Shloka 71
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
वत्सागच्छेति तं राजन्नुपाह्वयदुपह्वरे / सो ऽभिगम्य तमासीनमभिवाद्य कृताञ्जलिः
Transliteration
vatsāgaccheti taṃ rājannupāhvayadupahvare / so 'bhigamya tamāsīnamabhivādya kṛtāñjaliḥ
Translation
હે રાજન, ઉપહ્વરમાં ‘વત્સ, આવ’ કહી તેને બોલાવ્યો. તે નજીક જઈ બેઠેલા મહાત્માને નમસ્કાર કરી હાથ જોડીને ઊભો રહ્યો.
Word by Word
वत्सO dear child
वत्स:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), सम्बोधन विभक्ति (vocative), एकवचन (singular)
आगच्छcome
आगच्छ:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootआ + √गम् (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (singular)
इतिthus
इति:
Vākyārtha-sūcaka (वाक्यार्थसूचक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया विभक्ति (accusative/2nd), एकवचन (singular)
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), सम्बोधन विभक्ति (vocative), एकवचन (singular)
उपाह्वयत्called, summoned
उपाह्वयत्:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootउप + आ + √ह्वे/√ह्वा (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
उपह्वरेin a secluded spot/nearby place
उपह्वरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootउपह्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), सप्तमी विभक्ति (locative/7th), एकवचन (singular)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular)
अभिगम्यhaving approached
अभिगम्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootअभि + √गम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यबन्त/क्त्वार्थक अव्यय (gerund): 'having approached'
तम्him
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया विभक्ति (accusative/2nd), एकवचन (singular)
आसीनम्seated
आसीनम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + √आस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त (past participle used adjectivally), पुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया विभक्ति (accusative/2nd), एकवचन (singular); विशेषण of तम्
अभिवाद्यhaving saluted
अभिवाद्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootअभि + √वद् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यबन्त अव्यय (gerund): 'having saluted'
कृताञ्जलिःwith folded hands
कृताञ्जलिः:
Karta (कर्ता/Subject; descriptive)
TypeAdjective
Rootकृत (कृदन्त from √कृ) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (कृतः अञ्जलिः यस्य: 'with hands joined'); पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular)