
Rishi: Atharvanic tradition (hymn attributed within Atharvan/Angiras milieu; specific r̥ṣi uncertain without padānukramaṇī citation).
Devata: Bheṣajau (the two Remedies) as protective powers; implicitly garbha (foetus) as beneficiary.
Chandas: Anuṣṭubh (probable; AV 8.6 commonly in anuṣṭubh—confirmable by syllable count per pada).
અથર્વવેદ 8.6 ગર્ભાવસ્થા અને પ્રસૂતિપશ્ચાત્ શયનકાળનું રક્ષણ તથા ઉપચાર કરતું રક્ષાત્મક-ચિકિત્સાત્મક સૂક્ત છે. તે ગર્ભસ્થ શિશુને સ્થિર રાખવા અને શિકારી/સીમાસ્થ, અશુભ પ્રકારની હાનિકારક શક્તિઓને દૂર હાંકી કાઢવા પર કેન્દ્રિત છે. તેમાં “બે ઉપચાર/ઔષધિઓ” (ભેષજૌ) ને ઉગ્ર રક્ષક શક્તિઓ તરીકે વ્યક્ત કરવામાં આવી છે; તેઓ ઘણી વાર કમરપટ્ટા/બંધ (ગર્ડલ) તાબીઝ-મંત્ર સાથે જોડાયેલા છે, જે હિતકારી વસ્તુ સરકી ન જાય તે માટે તેને “મજબૂતીથી પકડી રાખે છે”. શારીરિક રક્ષણ સાથે સાથે, આ સૂક્ત સામાજિક-વિધિગત કલ્યાણ પણ ઇચ્છે છે—દુષ્ટ પ્રભાવ દૂર કરીને સ્ત્રી અને તેના બાળક માટે શુભ પ્રતિષ્ઠા (“સારો નામ”) સુનિશ્ચિત કરે છે.
Mantra 1
गर्भदोषनिवारणम्। यौ ते॑ मा॒तोन्म॒मार्ज॑ जा॒तायाः॑ पति॒वेद॑नौ । दु॒र्णामा॒ तत्र॒ मा गृ॑धद॒लिंश॑ उ॒त व॒त्सपः॑
ગર્ભદોષનિવારણ. હે માતા, જે બે (શક્તિઓ/વિધિઓ) તારા માટે પુંછીને દૂર કરે છે—જન્મેલા બાળકને પતિની સ્વીકૃતિ સુધી પહોંચાડે છે—ત્યાં ‘દુર્ણામા’ (અપશકુન/દુનામ) પકડી ન બેસે; ન ‘અલિંશ’ અને ન ‘વત્સપ’ (આ ઉપદ્રવક દોષો) પણ.
Mantra 2
प॒ला॒ला॒नु॒प॒ला॒लौ शर्कुं॒ कोकं॑ मलिम्लु॒चं प॒लीज॑कम्। आ॒श्रेषं॑ व॒व्रिवा॑सस॒मृक्ष॑ग्रीवं प्रमी॒लिन॑म्
પલાલા-અનુપલાલા (તણખલાં-પછી-તણખલાંની જોડી); શર્કુ, કોક, મલિમ્લુચ, પલીજક; આશ્રેષ (ચોંટનાર), વવ્રિવાસસ (છુપાઈ રહેનાર), ઋક્ષગ્રીવ (રીંછ-ગરદનવાળો), પ્રમીલિન (આંખ મીંચનાર)—આ બધાંને અમે નામે ઓળખી દૂર હાંકી કાઢીએ છીએ.
Mantra 3
मा सं वृ॑तो॒ मोप॑ सृप ऊ॒रू माव॑ सृपोऽन्त॒रा। कृ॒णोम्य॑स्यै भेष॒जं ब॒जं दु॑र्णाम॒चात॑नम्
સંપૂર્ણ રીતે બંધ ન થા; ઉપર ચડીને ન સરક; જાંઘોની વચ્ચે નીચે તરફ પણ ન સરક. તેના માટે હું ભેષજ (ઔષધ/ઉપચાર) તૈયાર કરું છું—બળ આપનાર શક્તિ, ‘દુર્ણામા’ને હાંકી કાઢનાર.
Mantra 4
दु॒र्णामा॑ च सु॒नामा॑ चो॒भा सं॒वृत॑मिच्छतः । अ॒राया॒नप॑ हन्मः सु॒नामा॒ स्त्रैण॑मिच्छताम्
દુર્નામ અને સુનામ—બન્ને બંધાયેલ (સંવૃત) અવસ્થાને ઇચ્છે છે. અમે અરાય (દુષ્ટતા/અપશકુન) ને દૂર હણીએ છીએ; જે ઇચ્છે તેને માટે સુનામ—સ્ત્રીસૌભાગ્યરૂપ શુભનામ—સ્થિર રહે.
Mantra 5
यः कृ॒ष्णः के॒श्यसु॑र स्तम्ब॒ज उ॒त तुण्डि॑कः । अ॒राया॑नस्या मु॒ष्काभ्यां॒ भंस॒सोप॑ हन्मसि
જે કૃષ્ણ (કાળો), કેશ્ય (લાંબા વાળવાળો) અસુર છે, સ્તમ્બજ (ઝાડી-ઝાંખરમાં જન્મેલો) છે, અને તુણ્ડિક (ચાંચવાળો ભૂત) છે—તેને, અરી (શત્રુ) સ્ત્રી-જાદુગરણીના, મુષ્કાભ્યામ્ (પાછળના પથ્થરો/ગાંઠિયા) વડે, ભંસસઃ (કટિ/પીઠલા ભાગ) ઉપરથી અમે પછાડી દઈએ છીએ.
Mantra 6
अ॒नु॒जि॒घ्रं प्र॑मृ॒शन्तं॑ क्र॒व्याद॑मु॒त रे॑रि॒हम्। अ॒रायां॑छ्वकि॒ष्किणो॑ ब॒जः पि॒ङ्गो अ॑नीनशत्
જે અનુસરીને સૂંઘે છે, જે ટટોળીને પકડવા ધસી આવે છે—માંસાહારી, હા, ચાટનાર પણ—શત્રુભાવવાળો, કૂતરાના ચિહ્નવાળો; એવા બધાને ભૂરા (પિઙ્ગ) બજાએ હાંકી કાઢી શૂન્ય કરી દીધા.
Mantra 7
यस्त्वा॒ स्वप्ने॑ नि॒पद्य॑ते॒ भ्राता॑ भू॒त्वा पि॒तेव॑ च । ब॒जस्तान्त्स॑हतामि॒तः क्ली॒बरू॑पांस्तिरी॒टिनः॑
જે તારા પર સ્વપ્નમાં પડી જાય છે—ભાઈ બનીને, અને જાણે પિતા બનીને—હે બજા, અહીંથી તે ભટકતા ઉપદ્રવીઓને દબાવી દે; તેમને નપુંસક સ્વરૂપવાળા કરી દે.
Mantra 8
यस्त्वा॑ स्व॒पन्तीं॒ त्सर॑ति॒ यस्त्वा॒ दिप्स॑ति॒ जाग्र॑तीम्। छा॒यामि॑व॒ प्र तान्त्सूर्यः॑ परि॒क्राम॑न्ननीनशत्
જે તને સૂતી વખતે ચોરીથી સરકે છે, જે તને જાગતી વખતે હાનિ કરવા ઇચ્છે છે—છાયાની જેમ તેમને આગળ ધપાવી, સૂર્યે ચારે તરફથી ઘેરીને તેમને અદૃશ્ય કરી દીધા.
Mantra 9
यः कृ॒णोति॑ मृ॒तव॑त्सा॒मव॑तोकामि॒मां स्त्रिय॑म्। तमो॑षधे॒ त्वं ना॑शया॒स्याः क॒मल॑मञ्जि॒वम्
જે કોઈ સંતાનની ઇચ્છા રાખીને પણ આ સ્ત્રીને મરેલા શિશુઓની માતા (મૃતવત્સા) બનાવે—હે ઔષધિ, તું તેને નાશ કર; તેની પાસેથી કમલ (kamala) અને અંજિવ (añjiva) ને દૂર હાંકી કાઢ.
Mantra 10
ये शालाः॑ परि॒नृत्य॑न्ति सा॒यं ग॑र्दभना॒दिनः॑ । कु॒सूला॒ ये च॑ कुक्षि॒लाः क॑कु॒भाः क॒रुमाः॒ स्रिमाः॑ । तानो॑षधे॒ त्वं ग॒न्धेन॑ विषू॒चीना॒न् वि ना॑शय
સાંજ સમયે શાળાઓની આસપાસ નૃત્ય કરતા, ગધેડા જેવી ચીસો પાડતા; કૂસૂલ (ધાન્યકોઠાર)માં રહેનારા, અને કુક્ષિમાં (પેટમાં) વાસ કરનારા; કકુભ (કૂબડા), કરુમ (કાળાશ/કાજળીવાળા), સ્રિમ (સ્રાવ ટપકાવનારા)—આ રીતે આડેધડ ફરી ઉપદ્રવ કરનારા તેમને, હે ઔષધી! તું પોતાના સુગંધબળથી વિખેરીને સંપૂર્ણ નાશ કર.
Mantra 11
ये कु॒कुन्धाः॑ कु॒कूर॑भाः॒ कृत्ती॑र्दू॒र्शानि॒ बिभ्र॑ति । क्ली॒बा इ॑व प्र॒नृत्य॑न्तो॒ वने॒ ये कु॒र्वते॒ घोषं॒ तानि॒तो ना॑शयामसि
કુકુન્ધ—કૂતરા જેવા આકારવાળા—જે ચામડાં અને ખડબડિયા ગૂચ્છ/તુફાં ધારણ કરે છે; નપુંસકોની જેમ આગળ આગળ નૃત્ય કરતા, વનમાં ઘોષ મચાવે છે—એવાંને અહીંથી જ અમે નાશ પમાડીએ છીએ; હાંકી કાઢીએ છીએ.
Mantra 12
ये सूर्यं॒ न तिति॑क्षन्त आ॒तप॑न्तम॒मुं दि॒वः । अ॒राया॑न् बस्तवा॒सिनो॑ दु॒र्गन्धीं॒ल्लोहि॑तास्या॒न् मक॑कान् नाशयामसि
આકાશના તે દાહક સૂર્યના તાપને જે સહન કરી શકતા નથી; શત્રુ એવા બસ્તવાસિન (વાડા/ગોઠામાં રહેનારા), દુર્ગંધવાળા, લાલમુખા મકક—એવાંને અમે નાશ પમાડીએ છીએ; હાંકી કાઢીએ છીએ.
Mantra 13
य आ॒त्मान॑मतिमा॒त्रमंस॑ आ॒धाय॒ बिभ्र॑ति । स्त्री॒णां श्रो॑णिप्रतो॒दिन॒ इन्द्र॒ रक्षां॑सि नाशय
જે રાક્ષસો આત્માને અતિમાત્ર (મર્યાદાથી પર) માનીને ખભા પર ધારણ કરે છે—સ્ત્રીઓના કટિભાગને ભેદનારા એવા—હે ઇન્દ્ર, તે રક્ષાંસોને નાશ કર.
Mantra 14
ये पूर्वे॑ ब॒ध्वो॒३यन्ति॒ हस्ते॒ शृङ्गा॑णि॒ बिभ्र॑तः । आ॒पा॒के॒स्थाः प्र॑हा॒सिन॑ स्त॒म्बे ये कु॒र्वते॒ ज्योति॒स्तानि॒तो ना॑शयामसि
જે આગળથી ફાંસો નાખે છે, હાથમાં શૃંગો ધારણ કરે છે; જે અપાકસ્થ (રસોઈની જગ્યાએ) ઊભા રહી ઉંચે હસે છે; જે સ્તંભમાં જ્યોતિ કરે છે—એવાંને અહીંથી અમે નાશ પામાડીએ છીએ, હાંકી કાઢીએ છીએ.
Mantra 15
येषां॑ प॒श्चात् प्रप॑दानि पु॒रः पार्ष्णीः॑ पु॒रो मुखा॑ । ख॒ल॒जाः श॑कधूम॒जा उरु॑ण्डा॒ ये च॑ मट्म॒टाः कु॒म्भमु॑ष्का अया॒शवः॑ । तान॒स्या ब्र॑ह्मणस्पते प्रतीबो॒धेन॑ नाशय
જેનાં આગળનાં પગલાં પાછળ પડે છે, જેમની એડીઓ આગળ ગોઠવાયેલી છે, જેમનાં મુખ વાંકા વળેલા છે—ખલિહાણમાં જન્મેલા, છાણ-ધુમાડામાં જન્મેલા, ઉરુણ્ડા અને મટ્મટા, કુંભમુષ્કા (ઘડાં-જાંઘવાળા), અયાશવઃ (દુર્ભાવનાવાળા)—હે બ્રહ્મણસ્પતિ, તારી પ્રતિબોધક જાગૃતિથી તેમને (તે સ્ત્રીથી) દૂર કરી નાશ કર.
Mantra 16
प॒र्य॒स्ता॒क्षा अप्र॑चङ्कशा अस्त्रै॒णाः स॑न्तु॒ पण्ड॑गाः । अव॑ भेषज पादय॒ य इ॒मां सं॒विवृ॑त्स॒त्यप॑तिः स्वप॒तिं स्त्रिय॑म्
આંખો ઉલટેલી, પગલાં અસ્થિર, શસ્ત્રધારી—પાણ્ડગાઓ એવા જ થાઓ. હે ભેષજ (ઔષધિ/ઉપચાર), જે આ સ્ત્રીને ઘેરીને બંધ કરી બેઠો છે—સત્યપતિ (સાચા પતિની), પોતાના યોગ્ય સ્વપતિ સાથે જોડાયેલી—તેને નીચે પાડી દુર હાંકી દે.
Mantra 17
उ॒द्ध॒र्षिणं॒ मुनि॑केशं ज॒म्भय॑न्तं मरीमृ॒शम्। उपेष॑न्तमुदु॒म्बलं॑ तु॒ण्डेल॑मु॒त शालु॑डम्। प॒दा प्र वि॑ध्य॒ पार्ष्ण्या॑ स्था॒लीं गौरि॑व स्पन्द॒ना
ધસી આવનાર, મુનિ-કેશવાળો, દાંત કચકચાવતો મરીમૃશ; નજીક સરકતો ઉદુમ્બલ, તુણ્ડેલ અને શાલુડ—પગથી, એડીથી તેમને આગળ ધકેલી વીંધ; હે સ્પન્દના (કંપાવનારી), ગાય જેમ ઠપકો મારે તેમ થાળી/હાંડીને ઠોક.
Mantra 18
यस्ते॒ गर्भं॑ प्रतिमृ॒शाज्जा॒तं वा॑ मा॒रया॑ति ते । पि॒ङ्गस्तमु॒ग्रध॑न्वा कृ॒णोतु॑ हृदया॒विध॑म्
જે કોઈ દુષ્ટ સ્પર્શથી તારો ગર્ભ, અથવા જન્મેલો બાળક, મારી નાખવા ઇચ્છે—પિઙ્ગ, ઉગ્રધન્વા (ભયંકર ધનુષ્યધારી), તે દુષ્ટને હૃદય-વિંધિત કરે.
Mantra 19
ये अ॒म्नो जा॒तान् मा॒रय॑न्ति॒ सूति॑का अनु॒शेर॑ते । स्त्रीभा॑गान् पि॒ङ्गो ग॑न्ध॒र्वान् वातो॑ अ॒भ्रमि॑वाजतु
જે લોકો જન્મથી જ નવજાતને મારી નાખે છે, અને સૂતિકાની પાછળ લાગી તેની બાજુમાં સૂઈ રહે છે—સ્ત્રીભાગી તે ગંધર્વોને પિઙ્ગ પવન જેમ વાદળને હાંકે તેમ દૂર હાંકી કાઢે.
Mantra 20
परि॑सृष्टं धरयतु॒ यद्धि॒तं माव॑ पादि॒ तत्। गर्भं॑ त उ॒ग्रौ र॑क्षतां भेष॒जौ नी॑विभा॒र्यौऽ
જે પરિભ્રમણ કરીને મોકલાયેલું છે તે દૃઢપણે ધારણ કરે; જે હિતકારી છે તે કદી ખસી ન પડે. હે તારા ગર્ભને, બે ઉગ્ર ભેષજ—નીવિવાહક (કમરપટ્ટી ધારણ કરનાર) બે રક્ષક—સુરક્ષિત રાખે.
Mantra 21
प॒वी॒न॒सात् त॑ङ्ग॒ल्वा॒३च्छाय॑कादु॒त नग्न॑कात्। प्र॒जायै॒ पत्ये॑ त्वा पि॒ङ्गः परि॑ पातु किमी॒दिनः॑
ક્ષયરોગથી, તઙ્ગલ્વાથી, છાયાવાળાથી અને નગ્નકથી— પ્રજાસંતાન માટે, પતિ માટે— પિઙ્ગ તને ચારે તરફથી રક્ષે, કીમિદિન (કૃમિ-ભક્ષક) ભક્ષકોમાંથી.
Mantra 22
द्व्याऽस्याच्चतुर॒क्षात् पञ्चपदादनङ्गु॒रेः । वृन्ता॑द॒भि प्र॒सर्प॑तः॒ परि॑ पाहि वरीवृ॒तात्
દ્વિમુખથી, ચતુર્લોચનથી, પંચપદથી, આંગળીવિહિનથી; અને ડાંઠ જેવો ગળું ઘોટનાર સરકતો આવે છે તેમાંથી— તને ચારે તરફથી બચાવ; સંકોચ અને બંધાઈ જવાથી રક્ષા કર.
Mantra 23
यआ॒मं मां॒सम॒दन्ति॒ पौरु॑षेयं च॒ ये क्र॒विः । गर्भा॒न् खाद॑न्ति केश॒वास्तानि॒तो ना॑शयामसि
જે કાચું માંસ ખાય છે, અને જે માનવમાંસ કાચું ભક્ષણ કરનારા ક્રવી-ભક્ષક છે; જે કેશવ (વાળવાળા) ગર્ભોને ચાવીને ખાય છે—તેમને અહીંથી અમે નાશ કરીએ છીએ.
Mantra 24
ये सूर्या॑त् परि॒सर्प॑न्ति स्नु॒षेव॒ श्वशु॑रा॒दधि॑ । ब॒जश्च॒ तेषां॑ पि॒ङ्गश्च॒ हृद॒येऽधि॒ नि वि॑ध्यताम्
જે સૂર્ય તરફથી ચોરીથી સરપતાં ફરતા રહે છે, જેમ સસરાના ઘરથી વહુ ધીમે સરકે—તેમને બજ અને પિંગ હૃદયમાં જ ભેદીને વીંધી નાખે.
Mantra 25
पिङ्ग॒ रक्ष॒ जाय॑मानं॒ मा पुमां॑सं॒ स्त्रियं॑ क्रन्। आ॒ण्डादो॒ गर्भा॒न्मा द॑भ॒न् बाध॑स्वे॒तः कि॑मी॒दिनः॑
હે પિઙ્ગ, હવે જન્મતા બાળકનું રક્ષણ કર; કોઈ પુરુષને સ્ત્રી ન બનાવે. અંડાદ (અંડા-ભક્ષક) ગર્ભોને ઇજા ન કરે; તેને ઠેલિ દૂર કર—હે કિમીદિન દૈત્યોઃ, દૂર થાઓ.
Mantra 26
अ॒प्र॒जा॒स्त्वं मार्त॑वत्स॒माद् रोद॑म॒घमा॑व॒यम्। वृ॒क्षादि॑व॒ स्रजं॑ कृ॒त्वाप्रि॑ये॒ प्रति॑ मुञ्च॒ तत्
તું નિઃસંતાન થા, મર્ત્ય સંતતિ સાથે; અમારી પાસેથી રડતું દુઃખ, તે પાપ/અપશકુન, અમે હાંકી કાઢીએ છીએ. જેમ વૃક્ષ પરથી માળા ઉતારી લેવાય, તેમ એ અપ્રિય પર પાછું મૂકી દે—તેને ત્યાં જ મોકલી દે.
It is primarily used to protect pregnancy and childbirth: to keep the foetus stable, prevent miscarriage, and guard the lying-in mother and newborn from harmful influences.
They are personified healing-protective powers invoked as a paired force. In AV 8.6 they act like fierce guardians who ‘hold fast’ what is beneficial and repel threats around pregnancy and birth.
The nīvi functions as a protective, wearable boundary. Tying or wearing it during recitation embodies the hymn’s key idea: the embryo and well-being should be secured and not ‘fall away,’ while dangers are kept outside.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.