Sukta 7
Rishi: Atharvanic tradition (specific ṛṣi attribution varies by anukramaṇī for AV 9.7; requires edition-specific confirmation).
Devata: Dhātṛ and Savitar (functional deities of stabilization and impulsion).
Chandas: Mixed/irregular (short formulaic pādas; often treated as anustubh-fragment in AV ritual use).
AV 9.7 એક રક્ષાત્મક તથા સમૃદ્ધિ-સાધક સ્તુતિ છે. તેમાં સ્થિરતા આપનાર ધાતૃ અને પ્રેરણા આપનાર સવિતૃની શક્તિઓને ‘સ્થાપિત’ કરીને હાનિ પાછી ફેરવાય છે અને કલ્યાણ ઉપર ઉઠાવવામાં આવે છે. વાયુ, સ્વર્ગલોક વગેરે સર્વવ્યાપી પરિસરમાં વિધિસ્થળને સર્વસમાવેશક રીતે ગોઠવી, દિશા-નિર્દેશ/સ્થાપન સૂત્રો દ્વારા ગો-સંપત્તિ, પ્રાણબળ અને ગૃહલક્ષ્મીને સુરક્ષિત તથા સ્થિર કરવામાં આવે છે. અંતે, આ જાણનાર માટેની ફલશ્રુતિ સાથે સ્તુતિ પૂર્ણ થાય છે.
Mantras
Mantra 1
गौः प्र॒जाप॑तिश्च परमे॒ष्ठी च॒ शृङ्गे॒ इन्द्रः॒ शिरो॑ अ॒ग्निर्ल॒लाटं॑ य॒मः कृका॑टम्
ગાયમાં પ્રજાપતિ અને પરમેષ્ઠિન તેના શિંગોમાં નિવાસ કરે છે; ઇન્દ્ર તેનું મસ્તક છે; અગ્નિ તેનું લલાટ છે; યમ તેની ગર્દનની પાછળનો ભાગ (કૃકાટ) છે.
Mantra 2
सोमो॒ राजा॑ म॒स्तिष्को॒ द्यौरु॑त्तरह॒नुः पृ॑थि॒व्यऽधरह॒नुः
રાજા સોમ મસ્તિષ્ક છે; દ્યૌ (સ્વર્ગ) ઉપરનો જડબો છે; પૃથ્વી નીચેનો જડબો છે.
Mantra 3
वि॒द्युज्जि॒ह्वा म॒रुतो॒ दन्ता॑ रे॒वति॑र्ग्री॒वाः कृत्ति॑का स्क॒न्धा घ॒र्मो वहः॑
વિદ્યુત જીભ છે; મરુત દાંત છે; રેવતીઓ ગળાં (ગ્રીવા) છે; કૃત્તિકાઓ ખભા (સ્કંધ) છે; ઘર્મ (ઉષ્ણતા) વહન કરનાર પીઠ છે.
Mantra 4
विश्वं॑ वा॒युः स्व॒र्गो लो॒कः कृ॑ष्ण॒द्रं वि॒धर॑णी निवे॒ष्यः
સર્વં વાયુ છે; લોક સ્વર્ગીય છે. કૃષ્ણદ્રં (કાળું કાષ્ઠ) આધારરૂપ છે—સ્થાને સ્થાપિત કરવાનું.
Mantra 5
श्ये॒नः क्रो॒डो॒३ऽन्तरि॑क्षं पाज॒स्यं॑१ बृह॒स्पतिः॑ क॒कुद् बृ॑ह॒तीः कीक॑साः
શ્યેન (બાજ) છાતી છે; અંતરિક્ષ તેજ/બળ છે; બૃહસ્પતિ કકુદ્ (કૂબડ/ઉંચો ભાગ) છે; બૃહતી છંદો હાડકાં છે.
Mantra 6
दे॒वानां॒ पत्नीः॑ पृ॒ष्टय॑ उप॒सदः॒ पर्श॑वः
દેવોના પત્નીઓ પીઠના ભાગો છે; ઉપસદ્ (Upasad) બાજુઓ છે; અને પાંજરાં તેમને ઘેરી રાખનારા આધાર-દંડ સમાન છે.
Mantra 7
मि॒त्रश्च॒ वरु॑ण॒श्चांसौ॒ त्वष्टा॑ चार्य॒मा च॑ दो॒षणी॑ महादे॒वो बा॒हू
મિત્ર અને વરુણ ખભા છે; ત્વષ્ટૃ અને અર્યમન પૂર્વબાહુ છે; મહાદેવ બે હાથ છે.
Mantra 8
इ॒न्द्रा॒णी भ॒सद् वा॒युः पुच्छं॒ पव॑मानो॒ बालाः॑
ઇન્દ્રાણી આસન (ભસદ) છે; વાયુ પૂંછડું છે; પવમાન વાળ છે.
Mantra 9
ब्रह्म॑ च क्ष॒त्रं च॒ श्रोणी॒ बल॑मू॒रू
બ્રહ્મ અને ક્ષત્ર—એ નિતંબ છે; બળ—એ જાંઘો છે.
Mantra 10
धा॒ता च॑ सवि॒ता चा॑ष्ठी॒वन्तौ॒ जङ्घा॑ गन्ध॒र्वा अ॑प्स॒रसः॒ कुष्ठि॑का॒ अदि॑तिः श॒फाः
ધાતા અને સવિતા—એ ઘૂંટણના સાંધા છે; જાંઘની નીચેના ભાગ (જઙ્ઘા)—ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ છે; ગિટ્ટા (એડીના સાંધા)—કુષ્ઠિકાઓ છે; અદિતિ—ખુરા (પગનાં તળિયા) છે.
Mantra 11
चेतो॒ हृद॑यं॒ यकृ॑न्मे॒धा व्र॒तं पु॑री॒तत्
ચેતન (મન), હૃદય, યકૃત; મેધા, વ્રત, અને પુરીતત્ (અંતરતમ પડદો)—આ બધું પોતાના સ્થાનમાં સ્થિર રહે.
Mantra 12
क्षुत् कु॒क्षिरिरा॑ वनि॒ष्ठुः पर्व॑ताः प्ला॒शयः॑
ક્ષુત્ (ભૂખ), કુક્ષિ (પેટ); ઇરા (પોષક રસ/તૃપ્તિ); વનિષ્ઠુ (મૂત્રાશય); પર્વતાઃ (પર્વત સમાન ગાંઠો/ઉચ્ચ ભાગો), અને પ્લાશયઃ (પ્લીહા/તિલ)—આ બધું પોતાના સ્થાનમાં નિમણૂક પામે.
Mantra 13
क्रोधो॑ वृ॒क्कौ म॒न्युरा॒ण्डौ प्र॒जा शेपः॑
ક્રોધ વૃક્કો છે; મન્યુ (ઉગ્ર રોષ) અંડો છે; પ્રજા શેફ (લિંગ) છે—આ રીતે શક્તિઓનું વિધાન થયેલું છે.
Mantra 14
न॒दी सू॒त्री व॒र्षस्य॒ पत॑य॒ स्तना॑ स्तनयि॒त्नुरूधः॑
નદી સૂત્રિત (પથમાં ગૂંથાયેલી) છે; વર્ષાના પતયો (વરસાદના અધિપતિઓ); સ્તનો; સ્તનયિત્નુ (ગર્જન કરનાર); ઊધઃ (થણ)—આ બધું સ્રવણના રૂપો છે.
Mantra 15
वि॒श्वव्य॑चा॒स्चर्मौष॑धयो॒ लोमा॑नि॒ नक्ष॑त्राणि रू॒पम्
વિશ્વવ્યાચા (સર્વવ્યાપી) ચર્મ છે; ઔષધયો (ઔષધિઓ); લોમાનિ (વાળ); નક્ષત્રાણિ—આ બધું રૂપ છે.
Mantra 16
दे॒व॒ज॒ना गुदा॑ मनु॒ष्याऽ आ॒न्त्राण्य॒त्रा उ॒दर॑म्
દેવજન ગૂદા (નીચલા ભાગ) છે; મનુષ્યો આંતરડાં છે; અહીં ઉદર (પેટ) છે.
Mantra 17
रक्षां॑सि॒ लोहि॑तमितरज॒ना ऊब॑ध्यम्
રક્ષાંસિ લોહિત (લાલ) છે; પરજન—પરાયા લોકો—બંધન માટે (કસીને બાંધવા માટે) છે.
Mantra 18
अ॒भ्रं पीबो॑ म॒ज्जा नि॒धन॑म्
અભ્ર (વાદળ) પીબો—ચરબી છે; મજ્જા નિધન—અંતે મૂકવાની જગ્યા છે.
Mantra 19
अ॒ग्निरासी॑न॒ उत्थि॑तो॒ऽश्विना॑
અગ્નિ બેઠેલો હોવા છતાં ઊઠી ગયો છે—હે અશ્વિનો!
Mantra 20
इन्द्रः॒ प्राङ् तिष्ठ॑न् दक्षि॒णा तिष्ठ॑न् य॒मः
ઇન્દ્ર પૂર્વાભિમુખ ઊભો છે; જમણી બાજુએ યમ ઊભો છે.
Mantra 21
प्र॒त्यङ् तिष्ठ॑न् धा॒तोद॒ङ् तिष्ठ॑न्त्सवि॒ता
પાછળ વળી ઊભો—ધાતૃનો; ઉપર વળી ઊભો—સવિતાનો.
Mantra 22
तृणा॑नि प्राप्तः॒ सोमो॒ राजा॑
તૃણો સુધી સોમ રાજા આવ્યો છે.
Mantra 23
मि॒त्र ईक्ष॑माण॒ आवृ॑त्त आन॒न्दः
મિત્ર, નિહાળતો, પાછો વળ્યો છે; આનંદ પાછો ફર્યો છે.
Mantra 24
यु॒ज्यमा॑नो वैश्वदे॒वो यु॒क्तः प्र॒जाप॑ति॒र्विमु॑क्तः॒ सर्व॑म्
યુજાતો હોય ત્યારે વૈશ્વદેવ (સર્વદેવ) શક્તિ યુક્ત થાય છે; પ્રજાપતિ વિમુક્ત થાય છે—અને સર્વ (સુરક્ષિત) થાય છે.
Mantra 25
ए॒तद् वै वि॒श्वरू॑पं॒ सर्व॑रूपं गोरू॒पम्
આ જ ખરેખર વિશ્વરૂપ છે—સર્વરૂપ, દરેક રૂપવાળું—ગોરૂપ (ગાય-રૂપ) છે.
Mantra 26
उपै॑नं वि॒श्वरू॑पाः॒ सर्व॑रूपाः प॒शव॑स्तिष्ठन्ति॒ य ए॒वं वेद॑
જે આ રીતે જાણે છે, તેના નજીક સર્વરૂપ, વિશ્વરૂપ પશુઓ ઊભા રહે છે.
Frequently Asked Questions
It is used to protect and stabilize the household or cattle-pen, to reverse harmful influences, and to attract/hold livestock-prosperity through Dhātṛ’s fixing power and Savitar’s uplifting impulse.
The backward-turning (praty-añc) stationing functions as a ritual reversal—sending danger away—while the upward (ud-añc) stationing directs vitality, luck, and increase toward a higher, thriving state.
Not strictly, but it alludes to setting a ‘black wood’ support (kṛṣṇadruma) in place as a stabilizing ward; many recitation-only uses treat the ‘support’ as symbolic emplacement in the protected space.
Ask anything about Sukta 7 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.