Sukta 5
Rishi: Atharvan (traditional attribution for stambhana/nidrā material; hymn-level attribution varies by anukramaṇī)
Devata: Nidrā / Stambhana (functional ‘deity’), with Indra invoked indirectly via epithet
Chandas: Anuṣṭubh (predominant in this cluster)
આ સૂક્ત સ્થંભન (અચલ/નિશ્ચલ કરવું) અને નિદ્રા (ઊંઘ પ્રેરણા) માટેનું અભિચારિક મંત્રકર્મ છે. તે આસપાસના વિસ્તારની ચેતનતા—પવન, દૃષ્ટિ, ગતિ અને જાગૃતતા—દબાવી દે છે, જેથી પ્રયોગકર્તા કોઈની નજરે ન ચડે તેમ પસાર થઈ શકે. સ્ત્રીઓ અને ચોકીદાર કૂતરાં સહિત સૌને ઘેન આવી ઊંઘ આવી જાય એવી આજ્ઞા તે વારંવાર આપે છે; સાથે એક અપવાદ પણ ઘડે છે: સાધક પોતે જાગતો અને અહિતથી અસ્પર્શિત રહે—ઇન્દ્રની અવિઘાત્યતા/અવધ્યતાને આદર્શ બનાવી.
Mantras
Mantra 1
स्वापनम्। स॒हस्र॑शृङ्गो वृष॒भो यः स॑मु॒द्रादु॒दाच॑रत्। तेना॑ सह॒स्येऽना व॒यं नि जना॑न्त्स्वापयामसि
સ્વાપન (નિદ્રા)—હજાર શિંગવાળો વૃષભ, જે સમુદ્રમાંથી બહાર આવ્યો; હે સહસ્ય (મહાબળવાન), તેના દ્વારા અમે નિશ્ચયપૂર્વક લોકોને નિદ્રામાં ડૂબાડી દઈએ છીએ.
Mantra 2
न भूमिं॒ वातो॒ अति॑ वाति॒ नाति॑ पश्यति॒ कश्च॒न। स्त्रिय॑श्च॒ सर्वाः॑ स्वा॒पय॒ शुन॒श्चेन्द्र॑सखा॒ चर॑न्
વાયુ પૃથ્વી ઉપરથી આગળ વધીને ન વહી જાય; કોઈ પણ જરા પણ બહાર નજર ન કરે. સર્વ સ્ત્રીઓને સુવડાવ; અને ફરતો ઇન્દ્રસખો કૂતરો પણ સુઈ જાય એમ કર.
Mantra 3
प्रो॒ष्ठे॒श॒यास्त॑ल्पेश॒या नारी॒र्या व॑ह्य॒शीव॑रीः । स्त्रियो॒ याः पुण्य॑गन्धय॒स्ताः सर्वाः॑ स्वापयामसि
પ્રોષ્ઠેશયા (બાહ્ય ખાટલા/આસન) પર સૂતી સ્ત્રીઓ, તલ્પેશયા (શય્યા) પર સૂતી સ્ત્રીઓ—જે બહાર લઈ જવાય છે અને ચળવળ કરે છે; જે પુણ્ય સુગંધથી યુક્ત છે—એ તમામ સ્ત્રીઓને, એકેય બાકી ન રહે એમ, અમે સુવડાવીએ છીએ.
Mantra 4
एज॑देजदजग्रभं॒ चक्षुः॑ प्रा॒णम॑जग्रभम्। अङ्गा॑न्यजग्रभं॒ सर्वा॑ रात्री॑णामतिशर्व॒रे
હું દરેક હલનચલન કરનારને વશમાં કર્યો છે; આંખને, પ્રાણને વશમાં કર્યો છે. અંગો સર્વને વશમાં કર્યા છે—દરેક રાતમાં, અતિ-અંધારી અને અતિશય અંધકારમય રાતોમાં પણ.
Mantra 5
य आस्ते॒ यश्चर॑ति॒ यश्च॒ तिष्ठ॑न्वि॒पश्य॑ति । तेषां॒ सं द॑ध्मो॒ अक्षी॑णि॒ यथे॒दं ह॒र्म्यं तथा॑
જે બેસે છે, જે ચાલે છે, જે ઊભો રહી દુર સુધી જુએ છે—તેમ સૌનાં નેત્રો અમે એકસાથે ગોઠવી દઈએ (બંધ કરી દઈએ), જેમ આ ઘર બંધ છે તેમ; તેમ જ થાઓ.
Mantra 6
स्वप्तु॑ मा॒ता स्वप्तु॑ पि॒ता स्वप्तु॒ श्वा स्वप्तु॑ वि॒श्पतिः॑ । स्वप॑न्त्वस्यै ज्ञा॒तयः॒ स्वप्त्व॒यम॒भितो॒ जनः॑
માતા સૂઈ જાય, પિતા સૂઈ જાય; કૂતરો સૂઈ જાય, ગૃહપતિ સૂઈ જાય. તેણીના જ્ઞાતિજન સૂઈ જાય; આજુબાજુનો આ સમગ્ર જન પણ સૂઈ જાય.
Mantra 7
स्वप्न॑ स्वप्नाभि॒कर॑णेन॒ सर्वं॒ नि स्वापया॒ जन॑म्। ओ॒त्सू॒र्यम॒न्यान्त्स्वा॒पया॑व्यु॒षं जा॑गृताद॒हमिन्द्र॑ इ॒वारि॑ष्टो॒ अक्षि॑तः
હે સ્વપ્ન (નિદ્રા), તારા સ્વપ્ન-કરાવનારા મંત્રબળથી સર્વ જનને નિદ્રામાં લુલાવી દે. સૂર્ય ઉગે ત્યાં સુધી બીજાઓને પણ સુવડાવ; હું તો જાગૃતમાંથી જાગતો રહું છું—ઇન્દ્ર સમાન, અહત નહિ, અક્ષય.
Frequently Asked Questions
It aims to make nearby people and guardians drowsy and unobservant—especially by ‘closing’ their eyes—so the practitioner can act without being detected.
Indra functions as a protective paradigm: the hymn asks that others sleep, but the reciter remain awake, unharmed, and undiminished ‘like Indra.’
Not in the verses provided: it works primarily through spoken command, analogy (the sealed house), and the operator’s stated intention to keep others asleep until sunrise.
Ask anything about Sukta 5 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.