Sukta 126
Rishi: Indra-stuti tradition (late Atharvanic/Rigvedic borrowing; specific r̥ṣi not securely determinable from the isolated verse)
Devata: Indra
Chandas: Anuṣṭubh (with refrain-like cadence ending in ‘…indra uttaraḥ’)
AV 20.126 એક ઉત્તરકાલીન અથર્વણિક (મોટેભાગે ઋગ્વેદમાંથી લીધેલી) ઇન્દ્ર-સ્તુતિ છે, જેમાં સ્તુતિ સ્પર્ધાત્મક સાધન બની જાય છે: ઇન્દ્રના વિજયજન્ય અતિરિક્ત ધન-સમૃદ્ધિથી યજમાનને તૃપ્ત, દૃઢ અને સમાજમાં “સૌથી ઉપર” તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે. દરેક વિભાગના અંતે “viśvasmād indra uत्तaraḥ” જેવી ધ્રુવપદસમાન લય આવીને સર્વોચ્ચતાની ઘોષણાને મોહર કરે છે; દુઃખ, હરીફાઈ અને અછતને કર્તાના પક્ષથી દૂર વાળી દે છે. તેની શક્તિ વક્તૃત્વ અને વિધિ—બન્ને રૂપે એકસાથે કાર્ય કરે છે: ગર્વોક્તિ, ભોજનોત્સવ અને રક્ષણ—બધું ઇન્દ્રની મહત્તા હેઠળ એકત્ર થાય છે.
Mantras
Mantra 1
वि हि सोतो॒रसृ॑क्षत॒ नेन्द्रं॑ दे॒वम॑मंसत । यत्राम॑दद् वृ॒षाक॑पिर॒र्यः पु॒ष्टेषु॒ मत्स॑खा॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
કારણ કે સોમ દબાવનારાઓ વિખેરાઈ ગયા; તેમણે દેવ ઇન્દ્રનું સ્મરણ પણ ન કર્યું. જ્યાં વૃષાકપિ આનંદમાં મસ્ત થયો—સમૃદ્ધિઓમાં રહેલો આર્ય (ઉદાર) પુરુષ, મારો મદ-સખા—ત્યાં (જાણો) ઇન્દ્ર સર્વથી ઊંચો છે.
Mantra 2
परा॒ ही॑न्द्र॒ धाव॑सि वृ॒षाक॑पे॒रति॒ व्यथिः॑ । नो अह॒ प्र वि॑न्दस्य॒न्यत्र॒ सोम॑पीतये॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
હે ઇન્દ્ર, ખરેખર તું દૂર દોડે છે—વૃષાકપિના કષ્ટને પાર કરીને. અરે, અમારા માટે તું (તે) બીજે ક્યાંક શોધે છે—સોમપાન માટે; (કારણ) ઇન્દ્ર સર્વથી ઊંચો છે.
Mantra 3
किम॒यं त्वां वृ॒षाक॑पिश्च॒कार॒ हरि॑तो मृ॒गः । यस्मा॑ इर॒स्यसीदु॒ न्व॑१र्यो वा॑ पुष्टि॒मद् वसु॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
આ પીળાશવાળો મૃગ—વૃષાકપિ—એ તને શું કર્યું છે, જેના વિષે તું હમણાં પણ ઈર્ષ્યા કરે છે? શું તે આર્ય (ઉદાર) છે, કે પુષ્ટિમાન વસુ (સમૃદ્ધિદાયક ધન)? ઇન્દ્ર સર્વથી ઊંચો છે.
Mantra 4
यमि॒मं त्वं वृ॒षाक॑पिं प्रि॒यमि॑न्द्राभि॒रक्ष॑सि । श्वा न्व॑स्य जम्भिष॒दपि॒ कर्णे॑ वराह॒युर्विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
જે આ પ્રિય વૃષાકપિને તું, હે ઇન્દ્ર, સર્વ તરફથી રક્ષે છે—હવે તો કૂતરાએ તેને જડબાંથી પકડી લીધો છે, કાન પાસે પણ; વરાહ-પ્રેરિત (વરાહયુ) હોવા છતાં—સર્વથી ઉપર ઇન્દ્ર જ ઉત્તમ છે.
Mantra 5
प्रि॒या त॒ष्टानि॑ मे क॒पिर्व्य॑क्ता॒ व्यऽदूदुषत्। शिरो॒ न्वऽस्य राविषं॒ न सु॒गं दु॒ष्कृते॑ भुवं॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
મારા માટે પ્રિય, સુતષ્ટ (સુઘડ રીતે ઘડાયેલાં) પદાર્થો કપિએ—વ્યક્ત (પ્રગટ) થઈને—વિખેરી નાખ્યાં. હવે મેં તેનું શિર રડાવ્યું/ઘોષ કરાવ્યું છે; દુષ્કૃત (દુષ્ટ કર્મ કરનાર) માટે સુગમ માર્ગ ન રહે; સર્વથી ઉપર ઇન્દ્ર જ ઉત્તમ છે.
Mantra 6
न मत् स्त्री सु॑भ॒सत्त॑रा॒ न सु॒याशु॑तरा भुवत्। न मत् प्रति॑च्यवीयसी॒ न सक्थ्युद्य॑मीयसी॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
મારા કરતાં કોઈ સ્ત્રી વધુ સુસ્થિર આસનવાળી ન બને, ન તો શુભ સિદ્ધિમાં વધુ ઝડપી બને. સ્પર્ધામાં કોઈ મને પછાડી ન શકે, ન તો જાંઘ ઉઠાવવામાં કોઈ મારી કરતાં વધુ શક્તિશાળી બને. સર્વથી ઉપર ઇન્દ્ર છે.
Mantra 7
उ॒वे अ॑म्ब सुलाभिके॒ यथे॑वा॒ङ्गं भ॑वि॒ष्यति॑ । भ॒सन्मे॑ अम्ब॒ सक्थि॑ मे॒ शिरो॑ मे॒ वीऽव हृष्यति॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
હે અંબા, સહેલાઈથી પ્રાપ્ત થનારી, જેમ તેમ જ મારું અંગ (શરીર) બનશે. અંબા, મારું ગુહ્ય અંગ, મારી જાંઘ, મારું શિર—બધું જ આનંદથી પૂર્ણ રીતે થરથરી ઊઠે છે. સર્વથી ઉપર ઇન્દ્ર છે.
Mantra 8
किं सु॑बाहो स्वङ्गुरे॒ पृथु॑ष्टो॒ पृथु॑जाघने । किं शू॑रपत्नि न॒स्त्वम॒भ्यऽमीषि वृ॒षाक॑पिं॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
હે સુબાહુ, સ્વંગુરે, પહોળા પીઠવાળી, પહોળી જાંઘવાળી! શું કારણ છે? હે શૂરપત્નિ, તું અમ પર કેમ આક્રમણ કરે છે—વૃષાકપિ પર? સર્વથી ઉપર ઇન્દ્ર છે.
Mantra 9
अ॒वीरा॑मिव॒ माम॒यं श॒रारु॑र॒भि म॑न्यते । उ॒ताहम॑स्मि वी॒रिणीन्द्र॑पत्नी म॒रुत्स॑खा॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
જાણે હું વીરવિહોણી હોઉં તેમ આ દુષ્ટ ડંખ મારનાર મને એમ જ ગણે છે; પરંતુ હું તો વીરોથી સમૃદ્ધ સ્ત્રી છું—ઇન્દ્રપત્ની, મરુતોને સાથી રાખનારી; સર્વથી ઉપર ઇન્દ્ર જ શ્રેષ્ઠ છે.
Mantra 10
सं॒हो॒त्रं स्म॑ पु॒रा नारी॒ सम॑नं॒ वाव॑ गच्छति । वे॒धा ऋ॒तस्य॑ वी॒रिणीन्द्र॑पत्नी महीयते॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
સાંહોત્ર (સામૂહિક હવન) તરફ—પ્રાચીન કાળથી જ—સ્ત્રી નિશ્ચયે જાય છે; સભા/સમન તરફ તે જાય છે. ઋત (કોસ્મિક વ્યવસ્થા)ની વિધાત્રી, વીરોથી સમૃદ્ધ ઇન્દ્રપત્ની મહિમાવંત થાય છે—સર્વથી ઉપર ઇન્દ્ર ઉચ્ચ છે.
Mantra 11
इ॒न्द्रा॒णीमा॒सु नारि॑षु सु॒भगा॑म॒हम॑श्रवम्। न॒ह्यऽस्या अप॒रं च॒न ज॒रसा॒ मर॑ते॒ पति॒र्विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
આ સ્ત્રીઓમાં ઇન્દ્રાણીને હું ‘સુભાગા’ (સૌભાગ્યવતી) તરીકે પ્રસિદ્ધ સાંભળી છે. કારણ કે તેની બાબતમાં પતિ જરાથી પણ મરતો નથી—સર્વથી ઉપર ઇન્દ્ર ઉચ્ચ છે.
Mantra 12
नाहमि॑न्द्राणि रारण॒ सख्यु॑र्वृ॒षाक॑पेरृ॒ते। यस्ये॒दमप्यं॑ ह॒विः प्रि॒यं दे॒वेषु॒ गच्छ॑ति॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
હે ઇન્દ્રાણી, હું વૃષાકપિ (વૃષાકપિ)ની સખ્યતા/મૈત્રીથી વંચિત નહીં થાઉં. કારણ કે તેની આ અપ્યં (દ્રવ) હવિ, પ્રિય, દેવોમાં જાય છે—સર્વથી ઉપર ઇન્દ્ર ઉચ્ચ છે.
Mantra 13
वृषा॑कपायि॒ रेव॑ति॒ सुपु॑त्र॒ आदु॒ सुस्नु॑षे । घस॑च॒ इन्द्र॑ उ॒क्षणः॑ प्रि॒यं का॑चित्क॒रं ह॒विर्विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
હે વૃષાકપિ—હે રેવતી (સમૃદ્ધિથી યુક્ત) —સુપુત્ર (સારા પુત્રોથી સમૃદ્ધ), અને સुस્નુષે (સારી વહુઓવાળી)! ઇન્દ્ર પણ, ઘસચ (ભક્ષક) ઉક્ષણ (વૃષભ), પ્રિય એવી હવિઃ-આહુતિ ગ્રહણ કરે છે—જે મનગમતું પરિણામ કરાવનારી છે; સર્વથી ઉપર ઇન્દ્ર જ ઉત્તમ છે.
Mantra 14
उ॒क्ष्णो हि मे॒ पञ्च॑दश सा॒कं पच॑न्ति विंश॒तिम्। उ॒ताहम॑द्मि॒ पीव॒ इदु॒भा कु॒क्षी पृ॑णन्ति मे॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
મારા માટે ખરેખર બળદના પંદર—હા, વીસ—ભાગો એકસાથે રાંધે છે. અને હું પણ સમૃદ્ધ ચરબી ખાઉં છું; મારા માટે બન્ને કૂક્ષિ (ઉદર) ભરાય છે. સર્વથી ઉપર ઇન્દ્ર છે.
Mantra 15
वृ॒ष॒भो न ति॒ग्मशृ॑ङ्गो॒ऽन्तर्यू॒थेषु॒ रोरु॑वत्। म॒न्थस्त॑ इन्द्र॒ शं हृ॒दे यं ते॑ सु॒नोति॑ भाव॒युर्विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
તીક્ષ્ણ શિંગવાળા વૃષભની જેમ, ઝુંડોની વચ્ચે ગર્જના કરતો: હે ઇન્દ્ર, મથાયેલો સોમરસ તારા હૃદય માટે કલ્યાણકારી છે—જેને ભાવયુ (ઉત્સાહક/પ્રેરક) તારા માટે પિચડી કાઢે છે. ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તમ છે.
Mantra 16
न सेशे॒ यस्य॒ रम्ब॑तेऽन्त॒रा स॒क्थ्या॒३ कपृ॑त्। सेदी॑शे॒ यस्य॒ रोम॒शं नि॑षे॒दुषो॑ वि॒जृम्भ॑ते॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
જેનું અંગ જાંઘોની વચ્ચે રમે છે, તે નિશ્ચિંત પડી રહેતો નથી. અને જેનું રોમશ (વાળાળું) બેઠા બેઠા ફાટી ખુલ્લું થઈ વિસ્તરે છે, તે બેસી રહેતો નથી. ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તમ છે.
Mantra 17
न सेशे॒ यस्य॑ रोम॒शं नि॑षे॒दुषो॑ वि॒जृम्भ॑ते । सेदी॑शे॒ यस्य॒ रम्ब॑तेऽन्त॒रा स॒क्थ्या॒३ कपृ॑द् विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
જેનું રોમશ (વાળાળું) બેઠા બેઠા ફાટી ખુલ્લું થઈ વિસ્તરે છે, તે નિશ્ચિંત પડી રહેતો નથી. અને જેનું અંગ જાંઘોની વચ્ચે રમે છે, તે બેસી રહેતો નથી. ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તમ છે.
Mantra 18
अ॒यमि॑न्द्र वृ॒षाक॑पिः॒ पर॑स्वन्तं ह॒तं वि॑दत्। अ॒सिं सू॒नां नवं॑ च॒रुमादेध॒स्यान॒ आचि॑तं॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
હે ઇન્દ્ર, આ વૃષાકપિએ પરસ્વંતને—આઘાતથી ધરાશાયી થયેલને—શોધી કાઢ્યો. પુત્રોનું નવું અસિ (ખડગ), અને ચરુ (યજ્ઞીય પક્વ અન્ન), અને આદેધાનું ભંડારથી ભરેલું રથ—આ બધાં વચ્ચે ઇન્દ્ર સર્વથી ઊંચો છે.
Mantra 19
अ॒यमे॑मि वि॒चाक॑शद् विचि॒न्वन् दास॒मार्य॑म्। पिबा॑मि पाक॒सुत्व॑नो॒ऽभि धीर॑मचाकशं॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
હું આગળ વધું છું—પ્રકાશમાન, વિવેકી—દાસ અને આર્યને જુદા જુદા કરીને પસંદ કરતો. હું સુપાક કરેલા સોમ-પેષણનું પાન કરું છું; મારી સામે ધીર (સ્થિર, ધૈર્યવાન) સ્પષ્ટ પ્રગટ ઊભો છે: સર્વથી, હે ઇન્દ્ર, તું ઊંચો છે.
Mantra 20
धन्व॑ च॒ यत् कृ॒न्तत्रं॑ च॒ कति॑ स्वि॒त् ता वि योज॑ना । नेदी॑यसो वृषाक॒पेऽस्त॒मेहि॑ गृ॒हाँ उप॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
ધનુષ્ય, અને જે કંઈ કાપવાનું ઉપકરણ છે—કેટલા, કહો તો, તે બંધાણો છૂટા પાડવાના? હે વૃષાકપિ, વધુ નજીક આવ; ઘરે આવ, ઘરો તરફ ઉપર આવ: સર્વથી, હે ઇન્દ્ર, તું ઊંચો છે.
Mantra 21
पुन॒रेहि॑ वृषाकपे सुवि॒ता क॑ल्पयावहै । य ए॒ष स्व॑प्न॒नंश॒नोऽस्त॒मेषि॑ प॒था पुन॒र्विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
હે વૃષાકપિ, ફરી પાછા આવો; આવો, અમે સુગમ ગતિ અને શુભ સફળતાને સુવ્યવસ્થિત કરીએ. હે સ્વપ્ન અને નિદ્રાના નાશક, તું આ માર્ગે ફરી પોતાના ધામે જાય છે; સર્વ મનુષ્યોમાં, હે ઇન્દ્ર, તું સર્વોત્તમ છે.
Mantra 22
यदुद॑ञ्चो वृषाकपे गृ॒हमि॒न्द्राज॑गन्तन । क्व॑१स्य पु॑ल्व॒घो मृ॒गः कम॑गं जन॒योप॑नो॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
હે વૃષાકપિ, જ્યારે તમે બંને—હે ઇન્દ્ર—ઉત્તર દિશામાં ઘર સુધી આવ્યા, ત્યારે તેની ધૂળ ઉડાવતો પશુ ક્યાં છે? તે કોની પાસે ગયો—અમારી સ્ત્રીઓ તરફ? સર્વ મનુષ્યોમાં, હે ઇન્દ્ર, તું સર્વોત્તમ છે.
Mantra 23
पर्शु॑र्ह॒ नाम॑ मान॒वी सा॒कं स॑सूव विंश॒तिम्। भ॒द्रं भ॑ल॒ त्यस्या॑ अभू॒द् यस्या॑ उ॒दर॒माम॑य॒द् विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
માનુની વંશની સ્ત્રી, નામે પર્શુ, સાથે મળીને વીસ સંતાનોને જન્મ આપી. હે ભલ, તેના પર શુભ ભાગ્ય આવ્યું—જેનું ઉદર રોગગ્રસ્ત હતું; સર્વ મનુષ્યોમાં, હે ઇન્દ્ર, તું સર્વોત્તમ છે.
Frequently Asked Questions
For prosperity and public superiority: it aims to secure food-abundance, strength, and the patron’s precedence, while pushing distress and rivalry away under Indra’s victory-power.
It works as a sealing refrain—each repetition turns praise into a firm declaration of dominance, meant to ‘lock in’ success and status for the patron.
Not necessarily. The hymn’s core is Indra-alignment and the prosperity enactment; many traditions use a symbolic libation (water or accepted substitute) and a shareable food offering to represent abundance.
Ask anything about Sukta 126 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.