Sukta 16
Rishi: Atharvanic tradition
Devata: Remedy/Herb as potent agent (implicit); alternatively the addressed power behind the medicine
Chandas: Not fully determinable from the truncated opening; Atharvanic mixed style
આ ભૈષજ્ય-સૂક્ત ઔષધીય દ્રવ્યને ક્રમશઃ સશક્ત બનાવે છે—તેને વધતી શક્તિના “વૃષભ” તરીકે અને વહેતા રસ (રસા) તરીકે સંબોધીને—વૃષ-રોગ નામના ઉપદ્રવને શમાવવા માટે. “જો તું … હોય” એવી તાદાત્મ્યવાણી દ્વારા ઉપચારક દ્રવ્યની અસર સ્થાપિત થાય છે; અંતે શીતળતા અને શુદ્ધિકરણના સમાધાનમાં તે દ્રવ્ય “જળ આપનાર” (અપોદક) બની સંતુલન અને પ્રાણવૈભવ પુનઃસ્થાપિત કરે છે.
Mantras
Mantra 1
वृषरोगशमनम्। यद्ये॑कवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
વૃષ-રોગના શમન માટેનો મંત્ર: જો તું એકમાત્ર વૃષભ છે, જો તું વહેતા રસવાળો (સૃજારસ) છે—
Mantra 2
यदि॑ द्विवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
જો તું દ્વિવિધ વૃષ-બળવાળો હોય, જો તું વહેતા રસ (સાપ)વાળો હોય—તેમ જ થાઓ.
Mantra 3
यदि॑ त्रिवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
જો તું ત્રિવૃષ (ત્રિગુણ વૃષ-બળ) ધરાવતો હોય, જો તું સ્રુજારસ (વહેતો રસ/સત્વ) ધરાવતો હોય—તેમ જ થાઓ.
Mantra 4
यदि॑ चतुर्वृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
જો તું ચતુર્વૃષ (ચોગુણ વૃષ-બળ) ધરાવતો હોય, જો તું સ્રુજારસ (વહેતો રસ/સત્વ) ધરાવતો હોય—તેમ જ થાઓ.
Mantra 5
यदि॑ पञ्चवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
જો તું પઞ્ચવૃષ (પાંચગુણ વૃષ-બળ) ધરાવતો હોય, જો તું સ્રુજારસ (વહેતો રસ/સત્વ) ધરાવતો હોય—તેમ જ થાઓ.
Mantra 6
यदि॑ षड्-वृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
જો તું છગણી વૃષ-શક્તિવાળો (ષડ્-વૃષ) હોય, જો તું સૃજા-રસથી વહેતો (સૃજારસ) હોય—તેમ જ થાઓ.
Mantra 7
यदि॑ सप्तवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
જો તું સાતગણી વૃષ-શક્તિવાળો (સપ્તવૃષ) હોય, જો તું સૃજારસ (સૃજા-રસ) ધરાવતો હોય—તેમ જ થાઓ.
Mantra 8
यद्य॑ष्टवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
જો તું આઠગણી વૃષ-શક્તિવાળો (અષ્ટવૃષ) હોય, જો તું સૃજારસ (સૃજા-રસ) ધરાવતો હોય—તેમ જ થાઓ.
Mantra 9
यदि॑ नववृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
જો તું નવ-વૃષભવાળો (નવવૃષ) હોય, જો તું સૃજા-રસ (sṛjā-rasa) ધરાવતો હોય—
Mantra 10
यदि॑ दशवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
જો તું દશ-વૃષભવાળો (દશવૃષ) હોય, જો તું સૃજા-રસ (sṛjā-rasa) ધરાવતો હોય—
Mantra 11
यद्ये॑काद॒शोऽसि॒ सोऽपो॑दको ऽसि
જો તું અગિયાર (એકાદશ) હોય, તો તું જળોનો દાતા છે; તું જળ-પ્રદાયક છે.
Frequently Asked Questions
It is used to calm and cure an illness named vṛṣa-roga by empowering a medicinal sap/juice (rasa) through mantra-recitation and then applying or administering it.
That formula is a consecration technique: the remedy is identified with increasing measures of strength (“bull-power”), so the medicine is ritually intensified and made protective as well as curative.
It signals the final healing mode: the empowered agent is aligned with the purifying Waters—bringing cooling, cleansing, and restorative hydration, especially suitable for heat, irritation, or impurity-linked illness.
Ask anything about Sukta 16 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.