Sukta 37
Rishi: Traditionally Atharvanic seers; the verse itself cites Atharvans, Kaśyapa, Kaṇva, Agastya as precedent authorities
Devata: Oṣadhi (the Herb) as personified healer; secondarily anti-rākṣasa power
Chandas: Anuṣṭubh (probable)
અવ 4.37 એક ભૈષજ્ય-સૂક્ત છે. તેમાં ઔષધિને જીવંત, વ્યક્તિમય વૈદ્ય તરીકે શક્તિ આપી કૃમિ (કીડા/પરજીવી) અને રાક્ષસસદૃશ રોગકારક શક્તિઓનો નાશ કરવા માટે પ્રેરિત કરવામાં આવે છે. તેની અસરકારકતા પૂર્વજ પરંપરાના આધાર પર—અથર્વણો અને પ્રસિદ્ધ ઋષિઓ (કાશ્યપ, કણ્વ, અગસ્ત્ય)—ના પ્રામાણ્યનો ઉલ્લેખ કરીને સ્થાપિત થાય છે; ત્યારબાદ પ્રબળ રક્ષોઘ્ન વાણી દ્વારા ગંધર્વ–અપ્સરા પ્રભાવોને, ખાસ કરીને કામાવેશ અને ઘરગથ્થુ વિક્ષેપ/ગૃહભંગ સાથે જોડાયેલા પ્રભાવોને, બહાર હાંકી કાઢે છે.
Mantras
Mantra 1
कृमिनाशनम्। त्वया॒ पूर्व॒मथ॑र्वाणो ज॒घ्नू रक्षां॑स्योषधे । त्वया॑ जघान क॒श्यप॒स्त्वया॒ कण्वो॑ अ॒गस्त्यः॑
તું કૃમિ-નાશક છે. હે ઔષધિ, તારા દ્વારા પ્રાચીન કાળે અથર્વણોએ રાક્ષસોને સંહાર્યા; તારા દ્વારા કશ્યપે સંહાર કર્યો, તારા દ્વારા કણ્વે, (અને) અગસ્ત્યે (પણ).
Mantra 2
त्वया॑ व॒यम॑प्स॒रसो॑ गन्ध॒र्वांस्चा॑तयामहे । अज॑शृ॒ङ्ग्यज॒ रक्षः॒ सर्वा॑न् ग॒न्धेन॑ नाशय
તારા દ્વારા અમે અપ્સરાઓને અને ગંધર્વોને હાંકી કાઢીએ છીએ. હે અજાશૃઙ્ગી, હે બકરાના શિંગવાળી, તારા સુગંધથી સર્વ રાક્ષસોને નાશ કર.
Mantra 3
न॒दीं य॑न्त्वप्स॒रसो॒ऽपां ता॒रम॑वश्व॒सम्। गु॒ल्गु॒लूः पीला॑ नल॒द्यौ॒३क्षग॑न्धिः प्रमन्द॒नी। तत् परे॑ताप्सरसः॒ प्रति॑बुद्धा अभूतन
નદી તરફ અપ્સરાઓ—જળની—ચાલી જાઓ; અશુભ સંકેતવાળા નાવિક (તાર) પાસે. ગુગ્ગુલુ, પીલા, નલદા અને દ્યૌક્ષની સુગંધ, મોહક ‘પ્રમન્દની’—ત્યાં જ જાઓ, હે અપ્સરાઓ; ઓળખાઈને, જાગૃત કરાઈને, એવી જ બની જાઓ.
Mantra 4
यत्रा॑श्व॒त्था न्य॒ग्रोधा॑ महावृ॒क्षाः शि॑ख॒ण्डिनः॑ । तत् परे॑ताप्सरसः॒ प्रति॑बुद्धा अभूतन
જ્યાં અશ્વત્થ અને ન્યગ્રોધ—શિખરવાળા મહાવૃક્ષો—ઊભા છે, ત્યાં જ પ્રસ્થાન કરો, હે અપ્સરાઓ; ઓળખાઈને અને જાગૃત કરાઈને, એવી જ બની જાઓ.
Mantra 5
यत्र॑ वः प्रे॒ङ्खा हरि॑ता॒ अर्जु॑ना उ॒त यत्रा॑घा॒ताः क॑र्क॒र्यः सं॒वद॑न्ति । तत् परे॑ताप्सरसः॒ प्रति॑बुद्धा अभूतन
જ્યાં અર્જુન વૃક્ષોમાં તમારી હરિત ઝૂલાઓ છે, અને જ્યાં આઘાત પામેલી કર્કરીઓ એકસાથે નાદ કરે છે—ત્યાં જ પ્રસ્થાન કરો, હે અપ્સરાઓ; ઓળખાઈને અને જાગૃત કરાઈને, એવી જ બની જાઓ.
Mantra 6
एयम॑ग॒न्नोष॑धीनां वी॒रुधां॑ वी॒र्याऽवती । अ॒ज॒शृ॒ङ्ग्यऽराट॒की ती॑क्ष्णशृ॒ङ्गी व्यृऽषतु
અહીં ઔષધિઓ અને વીરુધાઓમાંની બળવતી, શક્તિસંપન્ન (ઔષધી) આવી છે—અજશૃઙ્ગી, અરાટકી, તીક્ષ્ણશૃઙ્ગી; તે (દુષ્ટતા/રોગને) હાંકી કાઢે, દૂર દૂર વિખેરી દે.
Mantra 7
आ॒नृत्य॑तः शिख॒ण्डिनो॑ गन्ध॒र्वस्या॑प्सराप॒तेः । भि॒नद्मि॑ मु॒ष्कावपि॑ यामि॒ शेपः॑
શિખાધારીઓ નૃત્ય કરે છે—ગંધર્વ, અપ્સરાઓના પતિ—તેના અંડકોશ હું ચીરી નાખું છું; હા, હું તેના શિશ્ન પર પણ પ્રહાર કરું છું.
Mantra 8
भी॒मा इन्द्र॑स्य हे॒तयः॑ श॒तमृ॒ष्टीर॑य॒स्मयीः॑ । ताभि॑र्हविर॒दान् ग॑न्ध॒र्वान॑वका॒दान् व्यृऽषतु
ઇન્દ્રના પ્રક્ષેપાસ્ત્રો ભયંકર છે—લોખંડના, સો ધારવાળા. એ જ શસ્ત્રોથી હવિષ્ય ભક્ષક ગંધર્વોને, અવકાદા-ભક્ષકોને, છિન્ન-ભિન્ન કરીને વિખેરી દો.
Mantra 9
भी॒मा इन्द्र॑स्य हे॒तयः॑ श॒तमृ॒ष्टीर्हि॑र॒ण्ययीः॑ । ताभि॑र्हविर॒दान् ग॑न्ध॒र्वान॑वका॒दान् व्युऽषतु
ઇન્દ્રના પ્રક્ષેપાસ્ત્રો ભયંકર છે—સુવર્ણમય, સો ધારવાળા. એ જ શસ્ત્રોથી હવિષ્ય ભક્ષક ગંધર્વોને, અવકાદા-ભક્ષકોને, દહન કરીને દૂર હાંકી દો.
Mantra 10
अ॒व॒का॒दान॑भिशो॒चान॒प्सु ज्यो॑तय माम॒कान्। पि॒शा॒चान्त्सर्वा॑नोषधे॒ प्र मृ॑णीहि॒ सह॑स्व च
અવકાદા-વાળા, જે જળોમાં દહન કરતા રહે છે—મારા જે છે તેમને પ્રકાશમાં લાવો. હે ઔષધિ, સર્વ પિશાચોને દબાવીને નાશ કર; તું પણ વિજયી થા, સહનશીલ બની રહે.
Mantra 11
स्वेवैकः॑ क॒पिरि॒वैकः॑ कुमा॒रः स॑र्वकेश॒कः । प्रियो दृश इ॑व भू॒त्वा ग॑न्ध॒र्वः स॑चते॒ स्त्रिय॑स्त॑मि॒तो ना॑शयामसि॒ ब्रह्म॑णा वी॒र्याऽवता
સગા સમાન—એક; વાંદરા સમાન—એક; યુવાન, સર્વકેશવાળો. દૃષ્ટિને પ્રિય એવો બનીને ગંધર્વ સ્ત્રીઓ સાથે ચોંટે છે. તેને અમે અંધકારમાંથી નાશ પમાડીએ છીએ—બ્રહ્મણાથી, પરાક્રમી વીర్యથી યુક્ત.
Mantra 12
जा॒या इद् वो॑ अप्स॒रसो॒ गन्ध॑र्वाः॒ पत॑यो यू॒यम्। अप धावतामर्त्या॒ मर्त्या॒न् मा स॑चध्वम्
હે અપ્સરાઓ, પત્નીઓ તો ખરેખર તમારી છે; હે ગંધર્વો, પતિઓ તમે છો. દૂર દોડો—અમરાઓ—મર્ત્યો પાસેથી; મર્ત્યો સાથે ચોંટશો નહીં.
Frequently Asked Questions
Both. It can denote actual intestinal/skin parasites, and also a broader category of invasive, unseen agents of wasting and disease that are treated as ‘worm-like’ intruders.
To establish authority and proven efficacy: the herb’s power is validated by ancestral precedent—what those seers accomplished is invoked as a guarantee for the present cure.
Because some afflictions are framed as possession-like or disruptive attachments (often erotic or household-disturbing). The hymn dismisses such beings from mortals and restores proper boundaries and pairing.
Ask anything about Sukta 37 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.