Sukta 24
Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution for this prosperity hymn; commonly Atharvan/Angiras-type seer)
Devata: Dhānya/Annasaṁpatti (personified abundance); also implicit Prajāpati/Br̥haspati-style prosperity agency
Chandas: Anuṣṭubh (4×8, with Atharvanic flexibility)
AV 3.24 એક પૌષ્ટિક સૂક્ત છે. અનેક ધારાઓવાળા ઝરણાની ઉપમા દ્વારા ‘અક્ષિતિ’—અખૂટ, ન ખૂટતો પ્રવાહ—ને આહ્વાન કરીને ઘરનાં ધાન્યભંડારમાં અને ખેતરોમાં સમૃદ્ધિ ‘સ્થાપિત’ કરે છે. અહીં સમૃદ્ધિ ધૂંધળી ઇચ્છા તરીકે નહીં, પરંતુ ધાન્યને એકત્ર કરનાર, સંભાળનાર અને વ્યવસ્થિત રીતે વહેંચનાર સંગઠિત શક્તિ તરીકે બોલાવવામાં આવે છે; તેમજ વરસાદથી પોષાયેલી નદીઓ જેમ શાપ/રોગ અને ક્ષય-દોષને ધોઈ નાખે તેમ દુર્ભિક્ષ, બગાડ અને શાપને દૂર કરે છે. સૂક્તનો કાર્યલક્ષ્ય સ્થિર અને પુનરાવર્તિત વૃદ્ધિ છે—એવી ભરપૂરતા જે ઘટે નહીં, બગડે નહીં, અને સરકી ન જાય.
Mantras
Mantra 1
समृद्घि-प्राप्तिः। पय॑स्वती॒रोष॑धयः॒ पय॑स्वन्माम॒कं वचः॑ । अथो॒ पय॑स्वतीना॒मा भ॑रे॒ऽहं स॑हस्र॒शः
હે પયસ્વતી (દૂધ-રસથી સમૃદ્ધ) ઔષધિઓ, મારું પોતાનું વચન પણ પયસ્વાન્ (રસાળ, પોષક) થાઓ. અને પયસ્વતી (સમૃદ્ધિ)નો ભંડાર હું મારા માટે સહસ્રગણો કરીને ભરી લઉં છું.
Mantra 2
वेदा॒हं पय॑स्वन्तं च॒का॑र धा॒न्यं ऽ ब॒हु। सं॒भृत्वा॒ नाम॒ यो दे॒वस्तं व॒यं ह॑वामहे॒ योयो॒ अय॑ज्वनो गृ॒हे
હું તે શક્તિને જાણું છું, જેણે ધાન્યને પયસ્વાન્ (દૂધ-રસથી સમૃદ્ધ) અને બહુ પ્રચુર બનાવ્યું છે. તેને સંભાળી-એકત્ર કરીને, તે દેવને અમે હવામા કરીએ છીએ—જે અયજ્વન (યજ્ઞ ન કરનાર)ના ઘરમાં પણ (તે સમૃદ્ધિ) અપાવે છે.
Mantra 3
इ॒मा याः पञ्च॑ प्र॒दिशो॑ मान॒वीः पञ्च॑ कृ॒ष्टयः॑ । वृ॒ष्टे शापं॑ न॒दीरि॑वे॒ह स्फा॒तिं समा॑वहान्
આ માનવીય પાંચ દિશાઓ અને તેમાં વસતા પાંચ જનસમૂહો—વર્ષાથી જેમ નદીઓ શાપને વહાવી દે છે તેમ—અહીં સર્વથા સમૃદ્ધિ, વૃદ્ધિ અને કલ્યાણ વહેંચી લાવો.
Mantra 4
उदुत्सं॑ श॒तधा॑रं स॒हस्र॑धार॒मक्षि॑तम्। ए॒वास्माके॒दं धा॒न्यं ऽ स॒हस्र॑धार॒मक्षि॑तम्
ઉત્સ (ઝરણું/કૂવો) ઊંચે ઉઠે—સો ધારાવાળું, હજાર ધારાવાળું, અક્ષય. એ જ રીતે અમારું આ ધાન્ય પણ હજાર ધારાવાળું, અક્ષય રહે.
Mantra 5
शत॑हस्त स॒माह॑र॒ सह॑स्रहस्त॒ सं कि॑र । कृ॒तस्य॑ का॒र्यऽस्य चे॒ह स्फा॒तिं स॒माव॑ह
હે શતહસ્ત, એકત્ર લાવ; હે સહસ્રહસ્ત, ઢગલો કરી ભેગું કર. જે જીતેલું છે અને જે કાર્ય હજી કરવાનું બાકી છે—તેનું વધારું અહીં જ અમારી પાસે લઈ આવ.
Mantra 6
ति॒स्रो मात्रा॑ गन्ध॒र्वाणां॒ चत॑स्रो गृ॒हप॑त्न्याः । तासां॒ या स्फा॑ति॒मत्त॑मा॒ तया॑ त्वा॒भि मृ॑शामसि
ગંધર્વોના ત્રણ માપ છે, ગૃહપત્નીઓના ચાર માપ છે. તેમાં જે વધારામાં સર્વોત્તમ છે—તે વડે અમે તને સર્વત્ર સ્પર્શ કરીએ છીએ.
Mantra 7
उ॒पो॒हश्च॑ समू॒हश्च॑ क्ष॒त्तारौ॑ ते प्रजापते । तावि॒हा व॑हतां स्फा॒तिं ब॒हुं भू॒मान॒मक्षि॑तम्
હે પ્રજાપતિ, ઉપોહ અને સમૂહ—આ બે તારા ક્ષત્તાર (ભંડારી/વ્યવસ્થાપક) છે. તેઓ અહીં વધારું લાવે—ઘણું, ભરપૂર, અક્ષય.
Frequently Asked Questions
For increasing and stabilizing grain supplies—both stored grain and ongoing yield—so that provisions become plentiful and do not dwindle (akṣiti).
The spring is a ritual image of continuous, renewing flow. By stating “as the spring rises in a thousand streams, so be our grain,” the mantra transfers that inexhaustibility to the household’s food supply.
They are personified functions—like stewards of supply and aggregation—placed under Prajāpati’s authority, invoked to ‘bring in’ increase and consolidate it into stable abundance.
Ask anything about Sukta 24 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
