
Rishi: Atharvanic tradition (speculative-ritual hymn)
Devata: Brahmaudana / Yajña personified (ritual entity as devatā)
Chandas: Mixed/prose-like anuṣṭubh-adjacent; treated as mantraic statement (not a strict RV-style stanza)
આ સૂક્ત રાંધેલા ઓદનાને (બ્રહ્મૌદન/વિષ્ટારિણ) યજ્ઞના જ શરીર સાથે એકરૂપ કરીને પવિત્ર બનાવે છે: છંદો તેના પંખા બને છે, સત્ય તેનું મુખ, અને તપસ તેની જનક ઉષ્મા. અભિષિક્ત આહારને બ્રાહ્મણોમાં પ્રતિષ્ઠિત કરીને પોષણ યજ્ઞસિદ્ધિમાં વિસ્તરે—સમૃદ્ધિ, “લોકવિજયી” પુણ્ય, અને સ્વર્ગ તરફ દોરી જતી કાર્યક્ષમતા—એવો આ સ્તુતિનો હેતુ છે; તેમજ યજમાન પર કોઈ હાનિકારક પ્રતિફળ પાછું ન વળે તે પણ સ્પષ્ટ રીતે અટકાવવામાં આવે છે.
Mantra 1
ब्रह्मौदनम्। छन्दां॑सि प॒क्षौ मुख॑मस्य स॒त्यं वि॑ष्टा॒री जा॒तस्तप॒सोऽधि॑ य॒ज्ञः
બ્રહ્મૌદન (બ્રાહ્મણ-ઓદન): છંદો તેના બે પાંખ છે; સત્ય તેનું મુખ છે. વિસ્તૃતપણે ફેલાતો, તપસમાંથી જન્મેલો, યજ્ઞ ત્યાં ઉદ્ભવ્યો છે.
Mantra 2
अ॒न॒स्थाः पू॒ताः पव॑नेन शु॒द्धाः शुच॑यः॒ शुचि॒मपि॑ यन्ति लो॒कम्। नैषां शि॒श्नं प्र द॑हति जा॒तवे॑दाः स्व॒र्गे लो॒के ब॒हु स्त्रैण॑मेषाम्
અસ્થિવિહીન, પવિત્ર કરાયેલા, પવન (પાવક) દ્વારા શુદ્ધ થયેલા—એ શુચિજન શુચિ લોકમાં જાય છે. જાતવેદા (અગ્નિ) તેમનું શિશ્ન દહન કરતો નથી; સ્વર્ગલોકમાં તેમનો સ્ત્રીભાગ બહુ પ્રચુર છે.
Mantra 3
वि॒ष्टा॒रिण॑मोद॒नं ये पच॑न्ति॒ नैना॒नव॑र्तिः सचते क॒दा च॒न। आस्ते॑ य॒म उप॑ याति दे॒वान्त्सं ग॑न्ध॒र्वैर्मदते सो॒म्येभिः॑
જે લોકો વિસ્તારિણ ઓદન (પાયસ) રાંધે છે, તેમને ‘અનાવર્તિ’—અપરાવર્તન (ફરી ન ફરવાની સ્થિતિ)—ક્યારેય ચોંટતી નથી. યમ ત્યાં નિવાસ કરે છે; તે દેવો તરફ નજીક જાય છે, અને ગંધર્વો સાથે સોમ્ય આનંદોમાં રમે છે.
Mantra 4
वि॒ष्टा॒रिण॑मोद॒नं ये पच॑न्ति॒ नैना॑न् य॒मः परि॑ मुष्णाति॒ रेतः॑ । र॒थी ह॑ भू॒त्वा र॑थ॒यान॑ ईयते प॒क्षी ह॑ भू॒त्वाति॒ दिवः॒ समे॑ति
જે લોકો વિસ્તારિણ ઓદન (પાયસ) રાંધે છે, તેમનું રેતસ્ (વીર્ય/સંતતિબીજ) યમ છીનવી લેતો નથી. રથી બનીને તે રથમાર્ગે આગળ વધે છે; પક્ષી બનીને તે દિવથી પણ પરે પહોંચે છે.
Mantra 5
ष॒ य॒ज्ञानां॒ वित॑तो॒ वहि॑ष्ठो विष्टा॒रिणं॑ प॒क्त्वा दि॒वमा विवे॑श । आ॒ण्डीकं॑ कुमु॑दं॒ सं त॑नोति॒ बिसं॑ शा॒लूकं॒ शफ॑को मुला॒ली। ए॒तास्त्वा॒ धारा॒ उप॑ यन्तु॒ सर्वाः॑ स्व॒र्गे लो॒के मधु॑म॒त् पिन्व॑माना॒ उप॑ त्वा तिष्ठन्तु पुष्क॒रिणीः॒ सम॑न्ताः
યજ્ઞોમાં સર્વોત્તમ વહન કરનાર, યથાવિધિ વિસ્તૃત કરાયેલો, ‘વિસ્તારિણ’ને પકવીને તે સ્વર્ગમાં પ્રવેશ્યો. તે આણ્ડીક, કુમુદને વિસ્તારે છે—બિસ, શાલૂક, શફક, મુલાલી. આ બધી ધારાઓ તારી પાસે આવી પહોંચે; સ્વર્ગલોકમાં મધુમય મીઠાશથી ફૂલતી રહે; અને સર્વ દિશાઓમાં તારી આસપાસ પુષ્કરિણીઓ (કમળ-તળાવો) સ્થિર રહે.
Mantra 6
घृ॒तह्र॑दा॒ मधु॑कूलाः॒ सुरो॑दकाः क्षी॒रेण॑ पू॒र्णा उ॑द॒केन॑ द॒ध्ना। ए॒तास्त्वा॒ धारा॒ उप॑ यन्तु॒ सर्वाः॑ स्व॒र्गे लो॒के मधु॑म॒त् पिन्व॑माना॒ उप॑ त्वा तिष्ठन्तु पुष्क॒रिणीः॒ सम॑न्ताः
ઘૃતના હ્રદવાળી, મધુમય કાંઠાવાળી, સુરાના જળવાળી—દૂધથી, પાણીથી, દહીંથી પરિપૂર્ણ: આ બધી ધારાઓ તારી પાસે આવી પહોંચે; સ્વર્ગલોકમાં મધુમય મીઠાશથી ફૂલતી રહે; અને સર્વ દિશાઓમાં તારી આસપાસ પુષ્કરિણીઓ (કમળ-તળાવો) સ્થિર રહે.
Mantra 7
च॒तुरः॑ कु॒म्भांश्च॑तु॒र्धा द॑दामि क्षी॒रेण॑ पू॒र्नाँ उ॑द॒केन॑ द॒ध्ना। ए॒तास्त्वा॒ धारा॒ उप॑ यन्तु॒ सर्वाः॑ स्व॒र्गे लो॒के मधु॑म॒त् पिन्व॑माना॒ उप॑ त्वा तिष्ठन्तु पुष्क॒रिणीः॒ सम॑न्ताः
હું ચાર કુંભ ચાર રીતે સ્થાપું છું—દૂધથી, પાણીથી, દહીંથી પરિપૂર્ણ. આ બધી ધારાઓ તારી પાસે આવી પહોંચે; સ્વર્ગલોકમાં મધુમય મીઠાશથી ફૂલતી રહે; અને સર્વ દિશાઓમાં તારી આસપાસ પુષ્કરિણીઓ (કમળ-તળાવો) સ્થિર રહે.
Mantra 8
इ॒ममो॑द॒नं नि द॑धे ब्राह्म॒णेषु॑ विष्टा॒रिणं॑ लोक॒जितं॑ स्व॒र्ग॑म्। स मे॒ मा क्षे॑ष्ट स्व॒धया॒ पिन्व॑मानो वि॒श्वरू॑पा धे॒नुः का॑म॒दुघा॑ मे अस्तु
આ ઓદન (પાકેલો ભાત) હું બ્રાહ્મણોમાં સ્થાપિત કરું છું—વિસ્તાર પામનાર, લોકજિત, સ્વર્ગ તરફ લઈ જનાર. તે મને હાનિ ન કરે; પોતાની સ્વધાથી પુષ્ટ થતો, તે મારા માટે વિશ્વરૂપા ધેનુ બને—કામદુઘા, સર્વ ઇચ્છાઓ દોહનારી.
It is cooked odana (porridge/boiled rice) treated as brahman-filled and identified with Yajña’s own body, so the food becomes a carrier of ritual power and merit.
The hymn sacralizes the offering by giving it a cosmic-ritual anatomy: chandas (metres) provide structure and ‘wings,’ satya (truth) is the validating ‘mouth,’ and tapas is the generating heat that makes yajña effective.
It is a protective clause ensuring the charged offering does not rebound negatively on the patron—i.e., the consecration is safe, properly transferred, and yields benefit rather than ritual fault or backlash.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.