Sukta 21
Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (martial abhicaric cluster; specific r̥ṣi varies by anukramaṇī tradition)
Devata: Dundubhi (personified drum) as operative agent; secondarily Bhaya/Trāsa as effected powers
Chandas: Predominantly Anuṣṭubh-like cadence (mixed/prose-like Atharvanic diction in places)
અથર્વવેદ ૫.૨૧ એક યુદ્ધમય અભિચારિક સૂક્ત છે, જેમાં યુદ્ધ-નગારું (દુંદુભિ)ને જીવંત કાર્યકારી શક્તિ તરીકે શસ્ત્રરૂપે વાપરવામાં આવે છે. તેના ગર્જનાને મંત્રબળથી ચાર્જ કરીને શત્રુસેનામાં આતંક, માનસિક વિખૂટાપણું, ગૂંચવણ અને ભગદડ (રાઉટ) પેદા કરાવવાનો હેતુ છે. સૂક્ત વારંવાર શત્રુમાં ભય (ભય/ત્રાસ), દ્વેષ અને મોહ/ભ્રમ ‘સ્થાપિત’ કરવાની વાત કરે છે; સાથે જ મૈત્રી દેવગણોને એકત્ર બોલાવી વિજય અને યુદ્ધભૂમિ પરનું અધિપત્ય સ્થિર કરવા પ્રેરણા આપે છે.
Mantras
Mantra 1
शत्रुसेनात्रासनम्। विहृ॑दयं वैमन॒स्यं वदा॒मित्रे॑षु दुन्दुभे । वि॒द्वे॒षं कश्म॑शं भ॒यम॒मित्रे॑षु॒ नि द॑ध्म॒स्यवैनान् दुन्दुभे जहि
શત્રુસેનાને ભય પેદા કરનારું. હે દુન્દુભિ (યુદ્ધનગારું), શત્રુઓમાં હૃદયની વ્યાકુળતા અને મનની વૈમનસ્યતા પ્રગટ કર. શત્રુઓમાં દ્વેષ, ગૂંચવણ, ભય સ્થાપિત કર; હે દુન્દુભિ, તેમને પછાડી દે—હા, આ લોકોને સંહાર કર.
Mantra 2
उ॒द्वेप॑माना॒ मन॑सा॒ चक्षु॑षा॒ हृद॑येन च । धाव॑न्तु॒ बिभ्य॑तो॒ऽमित्राः॑ प्रत्रा॒सेनाज्ये॑ हु॒ते
મનથી, આંખથી અને હૃદયથી પણ કંપતા, ભયભીત શત્રુઓ દોડી ને ભાગી જાય—જ્યારે પ્રત્રાસ (ભય) જ અમારી શક્તિ બની, આજ્યાહુતિ (ઘીનું અર્પણ) અર્પાય છે.
Mantra 3
वा॒न॒स्प॒त्यः संभृ॑त उ॒स्रिया॑भिर्वि॒श्वगो॑त्र्यः । प्र॒त्रा॒सम॒मित्रे॑भ्यो व॒दाज्ये॑ना॒भिघा॑रितः
વાનસ્પત્યઃ (વનમાં જન્મેલું દુન્દુભિ), સુઘડ રીતે રચાયેલું, ઉસ્રિયાભિઃ (ગોચર્મોથી) મજબૂત બંધાયેલું, વિશ્વગોત્ર્યઃ (દરેક ગોત્ર માટે શક્તિશાળી)—આજ્યથી અભિઘારિત (ઘીથી અભિષિક્ત) થઈ, શત્રુઓ સામે પ્રત્રાસ (ભય) ધ્વનિત કર.
Mantra 4
यथा॑ मृ॒गाः सं॑वि॒जन्त॑ आर॒ण्याः पुरु॑षा॒दधि॑ । ए॒वा त्वं दु॑न्दुभे॒ऽमित्रा॑न॒भि क्र॑न्द॒ प्र त्रा॑स॒याथो॑ चि॒त्तानि॑ मोहय
જેમ જંગલનાં મૃગો મનુષ્ય નજીક આવે ત્યારે ભયથી વિખેરાઈ જાય છે, તેમ તું, હે દુન્દુભિ (ઢોલ), શત્રુઓ સામે ગર્જના કર; તેમને ભયથી હાંકી કાઢ, અને વધુમાં તેમના ચિત્તોને મોહગ્રસ્ત કર.
Mantra 5
यथा॒ वृका॑दजा॒वयो॒ धाव॑न्ति ब॒हु बिभ्य॑तीः । ए॒वा त्वं दु॑न्दुभे॒ऽमित्रा॑न॒भि क्र॑न्द॒ प्र त्रा॑स॒याथो॑ चि॒त्तानि॑ मोहय
જેમ વરુના ભયથી બકરાં અને ઘેટાં બહુ દૂર સુધી દોડી જાય છે, તેમ તું, હે દુન્દુભિ (ઢોલ), શત્રુઓ સામે ગર્જના કર; તેમને ભયથી હાંકી કાઢ, અને વધુમાં તેમના ચિત્તોને મોહગ્રસ્ત કર.
Mantra 6
यथा॑ श्ये॒नात् प॑त॒त्रिणः॑ संवि॒जन्ते॒ अह॑र्दिवि सिं॒हस्य॑ स्त॒नथो॒र्यथा॑ । ए॒वा त्वं दु॑न्दुभे॒ऽमित्रा॑न॒भि क्र॑न्द॒ प्र त्रा॑स॒याथो॑ चि॒त्तानि॑ मोहय
જેમ શ્યેન (બાજ)ને જોઈ પંખીધારી પ્રાણીઓ દિવસ-રાત એકસાથે કંપે છે; જેમ સિંહના ગર્જન-ગુંજનથી—એમ જ, હે દુન્દુભિ (ઢોલ), શત્રુઓ સામે ગર્જના કર; તેમને ભયથી હંકારી કાઢ, અને તેમના ચિત્તોને મોહમાં નાખ.
Mantra 7
परा॒मित्रा॑न् दुन्दु॒भिना॑ हरि॒णस्या॒जिने॑न च । सर्वे॑ दे॒वा अ॑तित्रस॒न् ये सं॑ग्रा॒मस्येशते
દુન્દુભિ (યુદ્ધ-ઢોલ) અને હરિણના અજિન (ચામડાં) વડે શત્રુઓને દૂર હાંકો! યુદ્ધ પર અધિકાર ધરાવનારા સર્વ દેવો કંપી ઊઠ્યા છે.
Mantra 8
यैरिन्द्रः॑ प्र॒क्रीड॑ते पद्घो॒षैश्छा॒यया॑ स॒ह। तैर॒मित्रा॑स्त्रसन्तु नो॒ऽमी ये यन्त्य॑नीक॒शः
જેનાથી ઇન્દ્ર રમે છે—પગલાંના ગર્જનાસમાન ઘોષથી, અને તેની છાયા સાથે—એ જ બળથી અમારા માટે શત્રુઓ કંપે; એ દૂરનાં, જે દળબંધ રીતે આગળ વધે છે.
Mantra 9
ज्या॒घो॒षा दु॑न्दु॒भयो॒ भि क्रो॑शन्तु॒ या दिशः॑ । सेनाः॒ परा॑जिता य॒तीर॒मित्रा॑णामनीक॒शः
ધનુષ્યની જ્યા-ઘોષ અને દુન્દુભિઓ જે દિશાઓમાં હોય ત્યાં પ્રતિકૂળ ગર્જના કરે! શત્રુઓની સેનાઓ પરાજિત થઈ, દળે દળે ભાગતી આગળ નીકળે.
Mantra 10
आदि॑त्य॒ चक्षु॒रा द॑त्स्व॒ मरी॑च॒योऽनु॑ धावत । प॒त्स॒ङ्गिनी॒रा स॑जन्तु॒ विग॑ते बाहुवी॒र्येऽ
હે આદિત્ય, અમને અહીં દૃષ્ટિ દાન કર; તારા મરીચિઓ (કિરણો) અનુસરી દોડી આવે. શત્રુનું બાહુ-વીર્ય વિખૂટું થઈ જાય ત્યારે પગલાં સાથે જોડાયેલી શક્તિઓ અમારાં સાથે જોડાઈ રહે.
Mantra 11
यू॒यमु॒ग्रा म॑रुतः पृश्निमातर॒ इन्द्रे॑ण यु॒जा प्र मृ॑णीत॒ शत्रू॑न्। सोमो॒ राजा॒ वरु॑णो॒ राजा॑ महादे॒व उ॒त मृ॒त्युरिन्द्रः॑
હે ઉગ્ર મરુતો, પૃશ્નિના પુત્રો, ઇન્દ્ર સાથે યોગમાં જોડાઈને આગળ વધો; શત્રુઓને પ્રહાર કરીને ચૂરચૂર કરો. સોમ રાજા છે, વરુણ રાજા છે; અને મહાદેવ પણ—હા, મૃત્યુ પોતે પણ ઇન્દ્ર છે.
Mantra 12
ए॒ता दे॑वसे॒नाः सूर्य॑केतवः॒ सचे॑तसः । अ॒मित्रा॑न् नो जयन्तु॒ स्वाहा॑
આ દેવસેનાઓ—સૂર્યધ્વજવાળી, એકચિત્ત—અમારા માટે અમિત્રોને જીતે; સ્વાહા!
Frequently Asked Questions
It empowers the war-drum as a personified force whose sound, charged by mantra, plants fear, confusion, and disunity in an enemy army so they break and flee.
Because the rite targets morale and cohesion: by ritually ‘placing’ terror and mutual hostility inside the foe, the hymn aims to collapse their collective will to fight.
It is primarily abhicārika (hostile/martial) and rājakarman in tone—intended for battlefield or royal-military use, not for medical healing (bhaisajya).
Ask anything about Sukta 21 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.