Sukta 12
Rishi: Atharvanic tradition (healing seer; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī)
Devata: Dhātṛ (Creator/Ordainer) as restorer; implicitly the healing power of the remedy
Chandas: Anuṣṭubh (probable; common in AV healing verses)
આ અથર્વવેદીય ઉપચારસૂક્ત હાડાં ગોઠવવાનું અને ઘા ‘વણવાનું’ (ભરી જોડવાનું) મંત્રરૂપ ઉપાય છે. ભંગ, સાંધો ઊખડી જવો અથવા કાપાના ઘા કારણે વિખૂટું પડેલું શરીર “સાંધે સાંધો” એમ ફરી એકત્ર કરી મજ્જા, માંસ, ચામડી અને હાડાંને પુનઃસ્થાપિત કરે છે. તૂટેલું-છિન્નભિન્ન થયેલું ફરી ગોઠવી શકે એવા વિશ્વના નિયામક ધાતૃને આહ્વાન કરતાં, સાથે સાથે ઓષધીને (ઔષધી વનસ્પતિ—ઘણીવાર રોહિણી તરીકે ઓળખાતી) “એકસાથે ગોઠવી બેસાડવાની” અને નુકસાન પામેલા તંતુઓ ફરી ઉગાડવાની શક્તિથી સશક્ત કરે છે.
Mantras
Mantra 1
रोहिणी- वनस्पतिः। रोह॑ण्यसि॒ रोह॑ण्य॒स्थ्नश्छि॒न्नस्य॒ रोह॑णी । रो॒हये॒दम॑रुन्धति
રોહિણી વનસ્પતિઓની અધિપતિ છે. તું રોહિણી છે; રોહિણી—કાપી ગયેલા અસ્થિનું જોડાણ કરનારિ. હે અરુન્ધતી, દૃઢ રોકનારિ, આ અહીંનું જોડીને ફરી એક કરી દે.
Mantra 2
यत् ते॑ रि॒ष्टं य॑त् ते द्यु॒त्तमस्ति॒ पेष्ट्रं॑ त आ॒त्मनि । धा॒ता तद् भ॒द्रया॒ पुनः॒ सं द॑ध॒त् परु॑षा॒ परुः॑
તું જે ઘાયલ થયું છે, જે તૂટીને વિખેરાયું છે, અને જે દબાઈને ચોટેલું તારા શરીરમાં છે—ધાતૃ દેવ શુભ શક્તિથી તેને ફરી એકવાર ગોઠવી દેશે, સાંધા પર સાંધો જોડીને.
Mantra 3
सं ते॑ म॒ज्जा म॒ज्ज्ञा भ॑वतु॒ समु॑ ते॒ परु॑षा॒ परुः॑ । सं ते॑ मां॒सस्य॒ विस्र॑स्तं॒ समस्थ्यपि॑ रोहतु
મજ્જા મજ્જા સાથે તારી જોડાઈ જાય; અને સાંધો સાંધા સાથે જોડાઈ જાય. તારા માંસનું જે ઢીલું પડી ગયું છે તે જોડાઈ જાય; અને અસ્થિ પણ ફરી સાથે વધીને જોડાઈ જાય.
Mantra 4
म॒ज्जा म॒ज्ज्ञा सं धी॑यतां॒ चर्म॑णा॒ चर्म॑ रोहतु । असृ॑क् ते॒ अस्थि॑ रोहतु मां॒सं मां॒सेन॑ रोहतु
મજ્જા મજ્જા સાથે જોડાઈ સ્થિર થાય; ચામડી સાથે ચામડી ફરીથી ઉગી પૂર્ણ થાય. તારો રક્ત અને અસ્થિ જોડાઈ સાજાં થાય; માંસ માંસ સાથે ફરીથી ઉગી પૂર્ણ થાય.
Mantra 5
लोम॒ लोम्ना॒ सं क॑ल्पया त्व॒चा सं क॑ल्पया॒ त्वच॑म्। असृ॑क् ते॒ अस्थि॑ रोहतु छि॒न्नं सं धे॑ह्योषधे
લોમ લોમ સાથે ગોઠવી દે; ચામડી સાથે ચામડી ગોઠવી દે. તારો રક્ત અને અસ્થિ ફરીથી ઉગી પૂર્ણ થાય; હે ઔષધે, જે કાપાયું છે તેને જોડીને સ્થિર કરી દે.
Mantra 6
स उत् ति॑ष्ठ॒ प्रेहि॒ प्र द्र॑व॒ रथः॑ सुच॒क्रः सु॑प॒विः सु॒नाभिः॑। प्रति॑ तिष्ठो॒र्ध्वः
હે (અંગ), ઊઠ; આગળ વધ; દોડી નીકળ—સુચક્ર, સુપવિ, સુનાભિ એવા સુસજ્જ રથની જેમ. ફરી પાછો ઊભો રહેજે—સીધો, ઊર્ધ્વ.
Mantra 7
यदि॑ क॒र्तं प॑ति॒त्वा सं॑श॒श्रे यदि॒ वाश्मा॒ प्रहृ॑तो ज॒घान॑ । ऋ॒भू रथ॑स्ये॒वाङ्गा॑नि॒ सं द॑ध॒त् परु॑षा॒ परुः॑
જો તું ખાડામાં પડીને ચકનાચૂર થયો હોય; જો ફેંકાયેલો પથ્થર તને વાગીને ઘાયલ કર્યો હોય—તો જેમ ઋભુએ રથના અંગો જોડીને ગોઠવ્યા, તેમ સાંધે સાંધો જોડાઈ જાય: પરુષા પરુઃ.
Mantra 8
रोहिणी- वनस्पतिः। १-७ ऋभुः। रोहिणी- वनस्पतिः। अनुष्टुप्, १ त्रिपदा गायत्री, ६ त्रिपदा यवमध्या भुरिग्गायत्री, ७ बृहती। रोह॑ण्यसि॒ रोह॑ण्य॒स्थ्नश्छि॒न्नस्य॒ रोह॑णी । रो॒हये॒दम॑रुन्धति
તું રોહિણી છે, રોહિણી; કપાયેલા અસ્થિની રોહિણી. હે અરુન્ધતી, આને ફરી ઉગાડી દે—પૂર્ણ, અખંડ.
Mantra 9
यत् ते॑ रि॒ष्टं य॑त् ते द्यु॒त्तमस्ति॒ पेष्ट्रं॑ त आ॒त्मनि । धा॒ता तद् भ॒द्रया॒ पुनः॒ सं द॑ध॒त् परु॑षा॒ परुः॑
તું જે રિષ્ટ (ઘાયલ) છે, તું જે દ્યુત્ત (ચૂર્ણ/છિન્નભિન્ન) છે, અને તારા આત્મનિ (દેહમાં) જે પેષ્ટ્ર (કચડાયેલો વિકાર) વસે છે—ધાતા, વ્યવસ્થાપક, ભદ્ર શક્તિથી તેને ફરી એકત્ર ગોઠવે; પરુ સાથે પરુ (સાંધો સાથે સાંધો) જોડે.
Mantra 10
सं ते॑ म॒ज्जा म॒ज्ज्ञा भ॑वतु॒ समु॑ ते॒ परु॑षा॒ परुः॑ । सं ते॑ मां॒सस्य॒ विस्र॑स्तं॒ समस्थ्यपि॑ रोहतु
તારા માટે મજ્જા મજ્જા સાથે એકરૂપ થાય; તારા માટે પરુ પરુ સાથે સંપૂર્ણ જોડાય. તારા માટે ઢીલું પડેલું માંસ ફરી ગૂંથાઈ જોડાય; અને અસ્થિ પણ તેના પર મજબૂતીથી ઉગી ચોંટે.
Mantra 11
म॒ज्जा म॒ज्ज्ञा सं धी॑यतां॒ चर्म॑णा॒ चर्म॑ रोहतु । असृ॑क् ते॒ अस्थि॑ रोहतु मां॒सं मां॒सेन॑ रोहतु
મજ્જા મજ્જા સાથે સંયોજનમાં સ્થિર થાય; ચર્મ ચર્મ સાથે ફરી ઉગી આવે. તારો અસૃક્ (રક્ત) અસ્થિને મજબૂત કરે; માંસ માંસ સાથે ગૂંથાઈ જોડાઈ આરોગ થાય.
Mantra 12
लोम॒ लोम्ना॒ सं क॑ल्पया त्व॒चा सं क॑ल्पया॒ त्वच॑म्। असृ॑क् ते॒ अस्थि॑ रोहतु छि॒न्नं सं धे॑ह्योषधे
વાળને વાળ સાથે ગોઠવી દે; ત્વચા સાથે ત્વચાને ગોઠવી દે. તારો રક્ત તારા અસ્થિને મજબૂતીથી જોડે; હે ઔષધિ, જે કાપાઈને અલગ થયું છે તેને ફરી એક કરી દે.
Mantra 13
स उत् ति॑ष्ठ॒ प्रेहि॒ प्र द्र॑व॒ रथः॑ सुच॒क्रः सु॑प॒विः सु॒नाभिः॑। प्रति॑ तिष्ठो॒र्ध्वः
ઉઠ; આગળ વધ; દોડી નીકળ—સુચક્ર, સુપવિ, સુનાભિ રથની જેમ. ફરી ઊભો થા—સીધો, દૃઢ.
Mantra 14
यदि॑ क॒र्तं प॑ति॒त्वा सं॑श॒श्रे यदि॒ वाश्मा॒ प्रहृ॑तो ज॒घान॑ । ऋ॒भू रथ॑स्ये॒वाङ्गा॑नि॒ सं द॑ध॒त् परु॑षा॒ परुः॑
જો પડી જવાથી કાપો બંધ થઈને ચોંટાઈ ગયો હોય; જો ફેંકાયેલો પથ્થર વાગીને ઘા કર્યો હોય—જેમ ઋભુઓ રથના અંગોને ગોઠવે છે, તેમ તેઓ અંગોને જોડે: સાંધે સાંધે, ગાંઠે ગાંઠ.
Frequently Asked Questions
It is primarily for traumatic injuries—fractures, dislocations, crushed limbs, and cut wounds—aiming to rejoin tissues and promote firm regrowth of bone and flesh.
Dhātṛ is the cosmic ‘Ordainer’ who restores correct structure. In this hymn he is asked to reassemble what is shattered so the body returns to proper alignment and wholeness.
Tradition often names Rohiṇī as the chief healing oṣadhi, but the hymn’s logic is to empower the chosen remedy and the acts of setting, binding, and dressing—so a suitable local wound-healing herb and proper bandaging/splinting are central.
Ask anything about Sukta 12 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.