Anuvaka 10
આ અનુવાકનો મુખ્ય વિષય ઇન્દ્રકેન્દ્રિત રક્ષણ અને વિજય છે; સંક્ષિપ્ત મંત્ર-ચર્મો દ્વારા નિર્ભયતા અને સુરક્ષા સ્થિર થાય છે, સાથે યજ્ઞસ્થળનું સ્થાયિત્વ થાય છે અને સમૃદ્ધિનું આમંત્રણ મળે છે. સૂત્રામા-ઇન્દ્રને નિર્ભયતા અને સામાજિક સલામતીના ખાતરીદાતા તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યો છે. શત્રુઓ સામે અભિચાર પ્રયોગો—તેમને હાંકી કાઢવા, અવરોધો તોડવા, હૃદય/શરીરની પીડા-આઘાતને ઉલટાવી દૂર કરવા—ઉલ્લેખિત છે. ગૃહસ્થ જીવનમાં ‘ધ્રુવ’ રીતે સમૃદ્ધિ સ્થિર કરવી અને શુભ નિવાસ સ્થાપિત કરવો પણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે. વિધિની શુદ્ધતા માટે બર્હિસ/હવિસનું યોગ્ય પ્રેષણ-અર્પણ અને વેદીનું પરિઘબંધન/આવરણ જેવા નિયમો સૂચવાયા છે. અંતે, સાંમનસ્ય (સહમતિ-એકતા) અને નેતૃત્વની સ્થિરતા સાધવાનો હેતુ પણ છે.
Kinds of charm
Suktas in Anuvaka 10
Sukta 91
આ એક-મંત્ર સૂક્તમાં ઇન્દ્રને સુત્રામા (“સારો રક્ષક”) તરીકે આવાહન કરીને, તેની કૃપાળુ રક્ષા પ્રાપ્ત થાય, શત્રુતા દૂર થાય અને નિર્ભયતા સ્થાપિત થાય એવી પ્રાર્થના છે. તેમજ ઇન્દ્રની રક્ષણશક્તિ હેઠળ સમૃદ્ધિ, પ્રતિષ્ઠા અને વિજયી બળનો સંયોગરૂપ “ઉત્તમ વીર્યનું અધિપત્ય” (સુવીર્ય) પ્રદાન કરવા વિનંતી કરે છે.
Sukta 92
આ એક-ઋચાવાળો અથર્વવેદીય મંત્ર ઇન્દ્રને સুত્રામા (“સારો રક્ષક”) તરીકે આહ્વાન કરીને, પાઠ કરનાર અને તેના સમુદાયથી શત્રુતા, દુર્ભાવના અને દ્વેષને બહુ દૂર ધકેલી દેવા પ્રાર્થના કરે છે. તેની શક્તિ અપોત્રોપાયક (દ્વેષ વગેરેને હાંકી કાઢવી) તેમજ સામાજિક-નૈતિક (ભદ્ર-સૌમાનસ—શુભ સમ્મતિ અને સૌહાર્દ સ્થાપવું) એમ બંને રૂપે વર્ણાય છે. ઉપાસક પ્રત્યે ઇન્દ્રની અનુકૂળ મતિ (સુમતિ)માંથી જ સુરક્ષા અને સમરસતા દાનરૂપે પ્રાપ્ત થાય છે—એવું આ સૂક્ત પ્રસ્તુત કરે છે.
Sukta 93
આ એકમાત્ર ઋચાવાળો યુદ્ધમંત્ર મન્યુ (યુદ્ધક્રોધ)ની શક્તિથી સશક્ત થયેલા ઇન્દ્રને આવાહન કરે છે કે તે શત્રુભાવથી આક્રમણ કરનાર વિરોધી સામે ધસી જાય અને વૃત્રસદૃશ તમામ અવરોધોને ભેદી નાંખે. તેનો પ્રભાવ અપોત્રોપાયક અને અભિચારિક છે: શત્રુનો પ્રતિકાર નિષ્ફળ કરવો અને સાધકની આગેકૂચને “અપ્રતિહત” બનાવવી એ તેનો હેતુ છે.
Sukta 94
આ એક-મંત્ર અથર્વવેદીય સામ્મનસ્ય (સામરસ્ય) મંત્રમાં “ધ્રુવ” (સ્થિર) હવિ દ્વારા સોમને સ્થિરતા આપનાર યજ્ઞસ્વરૂપ સાર તરીકે અવતરાવવામાં આવે છે. તે કેવલી (“એકમાત્ર અધિપતિ/અપ્રતિહત નેતા”) ઇન્દ્રને પ્રાર્થના કરે છે કે વિશઃ (કુળો/જનસમૂહો) એક મન બની એકતામાં બંધાય, જેથી સમુદાયની સ્થિરતા અને સંકલિત કાર્યશક્તિ મજબૂત બને.
Sukta 95
આ ટૂંકું શત્રુનાશન સૂક્ત જોડાંમાં કાર્ય કરતી શત્રુતાપૂર્ણ શક્તિઓને હાંકી કાઢે છે—એક તરફ તેમને અંધકારમય મૃત્યુ-પક્ષીઓ તરીકે, અને બીજી તરફ શત્રુના હૃદય અને શરીરમાં ઘૂસી બેઠેલા “દહકતા/ભેદક” પીડાકારકો તરીકે કલ્પે છે. વક્તા પોતાનું બળપૂર્વકનું અધિકાર પ્રગટ કરે છે—ઉઠાવી, બહાર કાઢી, અને અંતે બાંધીને—જેથી દુષ્પ્રતીકો પાછાં હટી જાય અને અપરાધીની જીવનશક્તિ (ખાસ કરીને લૈંગિક પૌરૂષ) રોકાઈ જાય. તેથી આ સૂક્ત ભયને નિષ્ક્રિય કરી સામાજિક વ્યવસ્થા જાળવવા માટેનો, હાંકી-કાઢવું અને બાંધવું એવો અપોત્રોપાયિક નિષ્કાસન-બંધન મંત્રરૂપ ઉપાય બને છે.
Sukta 96
આ એક-મંત્રવાળો અથર્વવેદીય મંત્ર ઘરનું સૌભાગ્ય અને સમૃદ્ધિને દૃઢ રીતે સ્થિર કરે છે અને શત્રુત્વ સૂચવનારા અપશકુન તથા ભક્ષક/લૂંટારૂ હાનિકારક શક્તિઓને દૂર હાંકે છે. સ્થિર ગાયો-ઢોર અને અચળ પર્વતોની છબીઓ સાથે ઘરનું સંયોજન કરીને તે જોખમને (વરુડિયા/વાઘિયા—અહીં વરુના પ્રતીકરૂપે) ‘સ્થાને’ બાંધી દે છે, જેથી તે ભટકી ને યજમાનને હાનિ ન કરી શકે. આ સૂક્તની શક્તિ અપોત્રોપાયિક સ્થિરિકરણમાં છે: નિવાસને સંપત્તિ અને સુરક્ષા ન વહી જાય એવું, મજબૂત રીતે સુરક્ષિત અને બંધ પાત્ર બનાવવું.
Sukta 97
આ સૂક્ત યજ્ઞ-ચોકઠામાં રચાયેલ પૌષ્ટિક–સ્વસ્ત્યયન સ્તુતિ છે. સફળતાના સર્વ આધાર—મન/સંકલ્પ, પશુધન-સંપત્તિ, યજમાન/પોષક, મંત્રશક્તિ અને દેવોની કૃપા—ને એક જ સુસંગત પરિણામમાં એકત્ર કરે છે. ઇન્દ્રને ‘સમ્-’ (એકસાથે, સમવેત) યજ્ઞ અને તેની સામગ્રીને એકત્રિત રીતે આગળ દોરવા વિનંતી કરવામાં આવે છે; સંક્ષિપ્ત સ્વાહા-સૂત્રો આહુતિ અર્પી તેને લોકત્રયમાં અસરકારક રહે તેવી સ્થિરતા આપે છે. આ સ્તુતિની શક્તિ એકીકરણમાં છે: માનવીય સંકલ્પ, યાજ્ઞિક વાણી અને દૈવી સંમતિને એક જ રેખામાં ગોઠવી યજ્ઞને યોગ્ય રીતે સિદ્ધ કરાવી કલ્યાણ અને વીర్య પ્રદાન કરાવે છે.
Sukta 98
આ એક-મંત્ર સૂક્ત શ્રૌત શૈલીનું “પ્રેષણ” (dispatch) સૂત્ર છે: બર્હિસ અને હવિસને ઘૃતથી અભિષેક કરીને, પછી આ આહુતિને વિધિપૂર્વક ઇન્દ્ર સુધી મોકલે છે. ઇન્દ્ર સાથે વસુઓ, મરુતો અને વિશ્વે દેવાઃનાં નામોચ્ચાર દ્વારા અર્પણને દૈવી સહચર્ય અને વિશ્વસભામાં સામાજિક-કૌસ્મિક માન્યતા સાથે રજૂ કરવામાં આવે છે, જેથી દેવતાના આસને સ્વીકાર સુનિશ્ચિત થાય. સૂક્તની શક્તિ તેની પરફોર્મેટિવ ક્રમબદ્ધતામાં છે: અભિષેક → દૈવી ગણો સાથે એકીકરણ → ‘સ્વાહા’ નામની મુદ્રાંકિત હાક સાથે આહુતિને યોગ્ય ગ્રાહી તરફ દિશાનિર્દેશ.
Sukta 99
આ એક-મંત્ર સૂક્ત વેદી માટે રક્ષણાત્મક પરિઘ/આવરણ (પરી-ધા/પરી-સ્તરણ) રૂપે છે. યજ્ઞસ્થળને જીવંત શક્તિ માની તેને યોગ્ય રીતે પાથરવું, સીમાબદ્ધ કરવું અને રક્ષિત રાખવું એવી પ્રાર્થના કરે છે. ખાસ કરીને નિદ્રા જેવી અશક્ત/અસુરક્ષિત સ્થિતિમાં, પોતાનું “સ્વકીય” (જામિ)—લોકો, માલસામાન અને યજ્ઞસામગ્રી—ચોરી ન જાય એવી વિનંતી છે. યજમાનના ક્ષેત્રમાં સુરક્ષિત સંપત્તિના પ્રતીક તરીકે સુવર્ણ, હરિતછાયા ધરાવતું હોતૃ-આસન અને નિષ્કને આધાર બનાવી સમૃદ્ધિ સ્થિર કરે છે.
Sukta 100
આ એક-મંત્ર શાંતિ-મંત્ર દુઃસ્વપ્ન—અશુભ અથવા ભયજનક સ્વપ્નો—અને તેમાંથી ઊભી થાય છે એમ માનાતી દુર્ભાગ્યતા પાછી ફેરવી દે છે. “હું તેને સર્વ દિશાઓમાં પાછું ફેરવું છું” જેવી બળવાન વાચિક ક્રિયા દ્વારા આ સૂક્ત સ્વપ્નજન્ય પાપને દૂર હાંકી કાઢે છે અને ભૂતિ (સમૃદ્ધિ, કલ્યાણ) પુનઃસ્થાપિત કરે છે. નિદ્રાના સીમાક્ષણે મૂકાતી અપોત્રોપાયિક મુદ્રા જેવી રીતે તે કાર્ય કરે છે—જાગૃત જીવનમાં હાનિ પ્રગટ થાય તે પહેલાં જ તેને ઉલટાવી દે છે.
Inside Anuvaka 10
The theme
Indra-centered protection and victory, secured through compact charms that also stabilize ritual space and invite prosperity
Threads through it
- Sutrāmā-Indra as the guarantor of fearlessness and social safety
- Abhicāra against enemies: expulsion, breaking obstructions, heart/body affliction reversal
- Household fixing (dhruva) of prosperity and auspicious settlement
- Ritual correctness: barhis/havis dispatch and vedi enclosure
- Concord and leadership: sāṃmanasya under a single, unchallenged lord
- Śānti against duḥsvapna and ominous portents
Who it serves
Used for safeguarding a household or community from hostility, ensuring victory and leadership, securing prosperity, protecting ritual proceedings, and averting ill-omens (especially bad dreams).
The deities
- Indra (Sutrāmā/kevalī; Indra with Manyu)protector-destroyer (guardian of fearlessness; breaker of obstructions; victor over enemies)
- Manyudestroyer (battle-wrath powering assault on the aggressor)
- Somastabilizer (ritual essence supporting concord and firmness)
- Vasusritual-support (cosmic attendants reinforcing the oblation’s dispatch)
- Marutsritual-support (storm-host allied to Indra in the offering’s conveyance)
What it heals
- Fear, insecurity, and exposure to hostility (need for fearlessness and protection)Sukta 7.91, 7.92
- Enemy attack, obstruction, and malefic aggression (Vr̥tra-like blocking; hostile intent)Sukta 7.93, 7.95
- Household instability and loss of prosperity; predatory/ominous forces around the homeSukta 7.96, 7.97
- Ritual vulnerability: need to guard vedi/offerings and ensure successful conveyance to the godsSukta 7.98, 7.99
- Duḥsvapna (evil/ominous dreams) and the misfortune believed to arise from themSukta 7.100
Frequently Asked Questions
They converge on Indra as protector and victor: driving hostility away, breaking enemy obstructions, fixing prosperity, and securing ritual and omen-free well-being.
Suktas 7.93 and 7.95 are explicitly martial/abhicārika in thrust, while 7.91–7.92 provide the protective Indra-frame that repels hostility.
It includes prosperity-fixing and success-gathering charms (7.96–7.97), ritual safeguarding and offering-dispatch formulas (7.98–7.99), and a śānti turning back bad dreams (7.100).
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
