Shloka 1
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पो नाम विंशतितमो ऽध्यायः // २०// समाप्तश्चायं श्राद्धकल्पः / वसिष्ठ उवाच इत्थं प्रवर्त्तमानस्य जमदग्नेर्महात्मनः / वर्षाणि कतिचिद्राजन्व्यतीयुरमितौजसः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde śrāddhakalpo nāma viṃśatitamo 'dhyāyaḥ // 20// samāptaścāyaṃ śrāddhakalpaḥ / vasiṣṭha uvāca itthaṃ pravarttamānasya jamadagnermahātmanaḥ / varṣāṇi katicidrājanvyatīyuramitaujasaḥ
Translation
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના મધ્યભાગના તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદમાં વાયુપ્રોક્ત ‘શ્રાદ્ધકલ્પ’ નામનો વિંશતિતમ અધ્યાય સમાપ્ત થયો। વસિષ્ઠ બોલ્યા—હે રાજન, આ રીતે પ્રવર્તમાન અમિત તેજવાળા મહાત્મા જમદગ્નિના કેટલાંક વર્ષો વીતી ગયા।
Word by Word
itithus
iti:
Prayojaka-nipāta (निपात/Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्तिसूचक निपात (quotative/closure particle)
śrī-brahmāṇḍein the venerable Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootśrī + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
mahā-purāṇein the great Purāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootmahā + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootvāyu + prokta (कृदन्त-प्रातिपदिक from pra-√vac)
Formतत्पुरुष-समास (वायुनाऽ प्रोक्तम् = spoken by Vāyu); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; mahāpurāṇe इत्यस्य विशेषणम्
madhya-bhāgein the middle section
madhya-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootmadhya + bhāga (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (मध्यस्य भागः); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक-संख्याशब्द)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-सापेक्ष; सप्तमी (7th), एकवचन; upoddhātapāde इत्यस्य विशेषणम्
upoddhāta-pādein the introductory section
upoddhāta-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootupoddhāta + pāda (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (उपोद्धातस्य पादः = introductory quarter/section); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
śrāddha-kalpaḥthe Śrāddha-procedure (chapter/topic)
śrāddha-kalpaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootśrāddha + kalpa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (श्राद्धस्य कल्पः = procedure of śrāddha); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
nāmanamed
nāma:
Prayojaka-nipāta (निपात/Naming marker)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशक निपात (appositive particle: ‘named’)
viṃśatitamaḥtwentieth
viṃśatitamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootviṃśati-tama (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष/तद्धित-प्रत्यय (तम) ‘20th’; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; adhyāyaḥ इत्यस्य विशेषणम्
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
samāptaḥended/finished
samāptaḥ:
Kriyā (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootsam-√āp (धातु) → samāpta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; predicative ("is finished")
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय/Coordination)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक निपात
ayamthis
ayam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; निर्देशार्थ सर्वनाम
śrāddha-kalpaḥŚrāddha-kalpa (topic)
śrāddha-kalpaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootśrāddha + kalpa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
vasiṣṭhaḥVasiṣṭha
vasiṣṭhaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
itthamthus/in this manner
ittham:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Manner)
TypeIndeclinable
Rootittham (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण
pravarttamānasyaof (him) who was proceeding/engaged
pravarttamānasya:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootpra-√vṛt (धातु) → pravarttamāna (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्), पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; jamadagneḥ इत्यस्य विशेषणम्
jamadagneḥof Jamadagni
jamadagneḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootjamadagni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
mahātmanaḥof the great-souled
mahātmanaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootmahā-ātman (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (महान् आत्मा); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; jamadagneḥ इत्यस्य विशेषणम्
varṣāṇiyears
varṣāṇi:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvarṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
katicitsome (a few)
katicit:
Saṅkhyā-viśeṣaṇa (संख्या-विशेषण/Quantifier)
TypeIndeclinable
Rootkati + cit (अव्यय-निपात)
Formसर्वनाम-आधारित अव्यय; ‘some/a few’ (indefinite quantifier)
rājanO king
rājan:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
vyatīyuḥpassed by/elapsed
vyatīyuḥ:
Kriyā (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Rootvi-ati-√i (धातु)
Formलिट् (Perfect) / आर्ष-प्रयोग; प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद
amita-ojasaḥof (him) of immeasurable strength
amita-ojasaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootamita + ojas (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (अमितम् ओजः यस्य = of immeasurable vigor); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; jamadagneḥ (understood) इत्यस्य विशेषणम्