Sukta 76
Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution not supplied in input)
Devata: The disease entity (gaṇḍamālā) as addressed adversary; salt as auxiliary power
Chandas: Not securely determinable from input alone
AV 7.76 એક ભૈષજ્ય સૂક્ત છે. તેનો હેતુ ગંડમાળા પ્રકારની સૂજ (ગળા/લસિકાગ્રંથિઓનું વધારું)ને ઓગાળી અને સુકવી નાખવાનો છે; રોગને શત્રુ સમજી તેને તોડી-છેદી નિષ્પ્રભ કરવાનું તેમાં અભિપ્રેત છે. લવણ (મીઠું)ને સહાયક શોષક અને શુદ્ધિકારક શક્તિ તરીકે આહ્વાન કરવામાં આવે છે; તેમજ આ મંત્રપ્રયોગ વ્યાપક અથર્વણિક ઉપચાર-તર્ક મુજબ શરીરમાં ઘૂસી આવેલા પીડાકારક એજન્ટોને હાંકી કાઢી, દેહની અખંડિતતા પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે.
Mantras
Mantra 1
गण्डमालाचिकित्सा। आ सु॒स्रसः॑ सु॒स्रसो॒ अस॑तीभ्यो॒ अस॑त्तराः । से हो॑रर॒सत॑रा लव॒णाद् विक्ले॑दीयसीः
ગંડમાલા-ચિકિત્સા: સારી રીતે તૂટો, તૂટો; જે દુષ્ટ અને ‘અસત્’ છે, તેમાંથી વધુ ને વધુ ‘અસત્તર’—અર્થાત્ શૂન્ય સમાન—બનો. હા, વધુ ને વધુ ચૂરચૂર થાઓ; લવણથી સુકાઈ જાઓ, તમારું ભેજ નાશ પામે.
Mantra 2
या ग्रैव्या॑ अप॒चितोऽथो॒ या उ॑पप॒क्ष्याः । वि॒जाम्नि॒ या अ॑प॒चितः॑ स्वयं॒स्रसः॑
ગળાના જે ગાંઠ-સોજા (ગ્રૈવ્યા) હોય, અથવા બાજુમાં (ઉપપક્ષ્યાઃ) હોય, અથવા ખભાના સાંધા પાસે (વિજામ્નિ) હોય—જે જે સોજા-ગાંઠો (અપચિતઃ) છે, તે બધાં સ્વયં ઢીલા પડી જાય, પોતે જ છૂટી ને ખસી જાય.
Mantra 3
यः कीक॑साः प्रशृ॒णाति॑ तली॒द्यऽमव॒तिष्ठ॑ति । निर्हा॒स्तं सर्वं॑ जा॒यान्यं॒ यः कश्च॑ क॒कुदि॑ श्रि॒तः
જે તલીદ્ય (talīdya) કીકસા—કશેરુકાઓને તોડી નાખે છે અને શરીર પર જ અડગ થઈ બેસે છે—તે બધું જ જાયાન્ય (jāyānya) બહાર નીકળી જઈ અસ્ત થઈ જાય; જે કંઈ પણ ક્યાંય ચોંટીને પીઠના કૂબડ પર આશ્રિત થઈ બેઠું છે, તે સર્વ દૂર થઈ જાય.
Mantra 4
प॒क्षी जा॒यान्यः॑ पतति॒ स आ वि॑शति॒ पूरु॑षम्। तदक्षि॑तस्य भेष॒जमु॒भयोः॒ सुक्ष॑तस्य च
પાંખવાળો જાયાન્ય ઉડે છે; તે પુરુષમાં પ્રવેશે છે. તે અક્ષત (અનઘાતિત) માટેનું ઔષધ છે, અને બંને માટે—સુક્ષત (સારી રીતે ઘાયલ થયેલા) માટે પણ.
Mantra 5
वि॒द्म वै ते॑ जायान्य॒ जानं॒ यतो॑ जायान्य॒ जाय॑से । क॒थं ह॒ तत्र॒ त्वं ह॑नो॒ यस्य॑ कृ॒ण्मो ह॒विर्गृ॒हे
હે જાયાન્ય, તારો જન્મ અમે ખરેખર જાણીએ છીએ; હે જાયાન્ય, જ્યાંથી તું જન્મી છે તે પણ. તો પછી જેના ઘરમાં અમે હવિર્ગૃહે હવિ (હવિસ્) અર્પણ કરીએ છીએ, તેને તું ત્યાં કેવી રીતે પ્રહાર કરી શકીશ?
Mantra 6
धृ॒षत् पि॑ब क॒लशे॒ सोम॑मिन्द्र वृत्र॒हा शू॑र सम॒रे वसू॑नाम्। माध्य॑न्दिने॒ सव॑न॒ आ वृ॑षस्व रयि॒ष्ठानो॑ र॒यिम॒स्मासु॑ धेहि
હે ઇન્દ્ર, વૃત્રહા, વસુઓ માટેના સમરમાં શૂર—કલશમાંથી સોમ નિર્ભયપણે પાન કર. મધ્યાહ્ન સવનમાં તારો વૃષત્વ પ્રસરાવ; હે રયિષ્ઠાન, અમામાં રયિ (સંપત્તિ) સ્થાપિત કર.
Frequently Asked Questions
It targets gaṇḍamālā-type swellings, especially around the neck/lymph region, asking that they crumble and dry up so the body returns to intact health.
Salt (lavaṇa) is invoked as a drying and purifying force—symbolically and practically associated with desiccation—so the swelling’s ‘moisture’ fails and the mass collapses.
Both layers appear: the swelling is treated physically (drying/collapsing), and the illness is also imagined as an entering, intrusive agent that must be expelled and kept away.
Ask anything about Sukta 76 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.