामः स्वप्रपितामहम्

વિનયી રામ, જાણે પુણ્યવાન દેવલોકમાં પ્રવેશે તેમ, આશ્રમના પરિસરમાં પોતાના પ્રપિતામહ પાસે પ્રવેશ્યો.

Verse 52

ददर्श परितो राजन्मुनिशिष्यशतावृतम् / व्याख्यानवेदिकामध्ये निविष्टं कुशविष्टरे / सितश्मश्रुजटाकूर्चब्रह्मसूत्रोपशोभितम्

હે રાજન! રામે ચારે તરફ સો શિષ્યોથી ઘેરાયેલા મુનિને જોયા; વ્યાખ્યાનવેદિકાના મધ્યમાં કુશાસન પર બિરાજમાન, શ્વેત દાઢી, જટા, કુશકૂર્ચ અને બ્રહ્મસૂત્રથી શોભિત હતા.

Verse 53

वामेतरोरुमध्यास्त वामजङ्घेन जानुना

તે જમણી જાંઘ પર બેઠો હતો અને ડાબી જાંઘથી ઘૂંટણને ટેકો આપ્યો હતો।

Verse 54

योगपट्टेन संवीतस्वदेहमृषिपुङ्गवम् / व्याख्यानमुद्राविलसत्सव्यपाणितलांबुजम्

યોગપટ્ટથી દેહને બાંધી રાખેલા તે ઋષિશ્રેષ્ઠને જોયો; તેની ડાબી હથેળી વ્યાખ્યાનમુદ્રામાં કમળ સમી શોભતી હતી।

Verse 55

योगपट्टोपरिन्यस्तविभ्राजद्वामपाणिकम् / सम्यगारण्यवाक्यानां सूक्ष्मतत्त्वार्थसंहतिम्

યોગપટ્ટ પર સ્થિત તેજસ્વી ડાબા હાથવાળા તે આરણ્યક વચનોના સૂક્ષ્મ તત્ત્વાર્થ-સંગ્રહને યથાર્થ રીતે સમજાવતો હતો।

Verse 56

विवृत्य मुनिमुख्येभ्यः श्रावयन्तं तपोनिधिम् / पितुः पितामहं द्दष्ट्वा रामस्तस्य महात्मनः

મુનિશ્રેષ્ઠોને અર્થ ઉઘાડી સંભળાવતા તે તપોનિધિ મહાત્માને પિતાના પિતામહ રૂપે જોઈ રામે ઓળખ્યા।

Verse 57

शनैरिवमहाराज समीपं समुपागमत् / तमागतमुपालक्ष्य तत्प्रभावप्रधर्षिताः

હે મહારાજ, રામ ધીમે ધીમે નજીક આવ્યો. તેને આવતો જોઈ ત્યાંના લોકો તેના પ્રભાવથી અભિભૂત થયા।

Verse 58

शङ्कामवापुर्मुनयो दूरादेवाखिला नृप / तावदूभृगुरमेयात्मा तदागमनतोषितः

હે નૃપ! સર્વ મુનિઓ દૂરથી જ શંકામાં પડ્યા; ત્યારે અમેયાત્મા ભૃગુ તેમના આગમનથી પ્રસન્ન થયો.

Verse 59

निवृत्तान्यकथालापस्तं पश्यन्नास पार्थिव / रामो ऽपि तमुपागम्य विनयावनताननः

હે પાર્થિવ! તેણે અન્ય વાતચીત બંધ કરી તેને જોતો રહ્યો; અને રામ પણ વિનયથી નમ્ર મુખે તેની પાસે ગયો.

Verse 60

अवन्दत यथान्ययमुपेन्द्र इव वेधसम् / अभिवाद्य यथान्यायं ख्यातिं च विनयान्वितः

રામે ઉપેન્દ્ર જેમ વેધસને વંદે તેમ ન્યાય મુજબ તેને પ્રણામ કર્યો; વિધિપૂર્વક અભિવાદન કરીને વિનયથી ખ્યાતિ પણ મેળવી।

Verse 61

तांश्च संभावयामास मुनीन्रामोयथावयः / तैश्च सर्वैर्मुदोपेतैराशीर्भिरभिवर्द्धितः

રામે વય મુજબ તે મુનિઓનું સન્માન કર્યું; અને તેઓ બધા આનંદિત થઈ આશીર્વાદોથી તેને વધુ ઉન્નત કર્યો.

Verse 62

उपाविवेश मेधावी भूमौ तेषामनुज्ञया / उपविष्टं ततो राममाशीर्भिरभिनन्दितम्

મેધાવી રામ તેમની અનુમતિથી ભૂમિ પર બેઠો; પછી બેઠેલા રામને આશીર્વાદોથી અભિનંદિત કર્યો।

Verse 63

पप्रच्छकुशलप्रश्नं तमालोक्य भृगुस्तदा / कुशलं खलु ते वत्स पित्रोश्च किमनामयम्

તેને જોઈ ભૃગુએ મંગલપ્રશ્ન કર્યો— “વત્સ, તું કુશળ છે ને? અને માતા-પિતા બંને નિરામય છે કે કેમ?”

Verse 64

भ्रातॄणां चैव भवतःपितुः पित्रोस्तथैव च / किमर्थमागतो ऽत्र त्वमधुनामम सन्निधिम्

“તમારા માતા-પિતા તથા તમારા ભાઈઓ સૌનું કુશળ છે ને? અને આજે તમે અહીં મારી સન્નિધિમાં શા માટે આવ્યા છો?”

Verse 65

केनापि वा त्वमादिष्टः स्वयमेवाथवागतः / ततोरामो यथान्यायं तस्मै सर्वमशेषतः

“કોઈએ તને આદેશ આપીને મોકલ્યો છે કે તું સ્વયં આવ્યો છે?” ત્યારબાદ રામે નિયમસર તેને બધું જ નિઃશેષ કહી સંભળાવ્યું.

Verse 66

कथयामास यत्पृष्टं तदा तेन महात्मना / पितुर्मातुश्च वृत्तान्त भ्रातॄणां च महात्मनाम्

તે મહાત્માએ જે પૂછ્યું હતું, ત્યારે રામે પિતા-માતાનો વર્તાંત અને મહાત્મા ભાઈઓની વાત પણ કહી સંભળાવી.

Verse 67

पितुः प्रित्रोश्चकौशल्य दर्शनं च तयोर्नृप / एतदन्यच्च सकलं भृगोः सप्रश्रयं मुदा

હે નૃપ! પિતા-માતાનું કુશળ, તેમનું દર્શન, અને અન્ય સર્વ વાતો પણ રામે ભૃગુને વિનયપૂર્વક આનંદથી નિવેદન કરી.

Verse 68

न्यवेदयद्यथान्यायमात्मनश्च समीहितम् / श्रुत्वैतदखिलं राजन्रामेण समुदीरितम्

તેણે નિયમ મુજબ પોતાના મનની ઇચ્છા નિવેદી. હે રાજન, રામે ઉચ્ચારેલું આ સર્વ સાંભળી।

Verse 69

तं च दृष्ट्वा विशेषेण भृगुः प्रीतो ऽभ्यनन्दत / एवं तस्य प्रियं कुर्वन्नुत्कृष्टैरात्मकर्मभिः

તેને વિશેષ રીતે જોઈ ભૃગુ પ્રસન્ન થઈ અભિનંદન કર્યો. આ રીતે ઉત્તમ કર્મોથી તેને પ્રિય કાર્ય કરતો રહ્યો.

Verse 70

तत्राश्रमे ऽवसद्रामो दिनानि कतिचिन्नृप / ततः कदाचिदेकान्ते रामं मुनिवरोत्तमः

હે નૃપ, તે આશ્રમમાં રામ થોડા દિવસો રહ્યો. પછી ક્યારેક એકાંતમાં શ્રેષ્ઠ મુનિએ રામને (બુલાવ્યો).

Verse 71

वत्सागच्छेति तं राजन्नुपाह्वयदुपह्वरे / सो ऽभिगम्य तमासीनमभिवाद्य कृताञ्जलिः

હે રાજન, ઉપહ્વરમાં ‘વત્સ, આવ’ કહી તેને બોલાવ્યો. તે નજીક જઈ બેઠેલા મહાત્માને નમસ્કાર કરી હાથ જોડીને ઊભો રહ્યો.

Verse 72

तस्थौ तत्पुरतो रामः सुप्रीतेनान्तरात्मना / आशीर्भिरभिनन्द्याथ भृगुस्तं प्रीत मानसः

રામ અત્યંત પ્રસન્ન અંતરાત્માથી તેના સમક્ષ ઊભો રહ્યો. ત્યારબાદ પ્રીત મનવાળા ભૃગુએ આશીર્વચનો વડે તેને અભિનંદન કર્યું.

Verse 73

प्राह नाधिगताशङ्कं राममालोक्य सादरम् / श्रुणु वत्स वचो मह्य यत्त्वां वक्ष्यामि सांप्रतम्

તેણે આદરપૂર્વક નિઃશંક રામને જોઈ કહ્યું— વત્સ, મારું વચન સાંભળ; જે હું અત્યારે તને કહું છું।

Verse 74

हितार्थं सर्वलोकानां तव चास्माकमेव च / गच्छ पुत्र ममादेशाद्धिमवन्तं महागिरिम्

સર્વ લોકના હિત માટે, તેમજ તારા અને અમારા કલ્યાણ માટે— પુત્ર, મારી આજ્ઞાથી હિમવંત મહાગિરિ પાસે જા।

Verse 75

अधुनैवाश्रमादस्मात्तपसे धृतमानसः / तत्रगत्वा महाभाग कृत्वाश्रमापदं शुभम्

હમણાં જ આ આશ્રમમાંથી તપ માટે મન દૃઢ કરીને નીકળ; મહાભાગ, ત્યાં જઈ શુભ આશ્રમ-નિવાસની વ્યવસ્થા કર।

Verse 76

आराधय महादेवं तपसा नियमेन च / प्रीतिमुत्पाद्य तस्य त्वं भक्त्यानन्यगया चिरात्

તપ અને નિયમથી મહાદેવની આરાધના કર; લાંબા સમય સુધી અનન્ય ભક્તિથી તેમની પ્રસન્નતા ઉપજાવ।

Verse 77

श्रेयो महदवाप्नोषि नात्र कार्या विजारणा / तरसा तव भक्त्या च प्रीतो भवति शङ्करः

તું મહાન શ્રેય પ્રાપ્ત કરશ; અહીં શંકા કરવાની જરૂર નથી. તારી તીવ્ર ભક્તિથી શંકર ઝડપથી પ્રસન્ન થાય છે।

Verse 78

करिष्यति च ते सर्वं मनसा यद्यदिच्छसि / तुष्टे तस्मिञ्जगन्नाथे शङ्करे भक्तवत्सले

ભક્તવત્સલ જગન્નાથ શંકર પ્રસન્ન થાય તો, તું મનમાં જે જે ઇચ્છે તે સર્વ તારા માટે કરી આપશે।

Verse 79

अस्त्रग्राममशेषं त्वं वणु पुत्र यथेप्सितम् / त्वया हितार्थं देवानां करणीयं सुदुष्करम्

હે વણુ-પુત્ર! તું ઇચ્છ્યા મુજબ સર્વ અસ્ત્રસમૂહ ગ્રહણ કર; દેવોના હિત માટે તારે અતિ દુષ્કર કાર્ય કરવું છે।

Verse 80

विद्यते ऽभ्यधिकं कर्म शस्त्रसाध्यमनेकशः / तस्मात्त्वं देवदेवेशं समाराधय शङ्करम्

અनेक રીતે શસ્ત્રોથી સાધ્ય એવા વધુ મહાન કર્મો છે; તેથી તું દેવદેવેશ શંકરની સમ્યક આરાધના કર।

Verse 81

भक्त्या परमया युक्तस्ततो ऽभीष्टमवाप्स्यसि

પરમ ભક્તિથી યુક્ત થઈને, ત્યારે તું ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કરશ।