Kanda 3
Love, Unity & Statecraft
અથર્વવેદનું કાંડ ૩ (૩૧ સૂક્તો, ૨૩૦ મંત્રો; ૪ અનુવાકો) શત્રુતા દૂર કરવી, અભિચાર/ટોણા-મંત્રને નિષ્પ્રભ કરવો અને સામાજિક તથા વૈશ્વિક ઋતને ફરી સ્થાપિત કરવો—આવા આથર્વણિક વિધિઓ દ્વારા રાષ્ટ્ર (રાજ્ય) અને ગૃહ (ગૃહસ્થ જીવન)ને સ્થિર કરવા પર કેન્દ્રિત છે. તેમાં જળ, નિવાસ, ગોશાળા/વાડો અને ક્ષેત્રની શાંતિક તથા પૌષ્ટિક પ્રતિષ્ઠાઓને માનવીય સમૃદ્ધિ માટેની વ્યવહારુ “તકનીકો” સાથે—વ્યાપારસિદ્ધિ, પ્રેમ/આકર્ષણ (સ્ત્રીકર્માણિ), વિજય અને એકતા/સંઘટન—જોડવામાં આવી છે. આ કાંડમાં ભૈષજ્ય વિષયવસ્તુ પણ પ્રબળ છે; યક્ષ્મ–પાપ્મનને હાંકી કાઢી શ્વાસ અને દેહની પૂર્ણતા પુનઃસ્થાપિત કરવી અને કુષ્ઠ વગેરે ઔષધી વનસ્પતિઓના બળથી સમાયુઃ (પૂર્ણ આયુષ્ય) સ્થાપિત કરવાના મંત્રો અહીં સમાવિષ્ટ છે.
Anuvakas in Kanda 3
4 anuvakas (sections) to explore.
Anuvaka 1
રાષ્ટ્ર-સ્થિરતા અને પ્રતિમંત્રક્રિયા: રાજસત્તા, રાજ્ય અને ગૃહનું રક્ષણ શત્રુતા દૂર કરીને અને ઋત-ધર્મનો ક્રમ પુનઃસ્થાપિત કરીને કરવું. ઉપથીમો: શાપો અને શત્રુ-સંકલ્પનું ‘પ્રત્યાનયન’ (પાછું ફેરવવું); રાજકર્મમાં અભિષેક દ્વારા સ્વરાજ્યનું દૃઢીકરણ; રાજ્યને વસવાટયોગ્ય, એકતાસભર અને ઋતાનુરૂપ રીતે સ્થિર કરવું; વિરોધીની શક્તિ અને યશને બાંધીને સ્થંભિત કરવું; તાબીઝ/અમૂલેટ આધારિત સામાજિક રક્ષણ અને ગઠબંધન-નિર્માણ; દીર્ઘકાલથી જડબેસલાક (ક્ષેત્રિય) રોગોની શાંતિ.
Anuvaka 2
મુખ્ય વિષય: ઘર, જળ, ગોષ્ઠ/ગોશાળા અને ખેતર જેવા મુખ્ય સ્થાનોનું અભિષેક-પ્રતિષ્ઠા કરીને, તથા વેપાર, પ્રેમ અને યુદ્ધ જેવી માનવીય કાર્યશક્તિને સશક્ત બનાવી, જીવનસુરક્ષા—આરોગ્ય, ગૃહસ્થિરતા, જીવનોપાર્જન, સંતાન અને સામાજિક વ્યવસ્થા—સાધવા માટેની યાજ્ઞિક તકનીકો. ઉપવિષયો: યક્ષ્મા/મૃત્યુમાંથી મુક્તિ (મોચન); પવિત્ર આપઃ (જળ) દ્વારા શુદ્ધિ અને ઉપચાર; ઘર અને દ્વારપાળ/દેહલીની પ્રતિષ્ઠાથી સ્થિરતા અને સમૃદ્ધિ; ગોશાળામાં પશુઓની એકતા અને રક્ષણ; વેપાર–પ્રવાસમાં અનુકૂળતા, તેમજ પ્રેમ અને યુદ્ધકર્મમાં વિજયસિદ્ધિ.
Anuvaka 3
મુખ્ય વિષય: અથર્વણીય ગૃહવિધિઓ દ્વારા ઘરનું સુરક્ષણ અને સમૃદ્ધિ—આંતરિક/બાહ્ય જોખમોને શાંત કરીને સમૃદ્ધિ, સંતાનસિદ્ધિ, એકતા અને પ્રાણરક્ષણ સ્થાપિત કરવું. ઉપવિષયો: (1) જોખમી આંતરિક ઉષ્મા/દાહનું શમન કરીને તેને રક્ષણમાં રૂપાંતરિત કરવું (અગ્નિ—અંતર્નિહિત અગ્નિ). (2) પૌષ્ટિક વૃદ્ધિ: ભંડાર, ખેતરો, પશુધન, ભગ અને વર્ચસ્ (સર્વભૌમ સમૃદ્ધિ અને જાહેર તેજ/પ્રતિષ્ઠા). (3) વંધ્યત્વ-નિવારણ અને પ્રજનન-પુનઃસ્થાપન; વંધ્યત્વ દૂર કરવું/સ્થાનાંતરિત કરવું. (4) દિશાઓ અને સીમાઓનું રક્ષણ (દિક્-રક્ષા; પરિઘ-રક્ષા).
Anuvaka 4
મુખ્ય વિષય: યક્ષ્મા અને પાપ્મનનું ભૈષજ્ય-રૂપે મંત્ર દ્વારા નિષ્કાસન કરીને દર્દીમાં સમાયુઃ (પૂર્ણ આયુષ્ય) પુનઃસ્થાપિત કરવું. ઉપવિષયો: (1) ‘વિયોજન’—રોગને દર્દીથી વિધિપૂર્વક અલગ પાડવો, (2) દર્દીને પૂર્ણતા, પ્રાણશક્તિ અને અખંડ જીવન સાથે ફરી જોડવું, (3) વૈદ્યકીય કારણ તરીકે સમજાતી દુષ્ટ અશુદ્ધિ (પાપ્મન)માંથી શુદ્ધિકરણ, (4) ક્ષય/વેઇસ્ટિંગ રોગ ફરી ન થાય તે માટે રક્ષણને મજબૂત કરવું. વ્યવહારિક ઉપયોગ: ક્ષય/વેઇસ્ટિંગના લક્ષણો, દીર્ઘકાલીન નબળાઈ અથવા વારંવાર બીમારી દેખાય ત્યારે—આરોગ્ય, બળ અને પૂર્ણ આયુષ્ય માટે ઉપયોગ.
Frequently Asked Questions
It focuses on protecting and stabilizing realm and household—repelling hostility and sorcery, consecrating key spaces (house, waters, byre, field), and installing prosperity, cohesion, and health.
Because it contains prominent hymns praising and activating the kuṣṭha herb as a potent bhaiṣajya remedy, linked with restoring vitality and countering afflictions like yakṣma and pāpman.
Yes. Its strī-karmāṇi present attraction and union as ritualized, goal-directed acts—binding affection and concord while remaining embedded within broader household security and prosperity aims.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.