Sukta 53
Rishi: Atharvanic tradition (specific r̥ṣi not stated in the provided excerpt)
Devata: Dyāvāpṛthivī; Soma, Agni, Vāyu, Savitṛ, Bhaga; Svadhā as sustaining power
Chandas: Mixed/Triṣṭubh-like cadence (probable; longer pādas suggest non-anuṣṭubh)
AV 6.53 અથર્વણ પરંપરાનું સંક્ષિપ્ત રક્ષણ‑અને‑પુનઃસ્થાપન સૂક્ત છે. તે પ્રથમ દ્યાવાપૃથિવી (આકાશ‑પૃથ્વી) અને પોષક દેવતાઓના વર્તુળ દ્વારા સર્વ દિશામાં રક્ષણ સ્થાપે છે; પછી પીડિત વ્યક્તિમાં વિખેરાયેલી જીવનશક્તિઓ—પ્રાણ, આત્મા, દૃષ્ટિ, જીવનબળ—ને પાછી બોલાવી તેમાં જ સ્થિર કરે છે. અંતે ત્વષ્ટૃનું મરામત‑કાર્ય પરાકાષ્ઠા બને છે: જે નુકસાન પામ્યું છે તેને ફરી ઘડવું, શરીર‑મનને તેજ અને પોષણ સાથે એકત્ર કરવું, અને આંતરિક‑બાહ્ય દુર્ભાગ્ય સામે તે સ્થાન/વ્યક્તિને ‘સીલ’ કરીને સુરક્ષિત કરવું; અહીં સ્વધા ધારણ‑પોષણ કરનારી શક્તિ તરીકે પ્રગટ થાય છે.
Mantras
Mantra 1
सर्वतो रक्षणम्। द्यौश्च॑ म इ॒दं पृ॑थि॒वी च॒ प्रचे॑तसौ शु॒क्रो बृ॒हन् दक्षि॑णया पिपर्तु । अनु॑ स्व॒धा चि॑कितां॒ सोमो॑ अ॒ग्निर्वा॒युर्नः॑ पातु सवि॒ता भग॑श्च
સર્વદિશાથી રક્ષણ. દ્યૌ અને આ પૃથ્વી—બંને પ્રચેતસ (પૂર્વજ્ઞાની), તેજસ્વી અને વિશાળ—શુભ દક્ષિણા (દાન/આશીર્વાદરૂપ બક્ષિસ) વડે આને પરિપૂર્ણ કરે. યોગ્ય ક્રમે સ્વધા ચેતન રહે; સોમ, અગ્નિ, વાયુ અમને રક્ષે—સવિતૃ અને ભગ પણ.
Mantra 2
पुनः॑ प्रा॒णः पुन॑रा॒त्मा न॒ ऐतु॒ पुन॒श्चक्षुः॒ पुन॒रसु॑र्न॒ ऐतु॑ । वै॒श्वा॒न॒रो नो॒ अद॑ब्धस्तनू॒पा अ॒न्तस्ति॑ष्ठाति दुरि॒तानि॒ विश्वा॑
પુનઃ પ્રાણ અમારે પાસે આવે; પુનઃ આત્મા અમારે પાસે આવે; પુનઃ ચક્ષુ (દૃષ્ટિ) આવે; પુનઃ અસુ (જીવનશક્તિ) અમારે પાસે પાછું આવે. વૈશ્વાનર—અમારો અદબ્ધ (અનછળાયેલો) તનૂપા (દેહ-રક્ષક)—અંતરમાં સ્થિત રહી સર્વ દુરીતો (અપશકુન/અપઘાત/દુર્ભાગ્ય) દૂર કરે છે.
Mantra 3
सं वर्च॑सा॒ पय॑सा॒ सं त॒नूभि॒रग॑न्महि॒ मन॑सा॒ सं शि॒वेन॑ । त्वष्टा॑ नो॒ अत्र॒ वरी॑यः कृणो॒त्वनु॑ नो मार्ष्टु त॒न्वो॒३यद् विरि॑ष्टम्
વર્ચસ (તેજ) સાથે, પયસ (દૂધ/પોષણ) સાથે, દેહો સાથે—એકત્ર; મન સાથે એકત્ર, શિવ (મંગલ) સાથે એકત્ર—અમે આવી રીતે પ્રાપ્ત થયા છીએ. અહીં ત્વષ્ટા અમારે માટે વધુ ઉત્તમ અવસ્થા કરે; અને યોગ્ય ક્રમે અમારા દેહમાંથી જે કંઈ વિરીષ્ટ (ક્ષત/બગડેલું) છે તે સાફ કરી દે.
Frequently Asked Questions
For protection on all sides and for restoring weakened vitality—calling back breath, life, sight, and inner steadiness after illness, fright, or harmful influence.
It functions as a retrieval formula: each repetition ‘calls back’ a specific faculty (prāṇa, ātman, cakṣus, asu), reintegrating what feels lost or scattered.
Not necessarily. A simple lamp (Agni/Vaiśvānara symbol) and clean milk or water are sufficient; the hymn’s main force is the protective invocation and the restorative petition to Tvaṣṭṛ.
Ask anything about Sukta 53 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.