Sukta 15
Rishi: Atharvanic tradition (exact r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī for this hymn)
Devata: Oṣadhi (personified Herb), with Ṛta as legitimating principle
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence (refrain-driven Atharvanic style)
AV 5.15 એક ઉપચારક અને રક્ષણાત્મક મંત્રરૂપ સૂક્ત છે. તેમાં ઔષધી (ઓષધી) નામની ઔષધીય વનસ્પતિને ચેતન સાથી તરીકે જીવંત રીતે પ્રતિષ્ઠિત કરી, રોગ, શત્રુત્વપૂર્ણ શક્તિઓ અને દુર્ભાગ્ય/અપશકુનને દૂર હાંકી કાઢવા માટે નિયુક્ત કરવામાં આવે છે. ધ્રુવપદ આધારિત સંખ્યાત્મક વૃદ્ધિ (2/20, 4/40, 8/80 વગેરે) અને “મધુ” (મધ જેવી મીઠાશ) માટેની વારંવારની વિનંતિ દ્વારા, દર્દીને સુખદ અને જીવનપોષક સ્થિતિમાં પુનઃસ્થાપિત કરવાનો આ સૂક્તનો ઉદ્દેશ છે. અહીં ઋત (Ṛta) માન્યતાનું આધારભૂત તત્ત્વ બને છે: ઔષધીને “ઋતમાંથી જન્મેલી” જાહેર કરવામાં આવે છે, તેથી તે નિર્ભર અને નિશ્ચિત રીતે અસરકારક ગણાય છે.
Mantras
Mantra 1
रोगोपशमनम्। एका॑ च मे॒ दश॑ च मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
રોગશમન માટે। એક અને દસ—હે ઓષધિ, મારા માટે અપવક્તાર (દૂર હંકારનાર) થાઓ. ઋતથી જન્મેલી, ઋતથી રક્ષક: મારા માટે મધુ ઉત્પન્ન કર, મીઠાશ કર.
Mantra 2
द्वे च॑ मे विंश॒तिश्च॑ मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
બે અને વીસ—હે ઓષધિ, મારા માટે અપવક્તાર (દૂર હંકારનાર) થાઓ. ઋતથી જન્મેલી, ઋતથી રક્ષક: મારા માટે મધુ ઉત્પન્ન કર, મીઠાશ કર.
Mantra 3
ति॒स्रश्च॑ मे त्रिं॒शच्च॑ मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
હે ઓષધિ! મારા માટે ત્રણ અને મારા માટે ત્રીસ—અપવક્તાર (દૂર હંકારનાર) થાઓ. ઋતમાંથી જન્મેલી, હે ઋતાવરિ (ઋતની રક્ષિકા)! મને મધુ આપ; મને મધુર (મધુ-મીઠો) બનાવ.
Mantra 4
चत॑स्रश्च मे चत्वारिं॒शच्च॑ मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
હે ઓષધિ! મારા માટે ચાર અને મારા માટે ચાળીસ—અપવક્તાર (દૂર હંકારનાર) થાઓ. ઋતમાંથી જન્મેલી, હે ઋતાવરિ (ઋતની રક્ષિકા)! મને મધુ આપ; મને મધુર (મધુ-મીઠો) બનાવ.
Mantra 5
प॒ञ्च च॑ मे पञ्चा॒शच्च॑ मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
હે ઓષધિ! મારા માટે પાંચ અને મારા માટે પચાસ—અપવક્તાર (દૂર હંકારનાર) થાઓ. ઋતમાંથી જન્મેલી, હે ઋતાવરિ (ઋતની રક્ષિકા)! મને મધુ આપ; મને મધુર (મધુ-મીઠો) બનાવ.
Mantra 6
षट् च॑ मे ष॒ष्टिश्च॑ मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
મારા માટે છ અને મારા માટે સાઠ—હે ઔષધિ—અપવક્તાર (અપશકુન/દોષ દૂર કરનાર) બનો. ઋતમાંથી જન્મેલી, હે ઋતની રક્ષિકા: મારા માટે મધુ બનાવો, મને મધુ-મીઠો કરો.
Mantra 7
स॒प्त च॑ मे सप्त॒तिश्च॑ मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
મારા માટે સાત અને મારા માટે સિત્તેર—હે ઔષધિ—અપવક્તાર (અપશકુન/દોષ દૂર કરનાર) બનો. ઋતમાંથી જન્મેલી, હે ઋતની રક્ષિકા: મારા માટે મધુ બનાવો, મને મધુ-મીઠો કરો.
Mantra 8
अ॒ष्ट च॑ मेऽशी॒तिश्च॑ मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
મારા માટે આઠ અને મારા માટે એંસી—હે ઔષધિ—(તું) અપવક્તાર (દૂર હાંકી દેનારી) થા. ઋતમાંથી જન્મેલી, હે ઋતાવરી (ઋતને આવરી રાખનારી), મારા માટે મધુરતા કર; બધું મધુમય કર।
Mantra 9
नव॑ च मे नव॒तिश्च॑ मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
મારા માટે નવ અને મારા માટે નવ્વે—હે ઓષધિ—(તું) અપવક્તાર (દૂર હંકારનાર/હટાવનાર) થા. ઋતમાંથી જન્મેલી, હે ઋતાવરી (ઋતને આવરી/રક્ષનારી), મારા માટે મધુ (માધુર્ય) કર; સર્વને મધુમય કર.
Mantra 10
दश॑ च मे श॒तं च मे॑ ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
મારા માટે દસ અને મારા માટે સો—હે ઓષધિ—(તું) અપવક્તાર (દૂર હંકારનાર/હટાવનાર) થા. ઋતમાંથી જન્મેલી, હે ઋતાવરી (ઋતને આવરી/રક્ષનારી), મારા માટે મધુ (માધુર્ય) કર; સર્વને મધુમય કર.
Mantra 11
श॒तं च॑ मे स॒हस्रं॑ चापव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
મારા માટે સો અને મારા માટે હજાર—હે ઓષધિ—(તું) અપવક્તાર (દૂર હંકારનાર/હટાવનાર) થા. ઋતમાંથી જન્મેલી, હે ઋતાવરી (ઋતને આવરી/રક્ષનારી), મારા માટે મધુ (માધુર્ય) કર; સર્વને મધુમય કર.
Frequently Asked Questions
The hymn addresses Oṣadhi, the medicinal herb, as a personified power. Its authority is grounded in Ṛta, meaning the cure is framed as truth-aligned and therefore dependable.
The numbers function as ritual intensifiers: they multiply the herb’s ‘repelling’ capacities (apavaktāraḥ). The repeated pattern builds a sense of layered, overwhelming protection against illness and harm.
Both. Madhu can be literal honey used as an auspicious carrier, and it also signifies the desired result: a ‘sweetened’ condition—pleasantness, nourishment, and restored vitality replacing the bitterness of disease.
Ask anything about Sukta 15 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
